Luận án Tiến sĩ Quy hoạch vùng và đô thị - Cấu trúc vùng TP.HCM thích ứng với biến đổi khí hậu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ XÂY DỰNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC TP.HCM ------------------------ PHẠM ANH TUẤN CẤU TRÚC VÙNG THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH THÍCH ỨNG VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUY HOẠCH VÙNG VÀ ĐÔ THỊ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH – 2017     BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ XÂY DỰNG   TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC TP.HCM ------------------------ PHẠM ANH TUẤN CẤU TRÚC VÙNG THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH THÍCH ỨNG VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU Chuyên ngành: Quy hoạch vùng và đô thị Mã số : 62. 05 LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUY HOẠCH VÙNG VÀ ĐÔ THỊ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC. PHẠM TỨ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH – 2017     LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả trong luận án là trung thực, khách quan và chưa từng để bảo vệ ở bất kỳ học vị nào.

Tôi xin cam đoan các thông tin trích dẫn trong luận án này đều chỉ rõ nguồn gốc. Tác giả luận án Phạm Anh Tuấn     MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT DANH MỤC HÌNH VÀ BẢNG BIỂU PHẦN MỞ ĐẦU 1.   LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI………………………………………………………… 1 2.   MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU…………………………………………………….

  NÔI DUNG NGHIÊN CỨU…………………………………………………… 3 4.   ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU………………………………………….   PHẠM VI NGHIÊM CỨU…………………………………………….   GIỚI HẠN NGHIÊN CỨU…………………………………………………….

  Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU…….   NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN………………………………….   CÁC PHƯƠNG PHÁP ĐƯỢC SỬ DỤNG TRONG NGHIÊN CỨU………….   CÁC KHÁI NIỆM, THUẬT NGỮ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI……………….

  CẤU TRÚC LUẬN ÁN………………………………………………………. 9 CHƯƠNG I: TỔNG QUAN VỀ CẤU TRÚC KHÔNG GIAN VÙNG VÀ THÍCH ỨNG VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU 1.  TỔNG QUAN VỀ CẤU TRÚC KHÔNG GIAN VÙNG ĐÔ THỊ TRÊN THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM………………………………………….   Cấu trúc không gian vùng đô thị trên Thế Giới………………………….

  Cấu trúc không gian vùng đô thị tại Việt Nam………………………….   Cấu trúc không gian vùng hướng đến vùng đô thị thích ứng…………….   Các yếu tố tác động đến cấu trúc không gian vùng đô thị……………….  TỔNG QUAN VỀ BĐKH VÀ XU HƯỚNG NGHIÊN CỨU CẤU TRÚC KHÔNG GIAN VÙNG HƯỚNG ĐẾN QH VÙNG ĐÔ THỊ THÍCH ỨNG VỚI BĐKH TRÊN THẾ GIỚI.

  Biến đổi khí hậu – Những tác động lên vùng đô thị và những giải pháp 13 thích ứng với BĐKH…………………………………………………….   Xu hướng nghiên cứu cấu trúc không gian vùng hướng đến quy hoạch 13 vùng đô thị thích ứng với BĐKH……………………………………………….  TỔNG QUAN VỀ BĐKH VÀ XU HƯỚNG NGHIÊN CỨU CẤU TRÚC 20 KHÔNG GIAN VÙNG HƯỚNG ĐẾN QHXD VÙNG ĐÔ THỊ THÍCH ỨNG VỚI BĐKH TẠI VIỆT NAM……………………………………………………….  Tác động Biến đổi khí hậu tại Việt Nam………………………………….

 Nghiên cứu cấu trúc không gian hướng đến quy hoạch xây dựng vùng đô 25 thị thích ứng với BĐKH………………………………………………………… 25 1.  THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN KHÔNG GIAN VÙNG TP. HỒ CHÍ MINH.  Sơ lược lịch sử hình thành TP.HCM và vùng TP.

 Thực trạng phát triển không gian vùng TP.  TÁC ĐỘNG CỦA BĐKH VÀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CẤU TRÚC 29 KHÔNG GIAN HƯỚNG TỚI QHXD VÙNG TP. HỒ CHÍ MINH THÍCH ỨNG VỚI BĐKH………………………………………………………………………….  Tác động của BĐKH lên vùng TP.

 Tình hình nghiên cứu cấu trúc không gian hướng tới QHXD vùng thích 38 ứng với BĐKH cho vùng TP.  CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN 39 QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI……………………………………………………………….  Luận án nghiên cứu về quy hoạch thích ứng với biến đổi khí hậu……….  Một số đề tài, công trình khoa học liên quan đến khu vực nghiên cứu…… 41 1.

 Những hạn chế trong việc nghiên cứu liên quan đến cấu trúc vùng 41 TP.HCM thích ứng với BĐKH………………………………………………….  KẾT LUẬN CHƯƠNG I……………………………………………………….  Những nội dung trình bày………………………………………………….  Xác định các vấn đề cần nghiên cứu trong luận án……………………….

