Nghiên cứu thu hút FDI tại Bắc Giang: Thực trạng và phương hướng phát triển

1 LỜI MỞ ĐẦU 1. Sự cần thiết của đề tài Bắc Giang là một tỉnh có rất nhiều tiềm năng để phát triển kinh tế nhưng hạn chế về nguồn vốn đầu tư. Cùng với quá trình công nghiệp hóa-hiện đại hóa (CNH-HĐH) nền kinh tế cả nước trong xu thế toàn cầu hóa và quốc tế hóa, nguồn vốn FDI là một trong những nguồn lực quan trọng và hữu hiệu nhằm khắc phục tình trạng thiếu vốn, công nghệ và kinh nghiệm quản lý tiên tiến để phát triển kinh tế của tỉnh. Cho đến hết năm 2008, Bắc Giang đã thu hút được 69 dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài (DA FDI), tổng vốn đăng ký là 386,6 triệu USD (xếp thứ 34/63 tỉnh thành), sử dụng hơn 608 ha đất, thu hút trên 15.000 lao động, trong đó Hàn Quốc có 27 DA (39,7%), Trung Quốc có 25 DA (36,7%), Đài Loan có 6 DA (8,8%), Nhật Bản có 5 DA (7,35%), còn lại là các nước khác.

Năm 2008, các DA FDI đã đóng góp cho ngân sách địa phương 6,7 tỷ đồng, trị giá XK đạt 79 triệu USD, chiếm 47% giá trị XK của toàn tỉnh. Qua các số liệu trên cho thấy, kết quả thu hút các DA FDI vào tỉnh Bắc Giang còn rất hạn chế, so với các địa phương khác cũng còn rất khiêm tốn. Về mặt đối tác đầu tư, mới chỉ có 4 đối tác chính đầu tư vào Bắc Giang là Hàn Quốc, Trung Quốc, Đài Loan và Nhật Bản mà chưa thu hút được đối tác đến từ các nước phát triển, có tiềm lực tài chính mạnh, công nghệ hiện đại và kinh nghiệm quản lý tiên tiến như Mỹ, EU, Anh, Singapo, đối tác Nhật Bản có tiềm năng về vốn và công nghệ nhưng mức độ thu hút còn rất khiêm tốn. Kết quả trên chưa tương xứng với những tiềm năng và lợi thế của tỉnh.

Vì vậy, tỉnh Bắc Giang cần phải có những chính sách và biện pháp đồng bộ, thích hợp để phát huy lợi thế riêng, tăng cường thu hút có hiệu quả các DA FDI, phục vụ công cuộc phát triển kinh tế của địa phương trong thời gian tới. 2 Hiện nay, các tỉnh lân cận cũng đã và đang tạo mọi điều kiện để thu hút nguồn vốn này, do đó, vấn đề thu hút các DA FDI vào tỉnh Bắc Giang là một trong những thách thức đối với các nhà hoạch định chính sách và doanh nghiệp của tỉnh Bắc Giang. Thực tế này đã trở thành một vấn đề cấp thiết hiện nay. Vì vậy, đề tài: “Các dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài tại tỉnh Bắc Giang- Thực trạng và phương hướng phát triển” được tác giả chọn để nghiên cứu.

