Quản trị rủi ro tín dụng tại Vietcombank - Học viện Ngân hàng

NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC VIỆT NAM BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN NGÂN HÀNG ------------- NGUYỄN THỊ VÂN QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI CỔ PHẦN NGOẠI THƢƠNG VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ Hà Nội – 2023 NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC VIỆT NAM BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN NGÂN HÀNG ------------- NGUYỄN THỊ VÂN QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI CỔ PHẦN NGOẠI THƢƠNG VIỆT NAM Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng Mã số: 8340201 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS. ĐẶNG VŨ HÙNG Hà Nội – 2023 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận văn này là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu trong luận văn được sử dụng trung thực. Kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn này chưa từng được công bố tại bất kỳ công trình nào khác.

TÁC GIẢ LUẬN VĂN ii MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 1 CHƢƠNG 1:TỔNG QUAN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TẠI VIETCOMBANK .1 HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ VỀ RỦI RO TÍN DỤNG .1 Tín dụng Ngân hàng .2 Các vấn đề về rủi ro tín dụng trong Ngân hàng.2 QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI .1 Các dấu hiệu nhận biết rủi ro tín dụng .2 Các nguyên tắc quản trị rủi ro tín dụng .3 Các bước quản trị rủi ro tín dụng .3 KINH NGHIỆM QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG CỦA MỘT SỐ NHTM TRONG VÀ NGOÀI NƢỚC VÀ BÀI HỌC RÚT RA .1 Kinh nghiệm quản trị rủi ro tín dụng của NHTM ở Mỹ: JP Morgan .2 Kinh nghiệm của NHTM lớn của Việt Nam: BIDV .3 Bài học kinh nghiệm rút ra. 28 CHƢƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TẠI VIETCOMBANK .1 GIỚI THIỆU CHUNG VỀ VIETCOMBANK .1 Thông tin chung về Vietcombank .2 Cơ cấu tổ chức của Vietcombank hiện nay .3 Tình hình hoạt động kinh doanh của Vietcombank từ năm 2020 - 2022 .2 THỰC TRẠNG QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TẠI VIETCOMBANK .1 Thực trạng hoạt động quản trị rủi ro tín dụng tại Vietcombank.2 Một số phương án đã và đang thực hiện nhằm cải thiện hệ thống quản trị rủi ro tín dụng tại Vietcombank .3 ĐÁNH GIÁ CHẤT LƢỢNG QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TẠI VIETCOMBANK .1 Những thành tựu trong quản trị rủi ro tín dụng tại Vietcombank .2 Những hạn chế trong quản trị rủi ro tín dụng tại Vietcombank .4 NGUYÊN NHÂN CỦA NHỮNG HẠN CHẾ TRONG QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TẠI VIETCOMBANK .1 Nguyên nhân từ phía Ngân hàng .2 Nguyên nhân từ phía khách hàng .3 Nguyên nhân từ môi trường kinh doanh. 60 CHƢƠNG 3:GIẢI PHÁP VÀ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TẠI VIETCOMBANK .1 ĐỊNH HƢỚNG HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TAI VIETCOMBANK THỜI GIAN TỚI .1 Định hướng phát triển chung của Vietcombank .2 Mục tiêu quản trị rủi ro tín dụng của Vietcombank .3 Định hướng hoàn thiện công tác quản trị rủi ro tín dụng tại Vietcombank .2 GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN, NÂNG CAO CÔNG TÁC QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TẠI VIETCOMBANK .1 Xác định và tổ chức thực hiện chiến lược tín dụng hiệu quả .2 Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý danh mục cho vay .3 Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý một khoản tín dụng .4 Giải pháp về chính sách, tổ chức, nhân sự nhằm nâng cao hiệu quả chất lượng quản trị rủi ro tín dụng.1 Kiến nghị đối với Ngân hàng Nhà nước .2 Kiến nghị đối với Chính Phủ.

