Luận án tiến sĩ: Thu hút và sử dụng FDI tại Vĩnh Phúc - Phạm Thanh Tâm

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI PHẠM THANH TÂM THU HÚT VÀ SỬ DỤNG ĐẦU TƢ TRỰC TIẾP NƢỚC NGOÀI CỦA TỈNH VĨNH PHÚC Chuyên ngành: Kinh tế quốc tế Mã số: 62.06 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Trần Thị Lan Hương 2. Trần Thị Lan Hương HÀ NỘI, 2017 LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi, các số liệu và kết quả nghiên cứu của luận án là trung thực và có nguồn gốc rõ ràng. Tác giả luận án Phạm Thanh Tâm LỜI CẢM ƠN Trước tiên, tôi xin chân thành gửi lời cảm ơn tới PGS.

Trần Thị Lan Hương và TS. Trần Thị Lan Hương là hai người hướng dẫn khoa học đã tận tình chỉ bảo cho tôi nhiều kiến thức vô cùng quý báu. Tôi xin bày tỏ lời cảm ơn sâu sắc tới Học viện Khoa học xã hội, các thầy, cô khoa Quốc tế học, phòng Quản lý đào tạo và các phòng, ban đã giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi trong thời gian tôi học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án. Cám ơn lãnh đạo Trường Đại học Thành Đô đã tạo những điều kiện để tôi tham gia chương trình nghiên cứu sinh tại Học viện Khoa học xã hội (Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam).

Cảm ơn gia đình và bè bạn đã động viên khích lệ tạo điều kiện và động lực để tôi hoàn thành luận án này. Hà Nội, ngày 05 tháng 12 năm 2017 Tác giả luận án Phạm Thanh Tâm MỤC LỤC MỞ ĐẦU 1 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN THU HÚT VÀ SỬ DỤNG VỐN ĐẦU TƢ TRỰC TIẾP NƢỚC NGOÀI 6 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến luận án 6 1. Các nghiên cứu quốc tế về thu hút và sử dụng FDI 6 1.

Các nghiên cứu trong nước về thu hút và sử dụng FDI 12 1. Đánh giá chung về tình hình nghiên cứu và hướng tiếp cận của luận án 19 Chƣơng 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ THU HÚT VÀ SỬ DỤNG VỐN ĐẦU TƢ TRỰC TIẾP NƢỚC NGOÀI CỦA ĐỊA PHƢƠNG CẤP TỈNH 23 2. Cơ sở lý luận về thu hút và sử dụng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài 23 2. Các khái niệm và đặc điểm 23 2.Các biện pháp thu hút và sử dụng FDI vào địa phương 27 2.

Tiêu chí đánh giá thu hút và sử dụng FDI vào địa phương cấp tỉnh 34 2.Các nhân tố ảnh hưởng đến thu hút và sử dụng FDI 38 2. Kinh nghiệm và bài học về thu hút và sử dụng đầu tư trực tiếp nước ngoài 45 2. Kinh nghiệm của một số địa phương về thu hút và sử dụng FDI 45 2. Bài học kinh nghiệm rút ra trong thu hút và sử dụng FDI cho tỉnh 56 Vĩnh Phúc Chƣơng 3: THỰC TRẠNG THU HÚT VÀ SỬ DỤNG VỐN ĐẦU TƢ 62 TRỰC TIẾP NƢỚC NGOÀI CỦA TỈNH VĨNH PHÚC TỪ 1997 ĐẾN 2016 3.

Tiềm năng và lợi thế của tỉnh Vĩnh Phúc trong thu hút và sử dụng vốn FDI 62 3. Các chính sách, biện pháp thu hút và sử dụng vốn FDI của tỉnh Vĩnh Phúc 66 3. Thực trạng thu hút và sử dụng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài của tỉnh Vĩnh Phúc 82 3. Đánh giá chung về thu hút và sử dụng vốn FDI của tỉnh Vĩnh Phúc 95 Chƣơng 4: GIẢI PHÁP TĂNG CƢỜNG THU HÚT VÀ SỬ DỤNG VỐN ĐẦU TƢ TRỰC TIẾP NƢỚC NGOÀI VÀO TỈNH VĨNH PHÚC 116 4.

Dự báo những thay đổi trong thời gian tới có ảnh hưởng đến đầu tư trực tiếp 116 nước ngoài ở tỉnh Vĩnh Phúc. Những thay đổi trên thế giới 116 4. Những thay đổi trong nước 119 4. Cơ hội và thách thức của tỉnh từ nay đến 2025 và những năm tiếp theo 121 4.

