Luận án tiến sĩ: Chính sách việc làm cho thanh niên nông thôn huyện Ba Vì, Hà Nội

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI PHÙNG THẾ VƯƠNG THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH VIỆC LÀM CHO THANH NIÊN NÔNG THÔN TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN BA VÌ, THÀNH PHỐ HÀ NỘI Ngành: Chính sách công Mã số: 834 04 02 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC PGS. NGUYỄN XUÂN DŨNG HÀ NỘI - 2020 luan an MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong xu thế toàn cầu hoá và hội nhập kinh tế quốc tế, cùng với sự phát triển của nền kinh tế thị trường, nó mang lại nhiều cơ hội nhưng cũng không ít thách thức, tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển kinh tế nhưng cũng tạo ra những áp lực về nạn thất nghiệp, thiếu việc làm cho người lao động. Đây không chỉ là vấn đề của Việt Nam - một quốc gia đang phát triển, mà còn mang tính toàn cầu.

Nhận thức rõ tầm quan trọng của vấn đề việc làm - một trong những chính sách quan trọng của mỗi quốc gia, đặc biệt là đối với các nước đang phát triển như Việt Nam, dân số xếp thứ 14 trên thế giới, với hơn 96 triệu người, Đảng và Nhà nước ta đã đề ra nhiều chủ trương, đường lối, chính sách thiết thực nhằm phát huy tối đa nội lực, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, chuyển đổi cơ cấu lao động, đáp ứng yêu cầu của quá trình CNH, HĐH, tạo việc làm cho người lao động, giảm tỷ lệ thất nghiệp ở thành thị, tăng tỷ lệ sử dụng thời gian lao động ở nông thôn, góp phần tăng thu nhập và cải thiện đời sống nhân dân, xây dựng xã hội công bằng, dân chủ, văn minh. Huyện Ba Vì - thành phố Hà Nội nằm ở khu vực ngoại thành Hà Nội, quá trình công nghiệp hoá, đô thị hoá ở đây dẫn đến quá trình chuyển đổi mục đích sử dụng một bộ phận diện tích đất nông nghiệp sang phục vụ quá trình phát triển đô thị và các khu kinh tế, khu - cụm công nghiệp trên địa bàn. Đó là một quy luật phát triển tất yếu, đem lại một cuộc sống văn minh, hiện đại hơn và một nền kinh tế phát triển hơn. Bên cạnh tác động tích cực, các tác động tiêu cực ảnh hưởng đến hộ gia đình ở khu vực nông nghiệp, nông thôn trên địa bàn huyện Ba Vì như: tình trạng việc làm của thanh niên nông thôn thiếu ổn định, thất nghiệp có chiều hướng gia tăng - là một trong những nguyên nhân nảy sinh tiêu cực, hệ lụy cho xã hội.

Vấn đề việc làm để ổn định đời sống cho người lao động, đặc biệt là cho thanh niên trong khu vực nông thôn nói chung, thanh niên nông thôn Hà Nội và trên địa bàn huyện Ba Vì nói 1 luan an riêng nổi lên như một hiện tượng vừa mang tính khách quan, vừa mang tính đặc thù. Câu hỏi đặt ra là làm thế nào để tổ chức thực hiện chính sách việc làm cho thanh niên nông thôn huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội đạt hiệu quả cao nhất? Trong bối cảnh đó, việc lựa chọn đề tài “Thực hiện chính sách việc làm cho thanh niên nông thôn trên địa bàn huyện Ba Vì, Thành phố Hà Nội” làm luận văn thạc sĩ chuyên ngành Chính sách công là có tính lý luận và thực tiễn cấp thiết. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Liên quan đến lĩnh vực chính sách lao động - việc làm cho lao động nông thôn nói chung và thanh niên nông thôn nói riêng đã có khá nhiều học giả quan tâm nghiên cứu với một số công trình như: Nguyễn Đức Hoàng (2009), “Nghiên cứu giải pháp chủ yếu nhằm tạo việc làm cho thanh niên nông thôn huyện Thái Thụy, Thành phố Thái Bình”, luận văn thạc sĩ. Nội dung đề tài nghiên cứu thực trạng và giải pháp tạo việc làm cho thanh niên nông thôn trên địa bàn huyện Thái Thụy, Thành phố Thái Bình.

