Luận văn Thạc sĩ Chu Thị Ngọc Thủy: VLKT đất nung Lý Trần Điện Kính Thiên (2011-2014)

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN CHU THỊ NGỌC THỦY VẬT LIỆU KIẾN TRÚC ĐẤT NUNG THỜI LÝ, TRẦN QUA CÁC ĐỢT KHAI QUẬT Ở KHU VỰC ĐIỆN KÍNH THIÊN TỪ NĂM 2011 ĐẾN NĂM 2014 LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÀNH LỊCH SỬ Hà Nội - 2018 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN CHU THỊ NGỌC THỦY VẬT LIỆU KIẾN TRÚC ĐẤT NUNG THỜI LÝ, TRẦN QUA CÁC ĐỢT KHAI QUẬT Ở KHU VỰC ĐIỆN KÍNH THIÊN TỪ NĂM 2011 ĐẾN NĂM 2014 Chuyên ngành: Khảo cổ học Mã số: 60 22 03 17 LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÀNH LỊCH SỬ Người hướng dẫn khoa học: PGS.Tống Trung Tín Hà Nội - 2018 MỤC LỤC LỜI CẢM ƠN LỜI CAM ĐOAN DANH MỤC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT DANH MỤC BẢNG THỐNG KÊ, SƠ ĐỒ, BẢN VẼ, BẢN DẬP VÀ BẢN ẢNH MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài luận văn. Mục đích nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu. Đóng góp của luận văn. Bố cục luận văn. TỔNG QUAN TƢ LIỆU.

Tổng quan về tình hình phát hiện và nghiên cứu vật liệu kiến trúc đất nung thời Lý, Trần khu vực Thăng Long – Hà Nội. Những phát hiện và nghiên cứu trước năm 1954. Những phát hiện và nghiên cứu từ sau năm 1954. Tình hình phát hiện và nghiên cứu vật liệu kiến trúc đất nung thời Lý, Trần qua các đợt khai quật tại khu vực điện Kính Thiên năm 2011 - 2014.

Vài nét về khu vực trung tâm và Chính điện Kính Thiên. Khai quật ở khu vực điện Kính Thiên trong các năm 2011-2014. Vị trí khai quật. Tầng văn hóa và dấu tích kiến trúc tiêu biểu các thời kỳ trong đợt khai quật thám sát từ 2011 đến 2014.

Tình hình phát hiện di vật. Tiểu kết chƣơng 1. VẬT LIỆU GẠCH, NGÓI VÀ TRANG TRÍ TRÊN MÁI THỜI LÝ, TRẦN QUA CÁC ĐỢT KHAI QUẬT TẠI KHU VỰC ĐIỆN KÍNH THIÊN (2011-2014). Gạch hình chữ nhật.

Gạch hình chữ nhật thời Lý. Gạch hình chữ nhật thời Trần. Gạch hình vuông. Gạch hình vuông thời Lý.

Gạch hình vuông thời Trần. Gạch hình thang. Gạch hình bình hành. Gạch thỏi nhỏ.

Ngói mũi hình thang. Ngói mũi nhọn thân hình thang. Đuôi và các mấu cài. Một số loại hình ngói chưa xác định.

Các loại hình trang trí trên mái kiến trúc. Tượng rồng/ phượng. Tượng uyên ương. Ngói tạo hình linh thú.

Đầu đao trang trí góc mái. Diềm trang trí. Trang trí trên mô hình. Tiểu kết chƣơng 2.

ĐẶC TRƢNG VÀ GIÁ TRỊ CỦA VẬT LIỆU KIẾN TRÚC ĐẤT NUNG THỜI LÝ, TRẦN TẠI KHU VỰC ĐIỆN KÍNH THIÊN (2011-2014). Đặc trƣng của vật liệu kiến trúc đất nung thời Lý, Trần tại khu vực điện Kính Thiên. Đặc trưng của vật liệu kiến trúc đất nung thời Lý. Đặc trưng của vật liệu kiến trúc đất nung thời Trần.

Giá trị của vật liệu kiến trúc đất nung thời Lý, Trần tại khu vực điện Kính Thiên. Góp phần tìm hiểu diện mạo kiến trúc thời Lý, Trần. Góp phần tìm hiểu nghệ thuật điêu khắc thời Lý, Trần. Góp phần phản ánh một số đặc điểm lịch sử văn hóa thời Lý, Trần .Tiểu kết chƣơng 3 .134 TÀI LIỆU THAM KHẢO .138 PHỤ LỤC MINH HỌA LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận văn là công trình tổng hợp và nghiên cứu của riêng tôi.