Yêu cầu trong thu hút và sử dụng FDI đối với tỉnh Vĩnh Phúc 124 4. Quan điểm và định hướng thu hút và sử dụng FDI của tỉnh Vĩnh Phúc 125 4. Những giải pháp chủ yếu nhằm tăng cường thu hút và sử dụng hiệu quả FDI 130 của tỉnh Vĩnh Phúc 4. Giải pháp nhằm tăng cường thu hút FDI vào tỉnh Vĩnh Phúc 130 4.

Giải pháp sử dụng hiệu quả FDI của tỉnh Vĩnh Phúc 137 4. Kiến nghị đối với Chính phủ và các Bộ ban ngành 145 4. Đối với Chính phủ 145 4. Đối với các Bộ ban ngành 146 KẾT LUẬN 149 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ 151 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 152 CÁC PHỤ LỤC 164 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Từ viết tắt Nghĩa tiếng Anh Nghĩa tiếng Việt AEC ASEAN Economic Community Cộng đồng kinh tế ASEAN AIIB Asian Infrastructure Investment Bank Ngân hàng đầu tư cơ sở hạ tầng châu Á AMCHAM American Chamber of Commerce Hiệp hội thương mại Mỹ ASEAN Association of Southeast Asian Hiệp hội các Quốc gia Đông Nations Nam Á BCC Business Cooperation Contract Hợp đồng hợp tác kinh doanh BHTN Bảo hiểm thất nghiệp BHXH Bảo hiểm xã hội BHYT Bảo hiểm y tế BOT Build-Operate-Transfer Xây dựng-Vận hành-Chuyển giao BRICS Brasil, Russia, India, China, South Các nền kinh tế lớn mới nổi: Brasil, Africa Nga, Ấn Độ, Trung Quốc, Nam Phi BT Build-Transfer Xây dựng-chuyển giao BTO Build-Transfer-Operate Xây dựng-chuyển giao-kinh doanh CNH Công nghiệp hóa CNHT Công nghiệp hỗ trợ CP Chính phủ DN Doanh nghiệp DN FDI Doanh nghiệp đầu tư trực tiếp nước ngoài ĐTNN Đầu tư nước ngoài EU European Union Liên minh châu Âu FDI Foreign Direct Investment Đầu tư trực tiếp nước ngoài GCNĐT Giấy chứng nhận đầu tư GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm quốc nội GRDP Gross Regional Domestic Product Tổng sản phẩm trên địa bàn GTSX Giá trị sản xuất GTSXCN Giá trị sản xuất công nghiệp HĐH Hiện đại hóa HĐND Hội đồng nhân dân ICOR Incremental Capital - Output Ratio Hệ số sử dụng vốn JETRO Japan Export Trade Research Tổ chức Xúc tiến Thương mại Nhật Organization Bản KCN Khu công nghiệp Từ viết tắt Nghĩa tiếng Anh Nghĩa tiếng Việt KH&CN Khoa học và công nghệ KH&ĐT Kế hoạch và đầu tư KT-XH Kinh tế - Xã hội LĐ&TBXH Lao động và thương binh xã hội MNCs Multinational corporations Công ty đa quốc gia NCS Nghiên cứu sinh NĐ Nghị định NDB New Development Bank Ngân hàng phát triển mới NQ Nghị quyết NSNN Ngân sách nhà nước Nxb Nhà xuất bản ODA Official Development Assistance Hỗ trợ phát triển chính thức OECD Organization for Economic Co- Tổ chức hợp tác và phát triển operation and Development kinh tế PCI Provincial Competitiveness Index Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh PPP Public Private Partnerships Hợp tác công tư QĐ Quyết định R&D Research & development Nghiên cứu và phát triển RCEP Regional Comprehensive Economic Hiệp định đối tác kinh tế khu vực Partnership toàn diện SWOT Strengths, Weaknesses,Opportunities Phân tích điểm mạnh, điểm yếu, cơ ,Threats hội, thách thức TNCN Thu nhập cá nhân TNCs Transnational Corpration Công ty xuyên quốc gia TNDN Thu nhập doanh nghiệp TNHH Trách nhiệm hữu hạn TPP Trans Pacific Partnership Agreement Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương UBND Ủy ban nhân dân UNCTAD United Nation Conference on Trade Hội nghị của Liên