Những công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài Đến nay, đã có một số công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài. Trần Anh Phương (2004), “Một số giải pháp tăng cường thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài của các nước trong nhóm G7 vào Việt Nam”. Luận án đã nghiên cứu cơ sở lý luận, mục đích của hoạt động đầu tư trực tiếp nước ngoài của nhóm G7 tại Việt Nam; phân tích thực trạng và đánh giá vai trò của các hoạt động FDI từ G7, tác động của nó tới quá trình phát triển KT-XH của nước ta từ khi có Luật Đầu tư nước ngoài đến cuối năm 2002; Luận án đã đề cập tới các nhân tố cấu thành nên môi trường đầu tư nước ngoài tại Việt Nam, một số giải pháp tăng cường thu hút vốn FDI nói chung, từ G7 nói riêng đã, đang và cần tiếp tục được thực hiện trong thời gian tới; Luận án đã trình bày nhận thức mới về khái niệm FDI, cũng như rút ra những kinh nghiệm quý báu của một số nước trong việc tăng cường thu hút nguồn vốn này để áp dụng vào thực tế Việt Nam trong điều kiện cạnh tranh gay gắt hiện nay; Luận án đã đánh giá được sự bất hợp lý của hoạt động này và tìm ra những nguyên nhân dẫn đến việc chúng ta chưa khai thác tiềm năng của G7 một cách hợp lý; Xuất phát từ mục tiêu, quan điểm và định hướng thu hút vốn FDI nói chung và từ G7 nói riêng của Chính Phủ, Luận án đã kết hợp với cơ sở lý luận và thực tế để đưa ra một số giải pháp cấp bách trước mắt và lâu dài giải quyết được những tồn tại để tăng cường thu hút nguồn vốn này từ G7. 3 Đỗ Hoàng Long (2006) “Tác động của toàn cầu hoá kinh tế đối với dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Việt Nam”.

Luận án nghiên cứu tiến trình toàn cầu hoá kinh tế và tác động của tiến trình này đối với sự vận động của dòng FDI trên thế giới và Việt Nam; với phạm vi những tác động của toàn cầu hoá kinh tế đối với giá trị và cơ cấu của dòng FDI vào Việt Nam trong khoảng thời gian từ giữa thập kỷ 1980 tới cuối năm 2006. Luận án đã hệ thống hoá cơ sở lý luận và thực tiễn của tiến trình toàn cầu hoá kinh tế và khẳng định toàn cầu hoá kinh tế là một xu thế khách quan, vừa có tính hệ thống, kế thừa, vừa có tính đột biến của nền kinh tế thế giới. Phân tích tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam và cơ hội đối với Việt Nam trong việc tiếp cận với thị trường vốn quốc tế, trong đó có nguồn FDI; phân tích tác động của toàn cầu hoá kinh tế đối với việc cải thiện môi trường FDI của Việt Nam, đối với giá trị và cơ cấu FDI vào Việt Nam qua các kênh môi trường đầu tư, thị trường và các yếu tố nguồn lực sản xuất; phân tích một số bất cập trong quá trình thu hút FDI của Việt Nam, trong đó nhấn mạnh việc Việt Nam đã chưa thành công trong việc sử dụng các yếu tố nội lực để thu hút và định hướng dòng FDI vào những lĩnh vực mong muốn và để phát huy được lợi thế so sánh của mình; trên cơ sở các phân tích về tác động của toàn cầu hoá kinh tế đối với sự vận động của dòng FDI vào Việt Nam trong thời gian qua và một số dự báo về xu hướng vận động của dòng FDI trên thế giới thời gian tới, Luận án gợi ý một số giải pháp nhằm đẩy mạnh công tác thu hút FDI vào Việt Nam thông qua cải thiện môi trường FDI, thị trường và nguồn lực sản xuất. Bùi Huy Nhượng (2006), “Một số biện pháp thúc đẩy việc triển khai thực hiện các dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Việt Nam”.

Luận án tập trung nghiên cứu tình hình thực hiện các DA FDI tại Việt Nam, kể từ khi ban hành Luật đầu tư nước ngoài 1987 đến 2004 và chỉ tập trung vào nghiên cứu hai giai đoạn trong chu trình của DA FDI, đó là giai đoạn triển khai thực hiện 4 và giai đoạn vận hành. Trong giai đoạn triển khai thực hiện, Luận án nghiên cứu các DA FDI kể từ khi được cấp giấy phép đầu tư cho đến khi bắt đầu đi vào hoạt động sản xuất kinh doanh. Trong giai đoạn vận hành, Luận án chỉ nghiên cứu những DA không hoạt động hết thời hạn ghi trong giấy phép đầu tư, bị giải thể trước thời hạn. Luận án không nghiên cứu những DA thành công về việc hoàn thành việc giải ngân.

