Luận án phát triển kinh tế xã hội Tam giác Việt Nam Lào Campuchia

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI ---------------------- LÊ PHƢƠNG HÒA PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI VÙNG TAM GIÁC PHÁT TRIỂN VIỆT NAM - LÀO – CAMPUCHIA LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ HÀ NỘI - 2013 luan an VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI ---------------------- LÊ PHƢƠNG HÒA PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI VÙNG TAM GIÁC PHÁT TRIỂN VIỆT NAM - LÀO – CAMPUCHIA Chuyên ngành : Kinh tế Thế giới và Quan hệ Kinh tế Quốc tế Mã số : 62.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Nguyễn Duy Dũng 2. Lê Thị Ái Lâm HÀ NỘI- 2013 luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan Luận án này là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

Nếu có gì sai sót tôi xin chịu trách nhiệm hoàn toàn. Nghiên cứu sinh luan an MỤC LỤC Trang phụ bìa Lời cam đoan Mục lục Danh mục các ký hiệu, các chữ viết tắt Danh mục các bảng Danh mục các hình vẽ, biểu đồ, sơ đồ MỞ ĐẦU. Lịch sử nghiên cứu vấn đề. Các công trình lý luận.

Các công trình liên quan đến hợp tác tiểu vùng xuyên biên giới. Các công trình liên quan đến Tam giác phát triển Việt Nam – Lào - Campuchia. Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu .Một số lý thuyết liên quan đến hội nhập kinh tế quốc tế. Một số lý thuyết liên quan đến phát triển vùng.

Khung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. 32 CHƢƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI VÙNG TAM GIÁC PHÁT TRIỂN VIỆT NAM - LÀO - CAMPUCHIA. Một số vấn đề lý luận phát triển vùng tam giác phát triển.

Lý luận về phát triển kinh tế - xã hội. Lý luận về hội nhập kinh tế. Lý luận về phát triển vùng. Các tiêu chí đánh giá phát triển kinh tế - xã hội vùng.

Cơ sở hình thành và phát triển Tam giác phát triển Việt Nam – Lào – Campuchia. Xu hướng hình thành và phát triển các tam giác phát triển ở Đông Nam Á. Các yếu tố cơ bản để hình thành nên vùng Tam giác phát triển Việt Nam – Lào - Campuchia. Nhu cầu hợp tác và phát triển tại vùng biên giới chung ba nước Việt Nam, Lào và Campuchia.

Thực tiễn hợp tác phát triển của ba nước Việt Nam, Lào, Campuchia. Lợi ích của sự hợp tác tại Tam giác phát triển Việt Nam – Lào - Campuchia. Tổng quan về Tam giác phát triển Việt Nam – Lào - Campuchia. 63 CHƢƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI VÙNG TAM GIÁC PHÁT TRIỂN VIỆT NAM - LÀO - CAMPUCHIA.

Thực trạng phát triển kinh tế - xã hội vùng Tam giác phát triển Việt Nam – Lào - Campuchia. Thực trạng phát triển kinh tế. Tăng trưởng và chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Thực trạng phát triển nông nghiệp.

Thực trạng phát triển ngành dịch vụ. Thực trạng phát triển công nghiệp. Thực trạng phát triển xã hội. Giáo dục, đào tạo.

Lao động, việc làm. Cơ sở hạ tầng. Các nhân tố tác động đến quá trình phát triển kinh tế - xã hội vùng Tam giác phát triển Việt Nam – Lào - Campuchia. Điều kiện tự nhiên.

Các nguồn tài nguyên thiên nhiên. Vị trí địa lý.Vốn cho đầu tư phát triển. Quy mô và chất lượng nguồn lao động. Trình độ phát triển và ứng dụng khoa học công nghệ.

Hợp tác giữa ba nước Việt Nam, Lào, Campuchia và trong vùng Tam giác phát triển Việt Nam – Lào - Campuchia. Trình độ phát triển cơ sở hạ tầng. Cơ chế chính sách của mỗi nước và cho riêng vùng. Đánh giá chung về sự phát triển kinh tế - xã hội của Tam giác phát triển Việt Nam – Lào - Campuchia.