Các số liệu thống kê, phân tích, tổng hợp được sử dụng trong luận văn là trung thực, khách quan, khoa học và được trích nguồn rõ ràng. Nếu không đúng sự thật, tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm. Hà Nội, ngày 9 tháng 11 năm 2018 Tác giả luận văn Chu Thị Ngọc Thủy LỜI CẢM ƠN Luận văn này được hoàn thành là kết quả của một quá trình học tập và nghiên cứu không ngừng của bản thân, sự động viên giúp đỡ của quý thầy cô giáo, bạn bè, đồng nghiệp và gia đình. Nhân đây, tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn chân thành và sâu sắc nhất đối với PGS.TS Tống Trung Tín, thầy không chỉ là người hướng dẫn khoa học mà thầy còn luôn luôn động viên, chỉ bảo tận tình, tạo mọi điều kiện trong quá trình làm luận văn này của tôi.

Tôi xin trân trọng cảm ơn tới các thầy cô Bộ môn Khảo cổ học những người đã dạy dỗ và chỉ bảo tôi trong suốt quá trình học tập cũng như thực hiện luận văn! Tôi xin cảm ơn các đồng nghiệp trong Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long Hà Nội đã luôn động viên, góp ý, nhiệt tình giúp đỡ và chỉ bảo cho tôi. Tôi cũng xin cảm ơn sự giúp đỡ của các đồng nghiệp trong dự án khai quật và chỉnh lý điện Kính Thiên trong suốt quá trình làm việc và làm luận văn này. Xin cảm ơn sự nhiệt tình giúp đỡ của cán bộ thư viện Viện Khảo cổ học. Xin Trân Trọng! Tuy đã cố gắng nhưng luận văn vẫn còn nhiều hạn chế và thiếu sót.

Tác giả rất mong nhận được sự quan tâm, đóng góp ý kiến của các thầy cô, các nhà nghiên cứu và bạn bè đồng nghiệp để luận văn được hoàn thiện hơn! Tôi xin chân thành cảm ơn! Hà Nội, ngày 9 tháng 11 năm 2018 Tác giả luận văn Chu Thị Ngọc Thủy DANH MỤC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT [] : Kích thước còn lại BA : Bản ảnh BV : Bản vẽ BD : Bản dập BtNH : Bảo tàng Nhân Học BtNĐ : Bảo tàng Nam Định BtTB : Bảo tàng Thái Bình BtBN : Bảo tàng Bắc Ninh BtHN : Bảo tàng Hà Nội BtLSQG : Bảo tàng Lịch sử Quốc Gia BtLSVN : Bảo tàng Lịch sử Việt Nam ĐHQG : Đại học Quốc gia ĐHKHXH&NV : Đại học khoa học xã hội và nhân văn ĐVSKTT : Đại việt sử ký toàn thư ĐKT : Điện Kính Thiên L : Lớp H1 : Hố 1 H.1 : Hình 1 HTTL : Hoàng thành Thăng Long HD : Hoàng Diệu HĐĐ : Hố đất đen HMR : Hố mở rộng KCH : Khảo cổ học KHXH : Khoa học Xã hội KHV : Không hoa văn KHQT : Khoa học quốc tế Lxt : Lớp xáo trộn NPHMVKCH : Những phát hiện mới về khảo cổ học Nxb : Nhà xuất bản nnk : Những người khác sđd : Sách đã dẫn TBKH : Thông báo khoa học TTBTDSTLHN : Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long Hà Nội tlđd : Tài liệu đã dẫn TP : Trần Phú tr. : Trang VLKT : Vật liệu kiến trúc VHTT : Văn hóa thể thao UBND TPHN : Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội DANH MỤC BẢN THỐNG KÊ, SƠ ĐỒ, BẢN VẼ, BẢN DẬP VÀ BẢN ẢNH BẢN THỐNG KÊ Bản 2. Các loại hình gạch không trang trí hoa văn thời Lý Bản 2. Gạch in minh văn thời Lý Bản 2.

Các loại hình gạch không trang trí hoa văn thời Trần Bản 2. Gạch in minh văn thời Trần Bản kê 2. Gạch vuông lát nền trang trí hoa văn thời Lý,Trần Bản kê 2. Các loại hình ngói thời Lý, Trần Bản kê 2.

Các loại hình trang trí mái kiến trúc thời Lý, Trần SƠ ĐỒ Sơ đồ 01. Vị trí điện Kính Thiên và các di tích trong tổng thể khu Trung tâm HTTL Sơ đồ 02. Khu vực điện Kính Thiên theo hệ lưới tọa độ HTTL Sơ đồ 03. Vị trí các hố khai quật tại khu vực điện Kính Thiên các năm 2011-2014 Sơ đồ 04.

