Tự nhận thức bản thân của trẻ mẫu giáo 56 tuổi luận án tiến sĩ

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI HOÀNG THANH PHƯƠNG TỰ NHẬN THỨC BẢN THÂN CỦA TRẺ MẪU GIÁO 5-6 TUỔI Ngành: Tâm lý học Mã số: 9 31 04 01 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. NGUYỄN THỊ THANH BÌNH HÀ NỘI, 2018  LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi; các số liệu, tư liệu được sử dụng trong luận án là trung thực, có xuất xứ rõ ràng; những phát hiện đưa ra trong luận án là kết quả nghiên cứu của tác giả luận án. TÁC GIẢ LUẬN ÁN  MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 1 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ TỰ NHẬN THỨC BẢN THÂN CỦA TRẺ MẪU GIÁO 5 - 6 TUỔI.

Tổng quan tình hình nghiên cứu trên thế giới và việt nam về tự nhận thức. Tổng quan tình hình nghiên cứu trên thế giới và việt nam về tự nhận thức bản thân của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi. 21 Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN NGHIÊN CỨU TỰ NHẬN THỨC BẢN THÂN CỦA TRẺ MẪU GIÁO 5-6 TUỔI. Tự nhận thức bản thân.

Tự nhận thức bản thân của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi. Các yếu tố ảnh hưởng đến tự nhận thức bản thân của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi. 53 Chương 3: TỔ CHỨC VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Vài nét về khách thể và địa bàn nghiên cứu.

Tổ chức nghiên cứu. Các phương pháp nghiên cứu. 68 Chương 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THỰC TIỄN VỀ TỰ NHẬN THỨC BẢN THÂN CỦA TRẺ MẪU GIÁO 5 - 6 TUỔI. Thực trạng tự nhận thức bản thân của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi.

Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến tự nhận thức bản thân của trẻ mẫu giáo 5- 6 tuổi. Kết quả thực nghiệm tác động nhằm nâng cao tự nhận thức bản thân cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi. 133 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. 146 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN.

151 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 152 DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ ĐC Đối chứng MN Mầm non MG Mẫu giáo TNT Tự nhận thức TNTBT Tự nhận thức bản thân TN Thực nghiệm DANH MỤC BẢNG Trang Bảng 2. Mức độ tự nhận thức bản thân của trẻ mẫu. Khách thể nghiên cứu………………………………………….2: Độ tin cậy của các thang đo tự nhận thức bản thân của trẻ MG 5-6 tuổi.

Mức độ chung về tự nhận thức bản thân của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi…………………………………………………………………………. Kết quả tự nhận thức bản thân của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi và đánh giá của giáo viên, phụ huynh về trẻ………………………………………. Sự khác biệt về kết quả tự nhận thức bản thân của trẻ và đánh giá của giáo viên, phụ huynh về trẻ theo giới tính và khu vực……………. Kết quả tự nhận thức về đặc điểm thể chất của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi.

Kết quả tự nhận thức về đặc điểm tâm lý của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi…………………………………………………………………………. Kết quả tự nhận thức về đặc điểm xã hội và mối quan hệ của trẻ với mọi người xung quanh. Sự khác biệt về mức độ tự nhận thức về đặc điểm xã hội và mối quan hệ với mọi người xung quanh của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi tại các trường mầm non……………………………………………. Kết quả chung về cách ứng xử của cha mẹ trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi.

Tương quan giữa cách ứng xử của cha mẹ đối với các khía cạnh tự nhận thức bản thân của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi………………… 130 Bảng 4. Mức độ dự báo của cách ứng xử của cha mẹ đến tự nhận thức bản thân của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi………………………………………….11: Mức độ tự nhận thức bản thân của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi trước thực nghiệm tác động ….12: Mức độ tự nhận thức bản thân của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi trước thực nghiệm tác động ….13: Mức độ tự nhận thức của bé T.Đ và đánh giá của mẹ T.Đ…… 144 DANH MỤC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ, ĐỒ THỊ Trang Biểu đồ 4. Kết quả tự nhận thức bản thân của trẻ và đánh giá của giáo viên và phụ huynh về trẻ …………………. Kết quả tự nhận thức bản thân của bé T.Đ và đánh giá của mẹ so bé so với kết quả chung toàn mẫu…………………………………….

Cách ứng xử của mẹ T.Đ so với kết quả chung toàn mẫu… 140 Sơ đồ 4. Mối tương quan giữa các mặt biểu hiện tự nhận thức bản thân của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi…………………. Mối tương quan giữa các yếu tố ảnh hưởng với tự nhận thức bản thân của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi…………………………………………. Sự phân bố điểm tự nhận thức bản thân của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ……………………………………………………………………….

Sự phân bố điểm đánh giá của phụ huynh về tự nhận thức bản thân của trẻ ………………………………………………………………. Sự phân bố điểm đánh giá của giáo viên về tự nhận thức bản thân của trẻ ………………………………………………………………. Tính cấp thiết của đề tài 1. Sự phát triển của xã hội đòi hỏi những yêu cầu đặt ra đối với mỗi quốc gia về nguồn nhân lực.

Vì vậy, tự nhận thức đúng đắn về bản thân càng trở nên quan trọng, bởi có hiểu đúng về bản thân, đánh giá đúng mình mới có thể thành công trong mọi hoạt động, giống như Tôn Tử đã từng nói: Biết người biết ta, trăm trận trăm thắng. Tự nhận thức về bản thân một cách đúng đắn, khách quan sẽ giúp cá nhân thành công và hạnh phúc hơn trong cuộc sống, tránh được những sai lầm không đáng có do sự ảo tưởng hay sự tự ti về bản thân mang đến [31]. Mặt khác, tự nhận thức bản thân đóng vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh, điều khiển hành vi của mỗi người [38]. Nó quyết định thái độ của cá nhân đối với bản thân, đối với người khác và đối với thế giới xung quanh.