 Nội dung chương kế tiếp…………………………………………………. 45 46     CHƯƠNG II PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ CẤU TRÚC KHÔNG GIAN VÙNG THÍCH ỨNG VỚI BĐKH 2.  CÁCH TIẾP CẬN ĐỀ TÀI VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIỆN CỨU ………….  Trình tự tiến hành nghiên cứu…………………………………………….

 Đề xuất phương pháp nghiên cứu theo trình tự nội dung của luận án…….  NHỮNG CƠ SỞ KHOA HỌC………………………………………………… 51 2.  Cơ sở pháp lý cho nội dung nghiên cứu………………………………….  Cơ sở lý luận nghiên cứu cấu trúc không gian vùng hướng đến quy hoạch vùng đô thị thích ứng với BĐKH……………………………………………….

 Cơ sở nghiên cứu nhận diện thực trạng không gian vùng và vai trò cấu trúc không gian vùng TP.HCM trong thích ứng với BĐKH…………………….  Cơ sở đánh giá mức độ tổn thương và khả năng phục hồi trước tác động của BĐKH của không gian vùng TP.  Cơ sở xây dựng các giải pháp thích ứng với BĐKH cho không gian vùng TP.  Cơ sở đề xuất điều chỉnh cấu trúc không gian vùng TP.HCM hướng đến QHXD vùng TP.HCM thích ứng với BĐKH…………………………………….

 MỘT SỐ BÀI HỌC KINH NGHIỆM TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC………….  Một số bài học kinh nghiệm Quốc tế……………………………………… 74 2.  Một số kinh nghiệm trong nước………………………………………….  KẾT LẬN CHƯƠNG II……………………………………………………….

82 CHƯƠNG III: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 3.  KẾT QUẢ NHẬN DIỆN ĐẶC ĐIỂM CẤU TRÚC KHÔNG GIAN VÙNG VÀ VAI TRÒ CỦA CẤU TRÚC KHÔNG GIAN VÙNG TP.HCM TRONG THÍCH ỨNG VỚI BĐKH………………………………………………………….  Đặc điểm cấu trúc không gian TP.HCM và vùng phụ cận với các điều kiện tự nhiên qua các thời kỳ phát triển………………………………………….  Vai trò của cấu trúc không gian vùng TP.HCM trong thích ứng với BĐKH…………………………………………………………………………… 93     3.

 KẾT QUẢ ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ TỔN THƯƠNG VÀ KHẢ NĂNG PHỤC HỒI CỦA KHÔNG GIAN VÙNG THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH……………….  Mức độ ảnh hưởng chính do tác động của BĐKH lên không gian vùng TP.  Đánh giá tính dễ tổn thương của không gian vùng TP.  Mức độ dễ tổn thương và khả năng phục hồi với BĐKH của không gian vùng TP.

  KẾT QUẢ XÂY DỰNG CÁC GIẢI PHÁP THÍCH ỨNG VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU CHO KHÔNG GIAN VÙNG TP.  Định hướng chung………………………………………………………… 115 3.  Các giải pháp thích ứng BĐKH cho không gian vùng TP.   KẾT QUẢ ĐỀ XUẤT ĐIỀU CHỈNH CẤU TRÚC KHÔNG GIAN 115 122 VÙNG HƯỚNG TỚI QHXD VÙNG TP.HCM THÍCH ỨNG VỚI BĐKH.

 Xây dựng chiến lược cấu trúc không gian vùng TP. HCM thích ứng với 122 BĐKH…………………………………………………………………………… 3.  Quan điểm định hướng cấu trúc không gian vùng TP. HCM hướng tới 124 QHXD vùng TP.HCM thích ứng với biến đổi khí hậu………………………….

 Phân tích lồng ghép các giải pháp thích ứng BĐKH với các chiến lược và 125 kịch bản phát triển vùng………………………………………………………….  Định hướng cấu trúc không gian vùng TP. HCM thích ứng với BĐKH….  KẾT LUẬN CHƯƠNG 3……………………………………………………… CHƯƠNG IV BÀN LUẬN VỀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN ÁN 4.

 BÀN LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA CẤU TRÚC KHÔNG GIAN VÙNG TP. HCM TRONG THÍCH ỨNG VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU………………………… 134 4.  BÀN LUẬN VỀ ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ DỄ TỔN THƯƠNG VÀ KHẢ NĂNG PHỤC HỒI CỦA KHÔNG GIAN VÙNG TP.  BÀN LUẬN VẾ KẾT QUẢ XÂY DỰNG CÁC GIẢI PHÁP THÍCH ỨNG BĐKH CHO KHÔNG GIAN VÙNG TP.

