Tăng trưởng bao trùm ở Việt Nam 2004-2016 - Luận án TS Trần Thị Lan Hương

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN -------- -------- TRẦN THỊ LAN HƯƠNG PHÂN TÍCH TÍNH BAO TRÙM TRONG TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ Ở VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2004-2016 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH KINH TẾ HỌC HÀ NỘI – NĂM 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN -------- -------- TRẦN THỊ LAN HƯƠNG PHÂN TÍCH TÍNH BAO TRÙM TRONG TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ Ở VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2004-2016 Chuyên ngành : Kinh tế học Mã số : 9310101 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Người hướng dẫn khoa học: PGS. NGUYỄN VĂN CÔNG HÀ NỘI – NĂM 2020 i LỜI CAM ĐOAN Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật. Tôi cam kết bằng danh dự cá nhân rằng bản luận án này do tôi tự thực hiện và không vi phạm yêu cầu về sự trung thực trong học thuật. Nghiên cứu sinh Trần Thị Lan Hương ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN .ii DANH MỤC BẢNG BIỂU, HÌNH.

1 CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ TĂNG TRƯỞNG BAO TRÙM. Các quan niệm và nội dung nghiên cứu của tăng trưởng bao trùm. Một số quan niệm về tăng trưởng bao trùm. Các trụ cột (nội dung) của tăng trưởng bao trùm.

Các phương pháp đo lường tăng trưởng bao trùm. Phương pháp đường cong và chỉ số tập trung (Concentration curve and Index). Phương pháp hàm cơ hội xã hội (Social Opportuity Function). Phương pháp đo lường thông qua chỉ số bao trùm tổng hợp (composite inclusive index).

Cơ sở lý thuyết về các nhân tố quyết định tăng trưởng bao trùm. Các lý thuyết về các nhân tố quyết định tăng trưởng. Các lý thuyết về các nhân tố quyết định bất bình đẳng thu nhập hay phân phối thu nhập. 27 TÓM TẮT CHƯƠNG 1.

Error! Bookmark not defined.29 CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU VỀ TĂNG TRƯỞNG BAO TRÙM. Các nghiên cứu nước ngoài. Các nghiên cứu trong phạm vi nhiều quốc gia. Các nghiên cứu trong phạm vi một quốc gia.

Các nghiên cứu khác về tăng trưởng bao trùm. Các nghiên cứu trong nước. Đề xuất khung nghiên cứu. 50 TÓM TẮT CHƯƠNG 2.

53 CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG TĂNG TRƯỞNG BAO TRÙM Ở VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2004-2016. Thực trạng tăng trưởng bao trùm về thu nhập. Thực trạng tăng trưởng kinh tế và phân phối thu nhập. Tăng trưởng bao trùm về thu nhập tại Việt Nam.

Thực trạng tăng trưởng bao trùm theo một số chỉ tiêu phi thu nhập. Giáo dục, y tế, lao động và việc làm. Một số chỉ tiêu phi thu nhập khác. Một số hạn chế trong tăng trưởng bao trùm ở Việt Nam.

Tăng trưởng diễn ra không đồng đều. Việc làm và năng suất lao động (NSLĐ) thấp. Tồn tại các chênh lệch lớn về việc nắm giữ tài sản và tiếp cận một số cơ hội trong nền kinh tế. 94 TÓM TẮT CHƯƠNG 3.

96 CHƯƠNG 4: ƯỚC LƯỢNG CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN TĂNG TRƯỞNG BAO TRÙM VỀ THU NHẬP Ở VIỆT NAM. Chỉ định mô hình. Xây dựng mô hình. Phương pháp ước lượng.

Nguồn dữ liệu, mô tả dữ liệu và các biến số được sử dụng trong mô hình ước lượng. Nguồn dữ liệu. Các biến số được sử dụng trong mô hình. Kết quả mô hình.

Thống kê mô tả các biến số và ma trận tương quan giữa các biến số. Uớc lượng mô hình ảnh hưởng cố định và ảnh hưởng ngẫu nhiên. Ước lượng mô hình không gian. Kiểm định tác động của khủng hoảng tới tính bao trùm về thu nhập.

