Luận án tiến sĩ: Quá trình phát triển kinh tế tư nhân ở huyện Gia Lâm (Hà Nội) từ 1986-2010

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN MẠNH TƯỞNG QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN KINH TẾ TƯ NHÂN Ở HUYỆN GIA LÂM (THÀNH PHỐ HÀ NỘI) TỪ NĂM 1986 ĐẾN NĂM 2010 Chuyên ngành: Lịch sử Việt Nam Mã số : 62 22 03 13 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ Người hướng dẫn khoa học: 1.TS Nguyễn Văn Nhật 2. Nguyễn Trọng Nghĩa Hà Nội, 2017 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, mọi số liệu, tư liệu được sử dụng trong luận án là trung thực. Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác giả Nguyễn Mạnh Tưởng MỤC LỤC MỞ ĐẦU…………………………………………………………………… 1 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI………………………………………………………………….

Tổng quan tình hình nghiên cứu về kinh tế tƣ nhân. Kết quả đạt đƣợc của các công trình đi trƣớc và những vấn đề luận án cần tiếp tục nghiên cứu, giải quyết……………………………………………. 19 Chương 2: KHÁI QUÁT HUYỆN GIA LÂM VÀ QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN KINH TẾ TƯ NHÂN TỪ NĂM 1986 ĐẾN NĂM 2003…………. Khái quát huyện Gia Lâm và thực trạng kinh tế tƣ nhân trƣớc năm 1986.

Quá trình phát triển kinh tế tƣ nhân của huyện Gia Lâm từ năm 1986 đến năm 2003……………………………………………………………………… 34 Chương 3: QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN KINH TẾ TƯ NHÂN Ở HUYỆN GIA LÂM TỪ NĂM 2004 ĐẾN NĂM 2010…………………. Bối cảnh lịch sử……………………………………………………. Quá trình phát triển kinh tế tƣ nhân trong nông nghiệp……………. Quá trình phát triển kinh tế tƣ nhân trong công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp…………………………………………….

Quá trình phát triển kinh tế tƣ nhân trong thƣơng mại và dịch vụ………. 104 Chương 4: ĐÁNH GIÁ SỰ PHÁT TRIỂN KINH TẾ TƯ NHÂN TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN GIA LÂM……………………. Thành tựu phát triển của kinh tế tƣ nhân ………………………………… 122 4. Một số bài học kinh nghiệm chủ yếu …………………………………….

149 DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN…………………………………………. 155 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO………………………………….… 156 DANH MỤC CÁC PHỤ LỤC………………………………………………. 172 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT CNH, HĐH Công nghiệp hóa, hiện đại hóa CNXH Chủ nghĩa xã hội DNTN Doanh nghiệp tƣ nhân HCT Hộ cá thể HTX Hợp tác xã KTHH Kinh tế hàng hóa KTTN Kinh tế tƣ nhân KTTT Kinh tế thị trƣờng TNHH Trách nhiệm hữu hạn UBND Ủy ban nhân dân XHCN Xã hội chủ nghĩa DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2.1: Tổng hợp chăn nuôi bò sữa tại xã Phù Đổng (1995-2002)…………….2: Giá trị sản xuất nông lâm - thủy sản trên địa bàn huyện Gia Lâm 47 (2000-2003)……………………………………………………………….3 : Lao động trong công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp tƣ nhân trên địa 55 bàn Hà Nội (1985-1991)………………………………………………… Bảng 2.4: Hộ cá thể kinh doanh trên địa bàn huyện Gia Lâm (2002-2003)…….5: Diện tích lúa gieo trồng của Gia Lâm (2006-2010)………………….6: Diện tích và năng suất rau an toàn của Gia Lâm (2006-2010)……….7: Tổng hợp chăn nuôi bò sữa tại xã Phù Đổng (2004-2010)…………… 85 Bảng 3.8: Giá trị sản xuất nông nghiệp của Gia Lâm (2004-2010)……………… 92 Bảng 3.9: Hoạt động của cụm công nghiệp vừa và nhỏ trên địa bàn huyện Gia 94 Lâm năm 2010………………………………………………………….10: Hoạt động của cụm công nghiệp làng nghề trên địa bàn huyện Gia 100 Lâm (2005-2010)……………………………………………………… Bảng 3.11: Kết quả sản xuất của các làng nghề trên địa bàn huyện Gia Lâm năm 100 2010…………………………………………………………………… Bảng 3.12: Tình hình kinh doanh các mặt hàng tại một số chợ trên địa bàn huyện 106 Gia Lâm năm 2010 …………………………………………………….13: Đầu tƣ của UBND huyện Gia Lâm để phát triển du lịch tại các làng 108 nghề tính đến năm 2010……………………………………………….14: Khách sạn, nhà hàng tại các làng nghề trên địa bàn huyện Gia Lâm 109 (2005-2010)…………………………………………………………… Bảng 3.15: Số lƣợng khách du lịch đến thăm quan tại 3 làng nghề (2005-2010) 109 Bảng 3.16: Thu nhập bình quân đầu ngƣời tại Bát Tràng, Kiêu Kỵ, Ninh Hiệp 112 (2005-2010)…………………………………………………………….17: Số hộ kinh doanh dịch vụ trên địa bàn huyện Gia Lâm (2006-2010). 115 DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 2.1: Số hộ làm nông nghiệp của Hà Nội (1985-1991)………………….2: Diện tích gieo trồng cây hàng năm các hộ của Hà Nội (1985-1991)….3: Diện tích trồng rau trên địa bàn Hà Nội (1995-2002)………………… 40 Hình 2.4: Sản lƣợng rau của Hà Nội (1995-2002)………….5: Diện tích hoa các hộ của Hà Nội (1995-2002)……………………….6: Chăn nuôi lợn tại các hộ gia đình của Hà Nội (1995-2002)…………… 46 Hình 2.7: Cơ sở sản xuất công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp tƣ nhân trên địa 54 bàn Hà Nội (1985-1990)……………………………………………….8: Cơ sở sản xuất công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp tƣ nhân trên địa 58 bàn Hà Nội chia theo quận, huyện (1991-1995)……………………….9: Loại hình phát triển công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp tƣ nhân của 62 Hà Nội (1995-2002)………………………………………………….10: Công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp tƣ nhân của Hà Nội chia theo 63 quận, huyện (1995-2002)……………………………………………….11: Số hộ làm thƣơng mại và dịch vụ tƣ nhân trên địa bàn Hà Nội chia 66 theo quận, huyện (1985-1993)………………………………………………….12: Số hộ làm thƣơng mại và dịch vụ tƣ nhân của Hà Nội (1995-2002).13: Công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp tƣ nhân trên địa bàn huyện Gia 102 Lâm (2005-2010)…………………………………………………….14: Số lao động làm việc trong lĩnh vực dịch vụ vận tải tƣ nhân trên địa 114 bàn huyện Gia Lâm (2006-2010)………………………………………………… Hình 3.15: Số khách sạn, nhà hàng của Gia Lâm chia theo loại hình (2005-2010) 117 Hình 3.16: Số doanh nghiệp thƣơng mại và dịch vụ tƣ nhân của Gia Lâm chia 119 theo loại hình (2006 - 2010) MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của đề tài Lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin về thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (CNXH) là hết sức cụ thể và rõ ràng, đó là giai đoạn “đau đẻ kéo dài”, giai đoạn có và cần phải tồn tại nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế mới góp phần khơi dậy đƣợc mọi nguồn lực để xây dựng và phát triển đất nƣớc. Trƣớc thời kỳ đổi mới, chúng ta chƣa vận dụng đúng đắn, sáng tạo chủ nghĩa Mác- Lênin vào hoàn cảnh thực tế đất nƣớc làm cho nền kinh tế bị khủng hoảng sâu sắc, đời sống nhân dân gặp muôn vàn khó khăn. Đứng trƣớc tình hình khó khăn đó, Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VI (12/1986) của Đảng đã quyết định đổi mới toàn diện đất nƣớc, trong đó đổi mới kinh tế là nhiệm vụ trọng tâm với phát triển nền kinh tế hàng hoá (KTHH) nhiều thành phần vận hành theo cơ chế thị trƣờng có sự quản lý của nhà nƣớc theo định hƣớng xã hội chủ nghĩa (XHCN). Sau này gọi là kinh tế thị trƣờng (KTTT) định hƣớng XHCN, đây coi nhƣ là một tất yếu của lịch sử dân tộc.

Từ khi thực hiện chủ trƣơng đổi mới đất nƣớc đến nay, kinh tế nói chung và kinh tế tƣ nhân (KTTN) nói riêng đã phát triển không ngừng và ngày càng khẳng định đƣợc vai trò, vị trí cũng nhƣ đóng góp của mình đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nƣớc. Có đƣợc kết quả đó phải nói tới KTTN của Thành phố Hà Nội trong đó có KTTN của huyện Gia Lâm, KTTN của Thành phố Hà Nội cũng nhƣ huyện Gia Lâm đã ngày càng phát triển cả về số lƣợng và quy mô, từng bƣớc góp phần đẩy nhanh quá trình đô thị hóa, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, nâng cao thu nhập, hoàn thiện từng bƣớc cơ sở vật chất kỹ thuật của địa phƣơng. Trên địa bàn huyện Gia Lâm, KTTN đã từng bƣớc khẳng định đƣợc vai trò, vị trí, đóng góp của mình trong đời sống xã hội, tạo sự cạnh tranh cho kinh tế huyện phát triển năng động hơn, giải quyết hiệu quả công ăn việc làm, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho ngƣời dân. Gia Lâm là huyện có lợi thế về 1 điều kiện tự nhiên, là cửa ngõ phía Bắc của Thủ đô, có nhiều tuyến đƣờng giao thông quan trọng nối liền với cả nƣớc.

Đồng thời, đƣợc sự quan tâm chỉ đạo của các cấp chính quyền, lại có nhiều làng nghề thủ công truyền thống, nhân dân địa phƣơng nhạy bén, năng động trong vƣơn lên làm giàu. Do vậy, KTTN của Gia Lâm có điều kiện phát triển nhanh hơn so với các huyện khác của Hà Nội. KTTN của Gia Lâm đƣợc hình thành chủ yếu thông qua các hộ cá thể (HCT) và công ty trách nhiệm hữu hạn (TNHH) là chính. Ngoài ra, còn một số ít doanh nghiệp tƣ nhân (DNTN), công ty hợp danh, công ty cổ phần, tập trung vào 3 lĩnh vực chính là nông nghiệp, công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp, thƣơng mại và dịch vụ.

Ngoài những đóng góp nêu trên, KTTN trên địa bàn huyện Gia Lâm còn tồn tại một số hạn chế nhƣ: Quy mô nhỏ, khả năng cạnh tranh thấp, chấp hành chính sách pháp luật của Nhà nƣớc chƣa cao, gây ra ô nhiễm môi trƣờng, sản xuất kinh doanh mang tính “chộp giật”, trình độ tay nghề thấp. dẫn đến phát triển thiếu ổn định. Đứng trƣớc thực tế đó, KTTN của Gia Lâm cần đƣợc “Coi trọng và bảo đảm bình đẳng giữa các thành phần kinh tế; đẩy mạnh cải cách hành chính, khuyến khích các hộ sản xuất có đủ điều kiện thành lập doanh nghiệp; tổ chức tuyên truyền phổ biến, hƣớng dẫn các doanh nghiệp, đơn vị kinh tế hoạt động đúng pháp luật” [11; tr 19]. Chính vì vậy, nghiên cứu về KTTN của đất nƣớc nói chung và KTTN trên địa bàn huyện Gia Lâm nói riêng, không chỉ nhằm làm sáng tỏ vai trò, vị trí của KTTN trong bản đồ kinh tế Gia Lâm mà đây là một vấn đề có tầm quan trọng đặc biệt trong nghiên cứu lịch sử kinh tế đƣơng đại của địa phƣơng.

Qua nghiên cứu về KTTN sẽ góp phần cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn mang tính tham khảo để chính quyền và nhân dân địa phƣơng tiếp tục có chính sách phát triển KTTN hiệu quả, khu vực kinh tế quan trọng của nền kinh tế đất nƣớc. Trong thời kỳ phát triển nền KTTT định hƣớng XHCN và hội nhập quốc tế hiện nay. Với những ý nghĩa lý luận và thực tiễn to lớn nhƣ vậy, chúng tôi quyết định chọn đề tài: “Quá trình phát 2 triển kinh tế tư nhân ở huyện Gia Lâm (thành phố Hà Nội) từ năm 1986 đến năm 2010” để làm đề tài luận án tiến sỹ của mình. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2.

Mục đích nghiên cứu Mục đích của luận án là nghiên cứu, tái hiện và làm sáng rõ quá trình phát triển KTTN trên địa bàn huyện Gia Lâm giai đoạn 1986 - 2010, chỉ ra những thành tựu, hạn chế và rút ra một số bài học kinh nghiệm phát triển KTTN ở huyện Gia Lâm, từ đó góp phần vào nghiên cứu lịch sử đƣơng đại nói chung và lịch sử kinh tế địa phƣơng nói riêng. Ngoài ra, luận án còn cung cấp những luận cứ khoa học cho việc xác định nhiệm vụ phát triển KTTN của Gia Lâm trong hiện tại và tƣơng lai.