Vị trí hố khai quật H1, H2, H3, H4 năm 2011 Sơ đồ 05. Vị trí hố khai quật H7 năm 2011 Sơ đồ 06. Vị trí hố khai quật năm 2012 Sơ đồ 07. Vị trí hố khai quật năm 2013 Sơ đồ 08.

Vị trí hố khai quật năm 2014 BẢN VẼ BV 01. Gạch in minh văn thời Lý, TK 11-12 BV 02. Gạch hcn KHV và có ký hiệu thời Lý, TK 11-12 BV 03. Một số loại hình gạch KHV thời Lý, TK 11-12 BV 04.

Gạch chữ nhật, thời Trần, TK 13-14 BV 05. Đầu ngói ống tt hoa sen, thời Lý, TK 11-12 BV 06. Đầu ngói ống tt hoa sen, thời Lý, TK 11-12 BV 07. Đầu ngói ống tt hoa sen, thời Lý, TK 11-12 BV 08.

Đầu ngói ống tt hoa sen, thời Lý, TK 11-12 BV 09. Đầu ngói ống tt hoa văn, thời Lý, TK 11-12 BV 10. Đầu ngói ống tt hoa sen, thời Trần, TK 13-14 BV 11. Ngói ống lợp thân mái, thời Lý, TK 11-12 BV 12.

Ngói ống lợp thân mái, thời Lý-Trần, TK 11-14 BV 13. Ngói úp, thời Lý-Trần, TK 11-14 BV 14. Ngói âm, thời Lý-Trần, TK 11-14 BV 15. Ngói sen lợp diềm mái, thời Trần, TK 13-14 BV 16.

Ngói sen, thời Lý-Trần, TK 11-14 BV 17. Ngói sen, thời Trần, TK 13-14 BV 18. Ngói mũi nhọn, thời Trần, TK 13-14 BV 19. Một số loại ngói phẳng, thời Trần, TK 13-14 BV 20-23.

Đuôi ngói phẳng, thời Trần, TK 13-14 BV 24. Một số loại hình ngói, thời Trần, TK 13-14 BV 25. Tượng Rồng/Phượng, thời Lý-Trần, TK 11-14 BV 26. Tượng uyên ương, thời Lý, TK 11-12 BV 27.

Tượng uyên ương, thời Trần, TK 13-14 BV 28. Lá đề cân trang trí hình rồng và ngọc báu, thời Lý-Trần, TK 11-14 BV 29. Lá đề cân trang trí hình rồng, thời Trần, TK 13-14 BV 30. Lá đề cân trang trí hình chim phượng, thời Lý, TK 11-12 BV 31.

Lá đề cân trang trí hình chim phượng và dây lá, thời Trần, TK 13-14 BV 32. Lá đề lệch trang trí hình rồng, phượng, thời Lý, TK 11-12 BV 33. Lá đề lệch trang trí hình rồng, thời Trần, TK 13-14 BV 34. Lá đề lệch trang trí hình chim phượng, thời Trần, TK 13-14 BV 35.

Ngói úp nóc gắn phù điêu trang trí hình rồng/ phượng/uyên ương, thời Lý- Trần, TK 11-14 BV 36. Một số loại hình trang trí, thời Trần, TK 13-14 BV 37. Giả định cách lợp ngói sen trên mái kiến trúc BV 38. Giả định cách lợp ngói sen và vị trí một số loại ngói trên mái, thời Trần, TK 13-14 BV 39.

Giả định vị trí một số loại ngói và trang trí trên mái, thời Lý-Trần, TK 11-14 BẢN DẬP BD 01. Gạch in minh văn thời Lý, TK 11-12 BD 02. Gạch in minh văn thời Lý, TK 11-12 BD 03. Gạch in minh văn thời Lý, TK 11-12 BD 04.

Gạch in/khắc minh văn thời Trần, TK 13-14 BD 05. Gạch vuông trang trí hoa sen, thời Lý, TK 11-12 BD 06. Gạch vuông trang trí hoa dây, thời Lý, TK 11-12 BD 07. Gạch vuông trang trí hoa cúc và hoa dây, thời Lý-Trần, TK 11-14 BD 08.

Gạch vuông trang trí hoa cúc, thời Trần, TK 13-14 BD 09. Gạch vuông trang trí hoa mẫu đơn và hoa chanh, thời Trần, TK 13-14 BD 10.