126 TÓM TẮT CHƯƠNG 4. 130 KHUYẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH. Khuyến nghị chính sách. Các chính sách ổn định vĩ mô.

Các chính sách về đầu tư nước ngoài. Các chính sách liên quan đến chi ngân sách. Các chính sách phát triển nguồn nhân lực. Các chính sách cải thiện tính bình đẳng và công bằng trong cơ hội tiếp cận y tế.

Các chính sách cải thiện hệ thống thể chế và xây dựng môi trường đầu tư. Hạn chế của luận án và hướng nghiên cứu trong tương lai. Hạn chế của luận án. Hướng nghiên cứu trong tương lai.

141 TÓM TẮT CHƯƠNG 5. 143 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ. 144 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 155 v DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TIẾNG ANH Tên viết tắt Tên đầy đủ bằng tiếng anh Tên đầy đủ bằng tiếng việt ADB Asian Development Bank Ngân hàng Phát triển Châu Á AfDB African Development Bank Ngân hàng Phát triển Châu Phi CPI Consumer Price Index Chỉ số giá tiêu dùng GSPRE Generalised Spatial Panel Random Mô hình tác động ngẫu nhiên Effects Model không gian dạng tổng quát IMF International Monetary Fund Quỹ Tiền Tệ Thế giới OECD The Organization for Economic Co- Tổ chức Hợp tác và Phát triển operation and Development Kinh tế PCI Provincial Competitiveness Index Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh SAR Spatial Autoregression Regression Hồi quy tự hồi quy trễ không gian SDM Spatial Durbin Model Mô hình Durbin không gian SEM Spatial Error Model Mô hình sai số không gian UNICEF United Nation Children’s Fund Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc UNDP United Nation Development Chương trình Phát triển Liên Program Hợp Quốc VCCI Vietnam Chamber of Commerce and Phòng Thương mại và Công Industry nghiệp Việt Nam VHLSS Vietnam Household Living Standard Điều tra mức sống Hộ gia đình Survey WB World Bank Ngân hàng Thế giới WEF World Economic Forum Diễn đàn Kinh tế Thế giới WHO World Health Organization Tổ chức Y tế Thế giới WTO World Trade Organization Tổ chức Thương mại Thế giới vi DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TIẾNG VIỆT Tên viết tắt Tên đầy đủ BHYT Bảo hiểm y tế DN Doanh nghiệp DNNN Doanh nghiệp Nhà nước DNTN Doanh nghiệp Tư nhân HGĐ Hộ gia đình NHTG Ngân hàng Thế giới NSLĐ Năng suất lao động TCTK Tổng cục Thống kê THCS Trung học cơ sở THPT Trung học phổ thông TNCN Thu nhập cá nhân TNDN Thu nhập doanh nghiệp vii DANH MỤC BẢNG BIỂU, HÌNH Bảng 1.1: Quan niệm của một số tác giả về tăng trưởng bao trùm .2: Các chiều phân tích trong tăng trưởng bao trùm .3: Cơ sở lý thuyết về tác động của một số yếu tố tới bất bình đẳng về thu nhập.1: Các chiều phân tích trong tăng trưởng bao trùm ở Việt Nam (được phân tích trong luận án) .1: Tăng trưởng kinh tế Việt Nam giai đoạn 2001-2015 .2: Đóng góp của các yếu tố vào tăng trưởng GDP của Việt Nam.3: Chuẩn nghèo và chuẩn cận nghèo về thu nhập của Việt Nam .4: Tỷ lệ nghèo về thu nhập .5: Tỷ lệ nghèo đa chiều của Việt Nam năm 2016 và năm 2017 phân theo thành thị- nông thôn và phân theo vùng .6: Hệ số Gini theo thu nhập, giai đoạn 2004-2016 .7: Chỉ số dịch chuyển xã hội (y*) và chỉ số bình đẳng về thu nhập (ω) của Việt Nam.8: Tăng trưởng và đóng góp của các nhân tố vào chỉ số tăng trưởng bao trùm về thu nhập cả nước .9: Chỉ số dịch chuyển xã hội (y*) và chỉ số bình đẳng về thu nhập (ω) của khu vực thành thị .10: Tăng trưởng và đóng góp của các nhân tố vào chỉ số tăng trưởng bao trùm về thu nhập của khu vực thành thị.11: Chỉ số dịch chuyển xã hội (y*) và chỉ số bình đẳng về thu nhập (ω) của khu vực nông thôn.12: Tăng trưởng và đóng góp của các nhân tố vào chỉ số tăng trưởng bao trùm về thu nhập của khu vực nông thôn .13: Chỉ số dịch chuyển xã hội (y*) và chỉ số bình đẳng về thu nhập (ω) của dân tộc Kinh .14: Tăng trưởng và đóng góp của các nhân tố vào chỉ số tăng trưởng bao trùm về thu nhập của dân tộc Kinh.15: Chỉ số dịch chuyển xã hội (y*) và chỉ số bình đẳng về thu nhập (ω) của các dân tộc khác Kinh .16: Tăng trưởng và đóng góp của các nhân tố vào chỉ số tăng trưởng bao trùm về thu nhập của dân tộc khác Kinh .17: Tăng trưởng bao trùm về thu nhập theo các tỉnh, thành của Việt Nam .18: Tỷ lệ đi học đúng độ tuổi và số năm đi học cao nhất, 2004-2016 .19: Tỷ lệ đi học đúng độ tuổi chia theo thành thị, nông thôn .20: Tỷ lệ đi học đúng độ tuổi chia theo giới tính.21: Chỉ số cơ hội và chỉ số bình đẳng cơ hội đối với số năm học cao nhất của hộ (tính trên phạm vi cả nước) .22: Chỉ số cơ hội và chỉ số bình đẳng cơ hội đối với số năm học cao nhất của hộ (Theo khu vực thành thị và nông thôn) .23: Chỉ số cơ hội và chỉ số bình đẳng cơ hội đối với số năm học cao nhất của hộ (Theo dân tộc) .24: Chỉ số cơ hội và chỉ số bình đẳng về cơ hội tiếp cận bảo hiểm y tế hay giấy khám sức khỏe miễn phí cho người dân (Cả nước).25: Chỉ số cơ hội và chỉ số bình đẳng về cơ hội tiếp cận bảo hiểm y tế hay giấy khám sức khỏe miễn phí cho người dân (Phân theo thành thị- nông thôn).26: Chỉ số cơ hội và chỉ số bình đẳng về cơ hội tiếp cận bảo hiểm y tế hay giấy khám sức khỏe miễn phí cho người dân (Phân theo dân tộc) .27: Chỉ số cơ hội và chỉ số bình đẳng cơ hội về tiếp cận các điều kiện sống cơ bản91 Bảng 4.1: Nguồn dữ liệu được sử dụng trong mô hình ước lượng .2: Các biến được dùng trong mô hình ước lượng .3: Thống kê mô tả các biến số đã lấy lôga.4: Kết quả ma trận hệ số tương quan giữa các biến trong mô hình.5: Kết quả ước lượng mô hình theo ảnh hưởng cố định và ngẫu nhiên.6: Kết quả BIC và AIC của các mô hình như sau .7: Kết quả ước lượng mô hình kinh tế lượng không gian SAC.8: Kết quả ảnh hưởng biên trực tiếp, gián tiếp và tổng thể .9: Kiểm định tác động của khủng hoảng tới tính bao trùm về thu nhập.2: Đường chuyển động xã hội (Social mobility curve) .1: Các bước thực hiện nghiên cứu của luận án .2: Khung phân tích định lượng của luận án .1: Tốc độ tăng GDP, GDP bình quân đầu người và lạm phát ở Việt Nam giai đoạn 2004-2016 .2: Phân bố của người nghèo theo chuẩn nghèo quốc tế phân theo vùng .3: Thu nhập bình quân của 20% dân số giàu nhất, 20% dân số nghèo nhất và chênh lệch thu nhập giữa hai nhóm (cả nước) .4: Thu nhập bình quân của 20% dân số giàu nhất, 20% dân số nghèo nhất và chênh lệch thu nhập giữa hai nhóm (Thành thị) .5: Thu nhập bình quân của 20% dân số giàu nhất, 20% dân số nghèo nhất và chênh lệch thu nhập giữa hai nhóm (Nông thôn) .