hiệp quốc về and Development thương mại và phát triển UNIDO United Nations Industrial Tổ chức Phát triển Công nghiệp Liên Development Organization Hiệp Quốc USD United States dollar Đô la Mỹ WTO World Trade Organization Tổ chức Thương mại Thế giới XK Xuất khẩu XTĐT Xúc tiến đầu tư DANH MỤC CÁC HÌNH Trang Hình 3.1: Vốn FDI đăng ký và vốn FDI thực hiện vào Vĩnh Phúc từ 1997 – 2016 83 Hình 3.2: FDI vào tỉnh Vĩnh Phúc theo hình thức đầu tư năm 2007 – 2016 85 Hình 3.3: FDI vào tỉnh Vĩnh Phúc theo lĩnh vực đầu tư năm 1997 – 2016 86 Hình 3.4: FDI vào tỉnh Vĩnh Phúc theo đối tác đầu tư năm 1997 – 2016 88 Hình 3.5: Cơ cấu vốn đầu tư xã hội theo sở hữu của Vĩnh Phúc từ 1997-2016 90 Hình 3.6: Hệ số ICOR khu vực FDI và toàn tỉnh Vĩnh Phúc từ 1998 - 2016 90 Hình 3.7: Đóng góp của FDI vào GTSXCN của Vĩnh Phúc từ 1997 - 2016 91 Hình 3.8: Kim ngạch xuất khẩu khu vực FDI và của tỉnh Vĩnh Phúc năm 92 2010-2016 Hình 3.9: Đóng góp của FDI vào ngân sách tỉnh Vĩnh Phúc theo giá thực tế 93 từ 1997–2016 Hình 3.10: Lao động làm việc trong các DN FDI ở tỉnh Vĩnh Phúc từ năm 94 1997 – 2016 Hình 3.11: Đóng góp của FDI vào tổng vốn đầu tư của tỉnh Vĩnh Phúc từ 95 năm 1998 – 2016 Hình 3.12: Số dự án FDI theo cơ cấu ngành vào tỉnh Vĩnh Phúc và cả nước tính 96 đến năm 2016 Hình 3.13: Vốn đăng ký/Dự án, vốn thực hiện/Dự án của Việt Nam và tỉnh 97 Vĩnh Phúc từ năm 1997 – 2016 DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 3.1: Những thay đổi cơ bản về ưu đãi thuế tại Việt Nam 68 Bảng 3.2: Những thay đổi cơ bản về thủ tục hành chính liên quan đến 71 hoạt động FDI tại Việt Nam Bảng 3.3: FDI vào tỉnh Vĩnh Phúc theo khu vực đầu tư năm 1997-2016 87 MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của đề tài Sau 30 năm mở cửa và hội nhập kinh tế thế giới, Việt Nam đã và đang đạt được nhiều thành tựu trong phát triển kinh tế, xã hội. Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) có đóng góp lớn cho tăng trưởng kinh tế, từng bước trở thành nguồn vốn đầu tư quan trọng của đất nước, góp phần phát triển các ngành công nghiệp, nâng cao năng lực sản xuất, tạo thêm nhiều việc làm, thúc đẩy kinh tế Việt Nam ngày càng năng động và hội nhập sâu hơn trên thị trường quốc tế. FDI đóng vai trò quan trọng không chỉ đối với kinh tế Việt Nam nói chung mà còn đối với các địa phương nói riêng, trong đó có tỉnh Vĩnh Phúc. Từ khi tái lập tỉnh (01/01/1997), Vĩnh Phúc tận dụng lợi thế sát Thủ đô Hà Nội, gần sân bay quốc tế Nội Bài, đã thu hút FDI vào nhiều dự án quy mô lớn, tạo ra nguồn thu ngân sách ngày càng tăng, cơ cấu kinh tế của tỉnh đã thay đổi khá nhanh theo hướng công nghiệp hóa.

Đóng góp của khu vực FDI vào GDP toàn tỉnh có xu hướng tăng lên từ 21,42% năm 1998 lên 44,67% năm 2016; giai đoạn 1997 – 2016 khu vực FDI đóng góp bình quân 20,4% tổng vốn đầu tư của toàn tỉnh, khoảng 80% giá trị sản xuất công nghiệp, 80-85% thu ngân sách, 85-90% giá trị xuất khẩu của tỉnh. Tốc độ tăng trưởng bình quân hàng năm của Vĩnh Phúc giai đoạn 1997-2016 đạt 15,37%. Năm 2016, quy mô nền kinh tế bằng 39,5 lần so với năm 1997, tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) đạt 77.200 tỷ đồng, GRDP/người tăng 33,2 lần từ 2,18 triệu đồng lên 72,3 triệu đồng. Giá trị sản lượng công nghiệp năm 1997 đạt 1.652 tỷ đồng thì năm 2016 tăng lên 125.