121 CHƢƠNG 4: KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN. Đánh giá kết quả hợp tác phát triển CLVDT. Một số luận bàn về hướng phát triển kinh tế - xã hội CLVDT trong thời gian tới. Đề xuất một số giải pháp nhằm phát triển kinh tế - xã hội vùng Tam giác phát triển Việt Nam – Lào - Campuchia trong thời gian tới.

145 CÁC CÔNG TRÌNH LIÊN QUAN ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ HOẶC THAM GIA TÀI LIỆU THAM KHẢO luan an DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2.1 Thống kê kim ngạch xuất, nhập khẩu giữa Lào và Việt 56 Nam giai đoạn 2001-2009 Bảng 2.2 : Kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam và Campuchia 58 qua các năm Bảng 2.3: Diện tích, dân số và mật độ dân số các tỉnh thuộc vùng 65 CLVDT (2009) Bảng 3.1: Tốc độ tăng trưởng GDP của các tỉnh Tây Nguyên 72 Bảng 3. Chăn nuôi gia súc, gia cầm tại C-CLVDT(2004-2009) 78 Bảng 3. Số lượng gia súc, gia cầm tại C-CLVDT (2004-2009) 80 Bảng 3. Xuất nhập khẩu tại L-CLVDT giai đoạn 2005-2009 83 Bảng 3.

Tình hình xuất - nhập khẩu thông qua các cửa khẩu của 84 Việt Nam luan an DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 1.1: Lý thuyết trung tâm của W.2: Khung nghiên cứu 33 Hình 3.1: Tốc độ tăng trưởng trung bình của CLVDT giai đoạn 70 2005-2009 Hình 3.2: Chuyển dịch cơ cấu kinh tế của khu vực CLVDT giai 71 đoạn 2002-2009 Hình 3. cơ cấu sản lượng nông nghiệp tại vùng CLVDT tại 77 Campuchia 2009 luan an DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Tên viết tắt Tên tiếng Anh Tên tiếng Việt ADB The Asian Development Ngân hàng phát triển Châu Á Bank AMECS Ayeyarwady - Chao Chiến lược hợp tác kinh tế Phraya - Mekong Ayeyarwady - Chao Phraya - economic coorporation Mê Kông stratergy ASEAN Association of Southeast Hiệp hội các quốc gia Đông Asian Nations Nam Á CLV Cambodia, Lao, Vietnam Campuchia, Lào, Việt Nam CLVDT Cambodia-Lao-Vietnam Tam giác phát triển Việt Nam Develpoment triangle - Lào - Campuchia, C-CLVDT Cambodia-CLVDT Khu vực tam giác phát triển CLV thuộc Campuchia BIPM-EAGA Brunei-Indonexia- Khu vực tăng trưởng ĐÔng Malaixia-Philippine - The ASEAN - Brunei-Indonexia- East ASEAN Growth Malaixia-Philippine Area DT Develpoment triangle Tam giác phát triển EU European Union Liên minh Châu Âu GT Growth triangle Tam giác tăng trưởng GMS Greater Mekong Khu vực tiểu vùng sông Mê Subregion Kông FDI Foreign Direct Investment Đầu tư trực tiếp nước ngoài IMT GT Indonexia, Malaixia, Tam giác tăng trưởng Thailand Indonesia-Malaysia-Thailand KCN Khu công nghiệp luan an L-CLVDT Lao-CLVDT Khu vực tam giác phát triển CLV thuộc Lào NAFTA North America Free Trade Hiệp định Thương mại Tự do Agreement Bắc Mỹ SIJORI GT Singapore-Malaixia- Tam giác tăng trưởng Indonexia growth triangle Singapore-Malaixia- Indonexia USD United States dollar Đô la Mỹ V-CLVDT Vietnam-CLVDT Khu vực tam giác phát triển CLV thuộc Việt Nam WEC West - East Corridor Sáng kiến hành lang Đông - Tây WEF World Economic Forum Diễn đàn kinh tế thế giới WTO World Trade Organization Tổ chức thương mại thế giới luan an MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Trong bối cảnh quốc tế mới, hợp tác phát triển nói chung, kinh tế - xã hội nói riêng giữa các nước đã trở nên hết sức cần thiết. Thực tế của Việt Nam trong hơn 20 năm đổi mới và hội nhập quốc tế đã chỉ rõ điều đó.