Ngoài việc hệ thống hoá những vấn đề lý luận chung về FDI, Luận án đã có những đóng góp mới về mặt lý luận liên quan đến triển khai và thúc đẩy triển khai thực hiện DA FDI. Luận án cũng đã phân tích, đánh giá khá toàn diện tình hình FDI tại Việt Nam theo sự vận động của nguồn vốn này và đã tìm ra được nguyên nhân về phía Nhà nước đang cản trở việc triển khai thực hiện DA FDI, coi đây là cơ sở quan trọng cho việc hoạch định chính sách về FDI trong thời gian tới và đề xuất một số quan điểm và biện pháp có tính đồng bộ nhằm thúc đẩy việc triển khai thực hiện các DA FDI tại Việt Nam trong thời gian tới. Phạm Thị Thanh Phương (2006), “Giải pháp tăng cường thu hút và triển khai các dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài của tỉnh Thái Nguyên”. Đề tài nghiên cứu hoạt động thu hút và hỗ trợ triển khai các DA FDI trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên từ năm 1993-2006.

Đề tài đã nghiên cứu những vấn đề lý luận về thu hút và triển khai các DA FDI, phân tích và đánh giá thực trạng quá trình thu hút và triển khai các DA FDI tại tỉnh Thái Nguyên. Trên cơ sở đó, tìm ra các nguyên nhân dẫn đến những vấn đề còn tồn tại và đề xuất một số giải pháp nhằm giúp tỉnh Thái Nguyên hoàn thành tốt các mục tiêu về thu hút và triển khai các DA FDI. Nguyễn Thị Hồng Thắm (2006), “Một số giải pháp nhằm tăng cường thu hút triển khai các dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài tại tỉnh Phú Thọ”. Đối tượng nghiên cứu của đề tài là các dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài đã được cấp giấy phép và đang tiến hành triển khai ở nhiều mức độ khác nhau trên địa 5 bàn tỉnh Phú Thọ trong khoảng thời gian từ năm 1992 đến năm 2004.

Đề tài đã hệ thống hoá một số vấn đề lý thuyết về FDI, DA FDI; phân tích, đánh giá những ưu điểm, hạn chế còn tồn tại trong hoạt động thu hút, triển khai các DA FDI tại tỉnh Phú Thọ, qua đó đề xuất các giải pháp tăng cường thu hút, triển khai các DA FDI vào địa bàn tỉnh. Phạm Hương Thảo (2006), “Tăng cường thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài vào các khu công nghiệp Việt Nam”. Đối tượng nghiên cứu của đề tài là vấn đề thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài vào các KCN Việt Nam trên giác độ vĩ mô, từ khâu xúc tiến đầu tư đến khâu cấp giấy phép đầu tư vào các KCN Việt Nam với phạm vi từ năm 1998-2006. Đề tài đã hệ thống những vấn đề lý luận về đầu tư trực tiếp nước ngoài, KCN và các vấn đề về thu hút FDI vào các KCN; phân tích và đánh giá thực trạng và kết quả thu hút FDI vào các KCN Việt Nam, qua đó tìm ra nguyên nhân khách quan và chủ quan dẫn đến những tồn tại trong thu hút FDI vào các KCN Việt Nam, đồng thời rút ra những bài học kinh nghiệm, đề xuất các giải pháp thu hút FDI vào các KCN Việt Nam.

Nguyễn Ngọc Quang (2007), “Giải pháp tăng cường thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài vào phát triển công nghiệp tỉnh Bắc Ninh”. Đề tài nghiên cứu hoạt động thu hút FDI vào ngành công nghiệp tỉnh Bắc Ninh từ khi tái lập tỉnh (năm1997) đến năm 2007.