Lê Thị Thanh Hà (2009), “Hoàn thiện chính sách đào tạo nghề ở nước ta trong giai đoạn hiện nay”, luận văn thạc sĩ, tập trung nghiên cứu các chính sách liên quan đến lĩnh vực đào tạo nghề ở nước ta hiện nay và phương hướng hoàn thiện chính sách này trong giai đoạn mới. Đặng Thị Loan (2015), “Quản lý nhà nước về đào tạo nghề cho lao động nông thôn trên địa bàn thành phố Hưng Yên”, luận văn thạc sĩ. Tập trung nghiên cứu cơ sở lí luận và thực tiễn về đào tạo nghề cho lao động nông thôn, đưa ra định hướng và giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước về đào tạo nghề cho lao động nông thôn ở thành phố Hưng Yên. Bùi Hồng Đăng, Đinh Văn Đãn, Nguyễn Phúc Thọ, Lại Hà Nam (2015), “Thực trạng và giải pháp nâng cao chất lượng đào tạo nghề cho thanh niên nông thôn (TNNT) thành phố Nam Định” Bài đăng trên Tạp chí Khoa học và Phát triển [Error! Reference source not found.

Nội dung đánh giá 2 luan an chất lượng đào tạo nghề cho lao động nông thôn trong thời gian 5 năm thực hiện đề án 1956, chỉ ra những yếu tố ảnh hưởng và đề ra giải pháp nâng cao chất lượng đào tạo nghề cho lao động nông thôn của thành phố Nam Định. Ngoài ra, còn có một số luận án, luận văn thạc sỹ viết về chính sách đào tạo nghề, giải quyết việc làm cho nông dân bị thu hồi đất, giải quyết việc làmcho sinh viên mới tốt nghiệp đại học… Tuy nhiên, cho đến nay chưa có công trình nghiên cứu nào đã công bố liên quan đến vấn đề lý luận và thực tiễn có giá trị về đề tài đề cập và phân tích dưới góc độ thực hiện chính sách việc làm cho TNNT trên địa bàn huyện Ba Vì, TP. Trên cơ sở tiếp thu có chọn lọc những vấn đề được nghiên cứu trong các công trình khoa học và xuất bản phẩm đã có, kết hợp với phân tích, đánh giá, khảo sát thực trạng ở địa bàn huyện Ba Vì - TP. Hà Nội, đề xuất một số giải pháp thực hiện chính sách việc làm cho TNNT trên địa bàn huyện Ba Vì - TP.

Hà Nội trong giai đoạn phát triển mới. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 3. Mục đích Luận văn nghiên cứu những vấn đề lý luận về tổ chức thực hiện chính sách việc làm cho thanh niên, trên cơ sở đó, phân tích đánh giá thực trạng tổ chức thực hiện chính sách việc làm cho thanh niên nông thôn trên địa bàn huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội, đề xuất các giải pháp hoàn thiện tổ chức thực hiện chính sách việc làm cho thanh niên nông thôn ở nước ta nói chung và huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội nói riêng. Nhiệm vụ - Hệ thống hóa cơ sở lí luận về thực hiện chính sách việc làm cho thanh niên nông thôn.

- Phân tích thực trạng thực hiện chính sách việc làm cho thanh niên nông thôn trên địa bàn huyện Ba Vì, TP. Hà Nội - Đề xuất giải pháp hoàn thiện việc thực hiện chính sách việc làm cho thanh niên nông thôn trên địa bàn huyện Ba Vì, TP. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4. Đối tượng nghiên cứu Thực hiện chính sách việc làm cho thanh niên nông thôn trên địa bàn huyện Ba Vì, TP.