Không chỉ chú trọng đến hợp tác với các nước phát triển mà đã tăng cường mở rộng quan hệ với hầu hết các quốc gia trên thế giới, đặc biệt với ba nước Đông Dương. Trong lịch sử, CLV đã cùng chung sức chung lòng trong công cuộc bảo vệ và xây dựng đất nước. Đặc biệt khi các quốc gia này giành được độc lập và lựa chọn con đường phát triển và hội nhập với mục tiêu nhanh chóng thoát khỏi nghèo nàn lạc hậu, xây dựng đất nước phồn vinh, vì hoà bình và thịnh vượng của các dân tộc và trong khu vực. Đây là cơ sở hết sức quan trọng để tiếp tục mở rộng hình thức hợp tác giữa ba nước, trước đây, hiện nay cũng như trong tương lai.

Làm thế nào phối hợp khai thác được thế mạnh của ba nước? Hình thức hoặc mô hình nào thích hợp để cùng nhau hợp tác phát triển? Đây là bài toán luôn nhận được sự quan tâm của lãnh đạo ba nước. Những năm gần đây quan hệ hợp tác ba bên ngày càng được phát triển và đã mang lại những kết quả tốt cho mỗi quốc gia. Trong khuôn khổ ASEAN, CLV đã tham gia nhiều hình thức hợp tác tiểu khu vực khác nhau như: Hợp tác Tiểu vùng sông Mê Kông (GMS), hợp tác trong khuôn khổ AMECS, hành lang Đông - Tây (WEC), nhóm các nước CLMV (Campuchia, Lào, Mianma và Việt Nam). Sự tham gia vào các hình thức hợp tác trên đã đem lại sự hiểu biết lẫn nhau, cùng khai thác những lợi thế và thúc đẩy sự hợp tác có hiệu quả.

Tại cuộc gặp cấp cao CLV lần thứ nhất ở thủ đô Viêng Chăn, Lào năm 1999, Thủ tướng Campuchia Hunsen đã đưa ra ý tưởng thành lập tam giác phát triển khu vực biên giới 3 nước bao gồm 7 tỉnh thuộc Đông bắc Campuchia, Tây Nam Lào và Tây Nguyên Việt Nam. Tại các cuộc gặp của ba Thủ tướng năm 2002, lãnh đạo ba nước tiếp tục khẳng định phát triển vùng tam giác quan trọng này nhằm tạo ra động lực cho sự hợp tác 1 luan an giữa ba nước vì lợi ích của các bên và của khu vực. Tại hội nghị cấp cao 2004, lãnh đạo ba nước đã chính thức đưa ra tuyên bố hình thành CLVDT với 10 tỉnh thuộc khu vực biên giới liền kề của ba nước. Đến 2009, CLVDT kết nạp thêm ba tỉnh từ ba nước và trở thành vùng phát triển của 13 tỉnh.

Đây là vùng giàu tiềm năng, song kém phát triển nhất của ba nước. Đây đồng thời là vùng có vị trí chiến lược trọng yếu cho mỗi nước và cho cả ba quốc gia. Song, với cơ sở hạ tầng yếu kém, trình độ dân trí thấp, sản xuất mang tính chất manh mún…vùng này lại là trở ngại cho sự phát triển của mỗi quốc gia và cả khu vực. Khu vực tam giác phát triển là vùng đất khá đặc biệt có nhiều nét tương đồng về đặc điểm tự nhiên, văn hoá với nguồn tài nguyên phong phú, đa dạng nhưng chưa được khai thác, đây cũng là vùng có vị trí chiến lược quan trọng đối với cả ba nước về chính trị, kinh tế, xã hội và môi trường sinh thái.

Vì thế, mục đích của việc xây dựng tam giác phát triển là khai thác tiềm năng, thế mạnh, các nguồn lực của mỗi nước trong khu vực nhằm mục tiêu tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững, rút ngắn khoảng cách phát triển so với các vùng khác của mỗi nước, tạo động lực cho cả vùng và các khu vực khác của mỗi nước.