81 iv DANH MỤC HÌNH, BIỂU, BẢNG Hình 1.1: Quy trình chấm điểm tín dụng doanh nghiệp .1: Cơ cấu bộ máy quản lý của Vietcombank .2: Mô hình tổ chức tín dụng tại Vietcombank.1: Tình hình nợ quá hạn, nợ xấu xảy ra tại Vietcombank .48 v DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Từ viết tắt Diễn giải TMCP Thương mại Cổ phần NHNN Ngân hàng Nhà nước NHTM Ngân hàng thương mại NHNT Ngân hàng Ngoại thương TCTD Tổ chức tín dụng Vietcombank Ngân hàng Thương mại Cổ phần Ngoại Thương Việt Nam BIDV Ngân hàng Thương mại Cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam Vietinbank Ngân hàng Thương mại Cổ phần Công Thương Việt Nam Agribank Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam NQH Nợ quá hạn QLRR Quản lý rủi ro TSBĐ Tài sản bảo đảm HĐQT Hội đồng quản trị P.PDTD Phòng phê duyệt tín dụng HĐTD Hội đồng tín dụng 1 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Việt Nam đang trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước nhằm hội nhập với nền kinh tế khu vực và trên thế giới. Đặc biệt là trong giai đoạn hiện nay, khi Việt Nam đã gia nhập tổ chức thương mại thế giới WTO, cạnh tranh ngày càng gay gắt và tình hình dịch bệnh Covid-19 diễn ra từ năm 2019 đã gây ảnh hưởng nặng nề trên trên toàn thế giới thì hiện tại hoạt động sản xuất và đầu tư đang diễn ra ngày càng sôi động, nhu cầu về vốn đầu tư cho các dự án mới, đầu tư mở rộng sản xuất của các doanh nghiệp và các dự án nâng cấp, cải tạo ngày càng tăng. Do đó Ngân hàng nói chung và hoạt động tín dụng nói riêng đóng vai trò khá quan trọng: vừa thúc đẩy và định hướng phát triển kinh tế - xã hội theo những chính sách vĩ mô của Chính Phủ và Nhà nước quy định.

Đối với các Ngân hàng thương mại thì tín dụng là hoạt động chủ yếu, chiếm tỷ trọng lớn và đem lại nhiều lợi nhuận cho Ngân hàng, đặc biệt là hình thức tín dụng trung và dài hạn. Tuy nhiên, hoạt động tín dụng cũng luôn tiềm ẩn trong đó nhiều rủi ro và xác suất xảy ra rủi ro tín dụng chiếm tỷ lệ tương đối cao trong số các loại rủi ro cơ bản. Rủi ro trong hoạt động tín dụng có thể gây tác động xấu đến các hoạt động kinh doanh khác, có khi đe doạ cả sự tồn tại của Ngân hàng thương mại. Chính vì vậy để đảm bảo cho sự tồn tại và phát triển của ngân hàng, đảm bảo nguồn vốn cho vay được sử dụng đúng mục đích và hiệu quả thì công tác quản trị rủi ro tín dụng là hết sức cần thiết.

Xuất phát từ thực tế và nhận thức được tầm quan trọng của vấn đề, đồng thời trên cơ sở thực tiễn làm việc tại Ngân hàng TMCP Ngoại Thương Việt Nam (sau đây gọi tắt là „Vietcombank‟), tôi đã chọn đề tài “Quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TMCP Ngoại Thương Việt Nam” làm đề tài luận văn của mình. Tổng quan nghiên cứu Quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng thương mại đã có nhiều công trình và đề tài cả trong nước và nước ngoài dưới dạng bài nghiên cứu đăng tạp chí, luận văn, luận án. dưới các hướng khác nhau, mỗi hướng nghiên cứu sử dụng các phương pháp phân tích khác nhau để phân tích nội dung của quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng thương mại. Ở Việt Nam, có một số nghiên cứu về vấn đề này như nghiên cứu 2 của Nguyễn Thị Phương Thảo (2022) bằng việc phân tích các dữ liệu thu thập về hoạt động tín dụng ở Việt Nam, nghiên cứu chỉ ra rằng để tiếp tục phát triển thì các NHTM cần áp dụng các phương pháp quản trị rủi ro tín dụng hợp lý, phải cân nhắc giữa lợi nhuận và rủi ro để đạt được tối đa hóa lợi nhuận cùng với giảm thiểu rủi ro và cần tăng cường vai trò giám sát để tăng tính hiệu quả hoạt động tín dụng ngân hành (Nguồn: Luận án tiến sĩ kinh tế của Nguyễn Thị Phương Thảo tại Học Viện Ngân Hàng TP HCM năm 2022).

Nghiên cứu của Trần Hữu Cường (2021) nghiên cứu về quản trị rủi ro của Ngân hàng trên cơ sở ứng dụng BASEL II, nghiên cứu chỉ ra rằng việc thực hiện BASEL II là bước đi cần thiết và không thể không làm nhằm đảm bảo sự ổn định cho hệ thống Ngân hàng nói riêng và thị trường tài chính nói chung, tuy nhiên các NHTM Nhà nước đang triển khai và thực hiện ứng dụng BASEL II trong quản trị rủi ro tín dụng đều gặp những khó khăn nhất định như chi phí thực hiện triển khai quá lớn, nợ xấu của Ngân hàng đang có xu hướng tăng cao (Nguồn: Luận án Tiến sĩ kinh tế của Trần Hữu Cường tại Học Viện Ngân hàng TP HCM năm 2021). Ngoài ra còn một số nghiên cứu quản trị rủi ro tín dụng theo hướng khác như nâng cao chất lượng tín dụng ở Ngân hàng Vietcombank (Phạm Hùng Cường – Nguyễn Văn Thành, 2022) (Nguồn: tapchicongthuong. Như vây, qua quá trình tổng quan nghiên cứu về vấn đề quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam cho thấy có nhiều nghiên cứu dưới các dạng nghiên cứu khác nhau, mỗi hướng nghiên cứu có cách tiếp cận khác nhau, có ưu điểm và hạn chế khác nhau. Luận văn này của tôi nghiên cứu theo hướng Quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam.

Bởi theo quá trình nghiên cứu tổng quan cho thấy: (1) Rủi ro tín dụng là rủi ro quan trọng nhất, được các Ngân hàng quan tâm hàng đầu; (2) Các nghiên cứu đều khẳng định quản trị rủi ro tín dụng là rất cần thiết và hữu hiệu cho các ngân hàng; (3) Việc quản trị rủi ro tín dụng tại các ngân hàng hiện đang gặp nhiều rủi ro và thách thức. Mặt khác, qua quá trình tổng quan nghiên cứu cũng cho thấy: (1) Ngân hàng Vietcombank hiện nay là ngân hàng có quy mô lớn nhất cả nước về dư nợ, việc quản trị rủi ro tín dụng tại Vietcombank hiện nay đang là công việc hết sức cấp bách và cần triển khai một cách quy củ để đảm bảo an toàn cho hoạt động của hệ thống; (2) Việc quản trị rủi ro tín dụng tại các Ngân hàng thương mại trong đó có 3 Vietcombank đang gặp phải nhiều khó khăn như chi phí cao, thiếu dữ liệu lịch sử, quy định của NHNN về tỷ lệ an toàn vốn.; (3) Mặc dù các công trình nghiên cứu trên thế giới và các công trình nghiên cứu trong nước có các nội dung liên quan tuy nhiên đặc điểm của Vietcombank có điểm khác với các Ngân hàng khác về quy mô vốn, về đặc điểm khách hàng, về ứng dụng công nghệ thông tin.do đó không thể áp dụng các kết quả nghiên cứu đã có vào quản trị rủi ro tín dụng tại Vietcombank. Do đó, ‘Quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam’ được tác giả lựa chọn nghiên cứu. Mục đích nghiên cứu Mục đích của đề tài nghiên cứu là thực trạng công tác quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TMCP Ngoại Thương Việt Nam, đánh giá những thành công và tồn tại của hoạt động này.