 BÀN LUẬN TÍNH KHẢ THI CỦA ĐIỀU CHỈNH CẤU TRÚC KHÔNG     GIAN VÙNG THÍCH ỨNG VỚI BĐKH TRONG ĐỒ ÁN QUY HOẠCH XÂY DỰNG VÙNG TP.  KẾT LUẬN CHƯƠNG 4……………………………………………………… 144 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 1. 148 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ. TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC     DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Biến đổi khí hậu BĐKH Nước biển dâng NBD Tính dễ bị tổn thương TDBTT Bộ Tài Nguyên môi trường BTN-MT Quy hoạch xây dựng vùng QHXDV Quy hoạch xây dựng QHXD Quy hoạch đô thị QHĐT Cấu trúc không gian CTKG Kinh tế - Xã hội KTXH Phát triển bền vững: PTBV Đô thị bền vững ĐTBV Giao thông công cộng GTCC Hệ thống giao thông HTGT Quy hoạch bền vững QHBV Quy hoạch sử dụng đất QHSDĐ Thành phố Hồ Chí Minh TP.HCM Ủy ban nhân dân UBND Việt Nam VN Liên Hiệp Quốc LHQ     DANH MỤC BẢNG BIỂU TT Ký Hiệu Tên Bảng Biểu 1 Bảng 1.1 Tóm tắt tác động tiềm năng của BĐKH tới các vùng/lĩnh vực 2 Bảng 1.2 Tỷ lệ đô thị hóa của các tỉnh, thành trong vùng TP.3 Phân loại các đô thị vùng TP.

Hồ Chí Minh năm 2013 4 Bảng 2.1 Mức tăng nhiệt độ (0C) so với thời kỳ 1980 – 1999 ở Nam Bộ.2 Mức thay đổi lượng mưa (%) so với thời kỳ 1980 – 1999 6 Bảng 2.3 Mực nước biển dâng (cm) so với thời kỳ 1980 – 1999 7 Bảng 2.4 Thống kê nguy cơ ngập do NBD 8 Bảng 2.5 Ranh giới mặn TB khi hồ Dầu Tiếng và Trị An hoạt động 9 Bảng 3.1 Mối quan hệ giữa cấu trúc không gian TP.HCM và vùng phụ cận với các điều kiện tự nhiên qua các thời kỳ.2 Tổng hợp những ảnh hưởng chính do tác động của BĐKH lên cấu trúc không gian vùng TP.3 Mức độ dễ tổn thương của các vùng phát triển.4 Mức độ dễ tổn thương và khả năng phục hồi của không gian vùng TP.5 Mức độ dễ tổn thương và khả năng thích ứng các vùng phát triển của vùng TP.     DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, BẢN ĐỒ TT Ký hiệu Tên hình vẽ - bản đồ PHẦN MỞ DẦU 1 Hình 0.1 Phần mở đầu 2 Hình 0.2 Cấu trúc luận án CHƯƠNG I 3 Hình 1.1 Những biểu hiện của BĐKH 4 Hình 1.2 Tác động của BĐKH lên vùng đô thị trên thế giới 5 Hình 1.3 Chiến lược thích ứng với BĐKH 6 Hình 1.4 Cấu trúc không gian vùng đô thị dựa trên điều kiện tự nhiên và môi trường sinh thái.5 Cấu trúc không gian vùng đô thị tăng cường khả năng kết nối và phát triển vùng.6 Cấu trúc không gian vùng hướng tới vùng đô thị thích ứng BĐKH.7 Một số tác động của BĐKH đối với Việt Nam 10 Hình 1.8 Cấu trúc không gian vùng hướng tới QHXD vùng đô thị thích ứng với BĐKH tại Việt Nam 11 Hình 1.9 Lịch sử hình thành TP.HCM và vùng TP.10 Bản đồ vị trí , ranh giới vùng TP.11 Bản đồ hiện trạng phân bố hệ thống đô thị vùng TP.12 Bản đồ hiện trạng phân bố công nghiệp vùng TP.13 Bản đồ hiện trạng các vùng cảnh quan vùng TP.14 Bản đồ hiện trạng mạng lưới giao thông vùng TP.19 Kết luận chương 1 CHƯƠNG II     18 Hình 2.1 Phương pháp và trình tự nghiên cứu.2 Một số lý luận về cấu trúc không gian vùng đô thị 20 Hình 2.3 Lý luận về chuyển hoá không gian vùng đô thị hướng tới thích ứng 21 Hình 2.4 Điều kiện tự nhiên vùng TP.5 Tài nguyên tự nhiên vùng TP.6 Kịch bản BĐKH cho vùng TP.7 Bản đồ nguy cơ ngập khu vực vùng TP. HCM ứng với mực nước biển dâng 50cm 25 Hình 2.8 Bản đồ nguy cơ ngập khu vực vùng TP. HCM ứng với mực nước biển dâng 100cm 26 Hình 2.9 Phân vùng hiện trạng ngập lũ của vùng TP.10 Phân vùng ngập lũ năm 2050 của vùng TP.

HCM - kịch bản B2 28 Hình 2.11 Bản đồ hiện trạng xâm nhập mặn vùng TP.12 Bản đồ xâm nhập mặn vùng TP. HCM năm 2050 – kịch bản B2 30 Hình 2.13 Mô hình phát triển vùng TP.