Quá trình tự nhận thức bản thân được gắn liền với sự phát triển nhân cách ở mỗi người. Hiện nay, giáo dục mầm non được đổi mới theo hướng lấy trẻ làm trung tâm, mọi hoạt động chăm sóc - giáo dục đều xuất phát từ nhu cầu, hứng thú và khả năng của trẻ, luôn tạo cơ hội cho trẻ được trải nghiệm và phát huy năng lực của bản thân. Ngay từ lứa tuổi mầm non, trẻ em đã có nhu cầu nhận thức, tìm hiểu khám phá sự vật, hiện tượng xung quanh, trẻ sớm có hứng thú nhận thức đối với chính mình. Đây có thể được coi là bước ngoặt đầu tiên trong sự hình thành và phát triển nhân cách trẻ.

Tự nhận thức bản thân giúp trẻ nhận ra mình là một chủ thể riêng biệt, và cũng giúp trẻ khám phá cơ thể mình, phát hiện ra những cảm xúc, nhu cầu, sở thích, khả năng của mình và nhận ra sự khác biệt của mình trong các mối quan hệ với mọi người xung quanh. Chính vì vậy, những hoạt động của trẻ ở lứa tuổi này sẽ giúp trẻ kết nối tích cực với thân thể mình và với xã hội như một tổng thể. Điều đó, sẽ giúp trẻ nhanh chóng hoà nhập với tập thể, với xã hội và hình thành ở trẻ sự tự tin vào chính mình. Tự nhận thức bản thân xuất hiện khá sớm ở trẻ mầm non, ngay từ cuối tuổi ấu nhi (24 - 36 tháng) [69; Tr.180] khi trẻ biết tách mình ra khỏi mọi người xung quanh để nhận ra chính mình, biết mình có một sức mạnh và một thẩm quyền 1 nào đó trong cuộc sống.

Tuy nhiên, ở độ tuổi này tự nhận thức bản thân của trẻ còn hết sức mờ nhạt. Khi bước sang tuổi mẫu giáo (3-4 tuổi), đứa trẻ cũng chưa hiểu biết gì mấy về bản thân mình và những phẩm chất của mình [69] nhưng đến cuối tuổi mẫu giáo (trẻ 5-6 tuổi) trẻ đã có những hiểu biết nhất định về bản thân mình khá toàn diện từ đặc điểm thân thể đến cảm xúc, tính cách, phẩm chất, khả năng của mình cũng như xác định được vị trí, cách ứng xử của mình với mọi người xung quanh theo chuẩn mực trong xã hội. Mặt khác, trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi cũng là độ tuổi cuối cho giai đoạn mẫu giáo, là lứa tuổi có đầy đủ những điều kiện để chuẩn bị vào lớp Một. Trong điều kiện chăm sóc và giáo dục tại trường mầm non trẻ hoàn toàn có thể đáp ứng đầy đủ các tiêu chí trong Bộ chuẩn phát triển trẻ em 5 tuổi ở tất cả các lĩnh vực về thể chất, ngôn ngữ, nhận thức, tình cảm kĩ năng xã hội và thẩm mĩ do Bộ giáo dục và đào tạo ban hành [8].

Tự nhận thức bản thân và các vấn đề liên quan đến nội dung này cũng đã được một số tác giả trên thế giới quan tâm. Tuy vậy, các nghiên cứu chuyên sâu về vấn đề này còn chưa nhiều. Những công trình hiện có mới chỉ dừng lại ở việc nghiên cứu tự nhận thức bản thân trong mối quan hệ với tự ý thức, tự đánh giá như S. Xtolin (1985), Nguyễn Quang Uẩn (2007)[93]; [102]; [70], hoặc xem xét tự nhận thức bản thân như một kĩ năng sống cốt lõi trong công trình nghiên cứu cấp Bộ của tác giả Nguyễn Thanh Bình (2007); Nguyễn Công Khanh (2013) [4], [38] mà chưa đi sâu mô tả các mức độ biểu hiện tự nhận thức bản thân ở trẻ em lứa tuổi mầm non cũng như chưa làm rõ mối quan hệ của nó với sự phát triển của trẻ.

Việc nghiên cứu làm rõ mức độ và các biểu hiện tự nhận thức bản thân của trẻ về mặt thể chất, tâm lý, xã hội và mối quan hệ của trẻ với mọi người xung quanh cũng như đối sánh cùng với đánh giá của giáo viên và phụ huynh sẽ cho những kết quả xác thực để từ đó giúp gia đình phối hợp với giáo viên mầm non có phương pháp giáo dục trẻ phát triển toàn diện, giúp trẻ tích cực trải nghiệm, khám phá bản thân để có thể tự nhận thức mình, tự thay đổi, tự điều chỉnh thái độ, hành vi với chính bản thân trẻ và với mọi người xung quanh. Điều này sẽ mang lại những 2 giá trị khoa học cả về mặt lý luận và thực tiễn trong bối cảnh đổi mới giáo dục của Việt Nam hiện nay. Chính vì vậy, chúng tôi lựa chọn nghiên cứu: “Tự nhận thức bản thân của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi” làm đề tài luận án tiến sĩ của mình. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án 2.

Mục đích nghiên cứu Nghiên cứu lí luận và thực tiễn tự nhận thức bản thân của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi và các yếu tố ảnh hưởng đến tự nhận thức của trẻ. Trên cơ sở đó đề xuất một số biện pháp tác động tâm lý - sư phạm nhằm nâng cao tự nhận thức cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi.