Luận án Tiến sĩ: Phát triển Hợp tác xã Vận tải Thủy-Bộ Nội địa ở Đồng bằng Sông Cửu Long

Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI Trần Ngọc Hạnh PHÁT TRIỂN HỢP TÁC XÃ VẬN TẢI THỦY- BỘ NỘI ĐỊA Ở ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ HÀ NỘI 2014 Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI Trần Ngọc Hạnh PHÁT TRIỂN HỢP TÁC XÃ VẬN TẢI THỦY- BỘ NỘI ĐỊA Ở ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG Chuyên ngành: Kinh tế chính trị Mã số: 62.02 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Nguyễn Tiến Dũng HÀ NỘI- 2014 Lời Cam Đoan Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu trong luận án là trung thực.Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào Tác giả luận án Trần Ngọc Hạnh MỤC LỤC Trang Trang bìa phụ .i Lời cam đoan. ii Mục lục. iii Danh mục các chữ viết tắt .iv Danh mục các bảng.

v Danh mục các hình. vi Mở đầu. 1 Chương 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN .Các công trình nghiên cứu trên thế giới .Các công trình nghiên cứu ở trong nước .3 Những vấn đề nghiên cứu sinh sẽ tập trung giải quyết trong luận án. 21 Chương 2: LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN HỢP TÁC XÃ VẬN TẢI THỦY-BỘ NỘI ĐỊA .Một số khái niệm .Sự cần thiết phải phát triển hợp tác xã vận tải thủy-bộ nội địa .Các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển hợp tác xã vận tải thủy-bộ nội địa .Nội dung phát triển hợp tác xã vận tải thủy-bộ nội địa .5 Kinh nghiệm quốc tế về phát triển hợp tác xã vận tải thủy-bộ nội địa và bài học cho Việt Nam.

48 Chương 3: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN CỦA HỢP TÁC XÃ VẬN TẢI THỦY- BỘ NỘI ĐỊA Ở ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG. Quá trình tình hình hợp tác xã vận tải thủy-bộ nội địa ở ĐBSCL.Những nhân tố tác động đến sự phát triển HTX vận tải thủy-bộ nội địa ở đồng bằng sông Cửu Long. Thực trạng phát triển hợp tác xã vận tải thủy-bộ nội địa ở ĐBSCL.Đánh giá và những vấn đề đặt ra cần giải quyết để phát triển HTXvận tải thủy bộ nội địa ở đồng bằng sông Cửu Long. 106 Chương 4: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN HỢP TÁC XÃ VẬN TẢI THỦY-BỘ NỘI ĐỊA Ở ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG .Bối cảnh trong nước và quốc tế.

Định hướng, quan điểm và mục tiêu phát triển .Các giải pháp phát triển.Kiến nghị và kết luận. 134 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ. 141 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 149 Danh mục các chữ viết tắt CNXH : Chủ nghĩa xã hội ĐBSCL : Đồng bằng sông Cửu Long GTVT : Giao thông vận tải HTX : Hợp tác xã LLSX : Lực lượng sản xuất QHSX : Quan hệ sản xuất TSHTX: Tổng số hợp tác xã WTO : Tổ chức Thương mại Thế giới (World Trade Organization) XHCN : Xã hội chủ nghĩa ICA : Liên minh Hợp tác xã Quốc tế (International Co operative Alliance) CHLB: Cộng Hòa Liên Bang GDP: Tổng sản phẩm quốc dân (Gross Domestic Product) TPP: Hiệp định đối tác kinh tế chiến lược xuyên Thái Bình Dương (Trans- Pacific Partnership) Danh mục các bảng Bảng 3.

Cơ cấu và tăng trưởng vận chuyển hàng hóa vùng đồng bằng sông Cửu Long so với cả nước.So sánh giữa HTX theo kiểu mới với HTX theo kiểu cũ và mô hình công ty. Số lượng hợp tác xã vận tải từ năm 2005-2007 của các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long. Số lượng hợp tác xã vận tải từ năm 2008-2010 của các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long. Tổng hợp tình hình hợp tác xã, phương tiện, năng lực vận tải, lao động của các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long đến 31/12/2009.

Tổng hợp vốn điều lệ, số phương tiện, giá trị tài sản của một số hợp tác xã vận tải thủy-bộ của 04 tỉnh ở ĐBSCL. Số lượng hành khách luân chuyển theo đường bộ ở ĐBSCL, phân theo địa phương (2005 - 2010). Số lượng hành khách luân chuyển theo đường thủy ở ĐBSCL, phân theo địa phương (2005 - 1010). Khối lượng hàng hóa luân chuyển theo đường bộ ở ĐBSCL, phân theo địa phương (2005 – 2010).

Khối lượng hàng hóa luân chuyển theo đường thủy ở ĐBSCL, phân theo địa phương (2005 – 2010). Tổng doanh thu, nộp thuế và lợi nhuận sau thuế của 24 HTX vận tải thủy – bộ nội địa của 4 tỉnh ở ĐBSCL. Khối lượng vận chuyển hàng hóa và hành khách của tỉnh Tiền Giang 2005-2012. Kết quả sản xuất kinh doanh của HTX cơ giới vận tải thủy – bộ thành phố Mỹ Tho 2009 – 2012.

Kết quả sản xuất kinh doanh của HTX Rạch Gầm – Tiền Giang. Khối lượng hàng hóa và hành khách của thành phố Cần Thơ 2005 – 2012. Tổng số lượng HTX vận tải của thành phố Cần Thơ. Tổng hợp về lao động, vốn của các HTX vận tải thủy – bộ thành phố Cần Thơ 2005 – 2012.

Tổng hợp về vốn, lao động và kết quả sản xuất kinh doanh của HTX vận tải thủy – bộ thành phố Cần Thơ 2008 – 2012. Khối lượng vận chuyển hàng hóa và hành khách của tỉnh Kiên Giang 2005 – 2012. Kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của HTX vận tải thủy – bộ Tân Tiến huyện Hà Tiên tỉnh Kiên Giang 2009 – 2012. Khối lượng vận chuyển hàng hóa và hành khách của tỉnh Cà Mau 2005 – 2012.

Kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của HTX dịch vụ vận tải Toàn Thắng tỉnh Cà Mau. Dự báo khối lượng vận chuyển hàng hóa và hành khách đến năm 2020 ở đồng bằng sông Cửu Long .127 Danh mục các Hình Trang Hình 2.Bộ nguyên tắc hợp tác xã của ICA…………………………………. Biểu đồ đóng góp GDP của kinh tế tập thể trong cơ cấu kinh tế quốc dân 2000-2007. Biểu đồ đóng góp GDP của kinh tế tập thể trong cơ cấu kinh tế quốc dân 2008-2012.

Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Cơ kinh tế thị trường đã hình thành và tồn tại nhiều kiểu tổ chức kinh doanh vận tải như: doanh nghiệp tư nhân, hợp tác xã, công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần. Tuy nhiên, các doanh nghiệp, hợp tác xã vận tải này có qui mô nhỏ, phát triển chưa bền vững. Đó cũng là một trong những nguyên nhân làm cho ngành vận tải nội địa của Việt Nam còn mang tính manh mún, nhỏ lẻ, tạo nên sự cạnh tranh không lành mạnh. Góp phần làm cho tai nạn giao thông ngày một tăng, việc quản lý của ngành gặp khó khăn.

Đặc điểm địa lý của vùng đồng bằng sông Cửu Long, với hệ thống kênh rạch dày đặc nên vận tải bằng đường thủy, đường bộ là một phù hợp tất yếu. Mô hình hợp tác xã (HTX) vận tải thủy-bộ nội địa là một trong những thành phần kinh tế quan trọng, là bộ phận hợp thành của ngành giao thông vận tải của vùng đồng bằng sông Cửu Long. Cho đến nay, mô hình này vẫn đang hoạt động với qui mô nhỏ, thiếu bền vững, chưa khai thác hết lợi thế các nguồn lực và chưa thực sự hiệu quả, trong khi nhu cầu vận tải của toàn vùng là khá lớn. Chính vì vậy, cần thiết phải có nghiên cứu, đề xuất các giải pháp, nhằm phát triển mô hình này trong giai đoạn tới.

Phát triển mô hình hợp tác xã vận tải thủy-bộ nội địa ở đồng bằng sông Cửu Long cũng phù hợp với chủ trương của Đảng “Về tiếp tục đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả kinh tế tập thể”(NQ ĐH XI) và Quyết định số 11/2012/QĐ-TTg ngày 10/02/2012 của Thủ Tướng Chính phủ”Phê duyệt qui hoạch phát triển giao thông vùng kinh tế trọng điểm đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2020 và định hướng 2030” 1 Xuất phát từ lý do trên, tôi chọn đề tài: “Phát triển hợp tác xã vận tải thủy- bộ nội địa ở đồng bằng sông Cửu Long” làm đề tài luận án tiến sĩ kinh tế chuyên ngành Kinh tế chính trị của tôi. Đối tượng nghiên cứu Ở đồng bằng sông Cửu Long hiện đang tồn tại 178 hợp tác xã vận tải nội địa (đến quí 1 năm 2013), các hợp tác xã vận tải tổ chức theo hình thức: Hợp tác xã vận tải đường sông; Hợp tác xã vận tải ô tô; Hợp tác xã vận tải hàng hóa, hợp tác xã xe tắc xi và hợp tác xã vận tải kết hợp thủy bộ. Các hợp tác xã hoạt động theo 3 mô hình quản lý: Hợp tác xã dịch vụ hỗ trợ, hợp tác xã hỗn hợp và hợp tác xã điều hành sản xuất kinh doanh tập trung. Trong luận án này, nghiên cứu sinh tập trung nghiên cứu sự tồn tại, phát triển và cơ chế tác động đến Hợp tác xã vận tải thủy-bộ nội địa ở đồng bằng sông Cửu Long, hoạt động theo mô hình quản lý điều hành sản xuất kinh doanh tập trung.

Coi đây là mô hình tổ chức hợp tác xã vận tải nội địa tiêu biểu hiện nay. Mục đích nghiên cứu Nghiên cứu một cách tổng thể về hợp tác xã vận tải thủy-bộ nội địa ở đồng bằng sông Cửu Long (về kinh tế-xã hội). Sự tác động các chính sách của nhà nước đến hoạt động sản xuất kinh doanh của mô hình hợp tác xã này. Từ đó tìm ra những giải pháp đồng bộ, phù hợp để thúc đẩy mô hình hợp tác xã này phát triển.

Đáp ứng tốt nhu cầu vận tải của vùng, khai thác tiềm năng của các hộ gia đình và lợi thế của khu vực. Góp phần vào phát triển kinh tế-xã hội của đồng bằng sông Cửu Long và cả nước. Phạm vi nghiên cứu Chỉ nghiên cứu mô hình hợp tác xã vận tải thủy- bộ nội địa (không nghiên cứu các loại hình doanh nghiệp, công ty vận tải) ở 13 tỉnh đồng bằng sông Cửu Long, giai đoạn từ 2003 đến 2012, trên góc độ kinh tế chính trị. Do số liệu thống kê không đầy đủ, nghiên cứu sinh tạm sử dụng số liệu thống kê số lượng HTX vận tải, khối lượng vận tải của cả vùng.

Khối lượng vận tải của 04 tỉnh (Tiền Giang, Tp. Cần Thơ , Kiên Giang, Cà Mau). Kết quả sản xuất kinh doanh của 24 HTX vận tải thủy-bộ nội địa ở 04tỉnh (Bến Tre, Tiền Giang, Cần Thơ, Cà Mau) và của 05 hợp tác xã vận tải thủy-bộ nội địa (HTX Rạch Gầm, HTX vận tải cơ giới thủy bộ thành phố Mỹ Tho, HTX vận tải thủy bộ Tân Tiến, HTX vận tải thủy bộ Toàn Thắng, HTX vận tải thủy bộ thành phố Cần Thơ). Để dẫn chứng cho sự cần thiết phải phát triển HTX vận tải thủy-bộ nội địa ở đồng bằng sông Cửu Long.

Câu hỏi nghiên cứu Câu1.