Hà Nội dưới góc độ khoa học chính sách công. Phạm vi nghiên cứu Phạm vi về nội dung: thực hiện chính sách việc làm cho thanh niên nông thôn trên địa bàn huyện Ba Vì, TP. Hà Nội Phạm vi về không gian: địa bàn huyện Ba Vì, TP. Hà Nội Phạm vi về thời gian: nghiên cứu thực trạng từ năm 2015 - 2019; giải pháp đến năm 2025.

Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu 5. Cơ sở lý luận Luận văn được thực hiện trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mác-Lênin; tư tưởng Hồ Chí Minh; quan điểm của Đảng về công tác thanh niên và việc làm cho thanh niên. Luận văn vận dụng cách tiếp cận đa ngành xã hội học và luận văn triết để vận dụng phương pháp nghiên cứu chính sách công. Đó là cách tiếp cận về chu trình chính sách từ hoạch định đến xây dựng, thực hiện và đánh giá chính sách công có sự tham gia của các chủ thể chính sách.

Lý thuyết chính sách công được làm sáng rõ qua thực tiễn của chính sách công giúp hình thành lý luận về chính sách chuyên ngành. Phương pháp nghiên cứu Luận văn sử dụng tổng hợp các phương pháp nghiên cứu khác nhau, chủ yếu là các phương pháp sau: - Phương pháp nghiên cứu lý thuyết: sử dụng phương pháp nghiên cứu tài liệu, nghiên cứu các báo cáo, tạp chí khoa học, tác phẩm khoa học, giáo trình, văn bản quy phạm pháp luật có liên quan đến đề tài. - Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: sử dụng các phương pháp phân tích, phương pháp thống kê, phương pháp so sánh, phương pháp tổng hợp, lôgic. - Phương pháp nghiên cứu của kinh tế chính trị học trong điều kiện phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Kế thừa kết quả 4 luan an nghiên cứu của các nhà kinh tế trên các nguồn tài liệu và thông tin, các cuộc hội thảo khoa học, sách, báo, tạp chí có liên quan đến đối tượng nghiên cứu. Đồng thời, sử dụng phương pháp đối chiếu và so sánh, phương pháp phân tích và tổng hợp, kỹ thuật phân tích SWOT để giải quyết nội dung nghiên cứu. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn 6.Ý nghĩa lý luận Luận văn góp phần hệ thống hóa cơ sở lí luận về thực hiện chính sách việc làm cho TNNT. Kết quả nghiên cứu làm sáng tỏ, minh chứng cho các lý thuyết liên quan đến chính sách công, từ đó đề xuất giải pháp nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả việc thực hiện chính sách việc làm cho thanh niên nông thôn.

Ý nghĩa thực tiễn Phân tích, đánh giá thực trạng việc thực hiện chính sách việc làm cho TNNT, từ đó đề xuất giải pháp hoàn thiện chính sách việc làm cho TNNT trên địa bàn huyện Ba Vì, TP. Kết quả nghiên cứu của luận văn có giá trị tham khảo cho các cơ quan hữu quan trong quá trình hoàn thiện và thực thi chính sách việc làm cho TNNT cũng như ai có quan tâm đến lĩnh vực này, đặc biệt là Phòng Lao động, Thương binh và Xã hội huyện Ba Vì, Trung tâm Đào tạo và giới thiệu nghề huyện Ba Vì, TP. Kết cấu luận văn Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn cấu trúc thành 3 chương: Chương 1: Cơ sở khoa học về thực hiện chính sách việc làm cho thanh niên nông thôn Chương 2: Thực trạng thực hiện chính sách việc làm cho thanh niên nông thôn trên địa bàn huyện Ba Vì, TP. Chương 3: Giải pháp hoàn thiện việc thực hiện chính sách việc làm cho thanh niên nông thôn trên địa bàn huyện Ba Vì, TP.