Luận án: Phân bổ sai, Tái phân bổ Nguồn lực và Tăng trưởng Năng suất DN Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN NGUYỄN THỊ PHƯƠNG PHÂN BỔ KHÔNG ĐÚNG CÁC NGUỒN LỰC, TÁI PHÂN BỔ VÀ TĂNG TRƯỞNG NĂNG SUẤT TẠI CÁC DOANH NGHIỆP NGÀNH CHẾ TÁC VIỆT NAM Chuyên ngành: Kinh tế học Mã số: 9310101 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Người hướng dẫn khoa học: GS. NGUYỄN KHẮC MINH HÀ NỘI - 2020 i LỜI CAM ĐOAN Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật. Tôi cam kết bằng danh dự cá nhân rằng nghiên cứu này là tôi tự thực hiện và không vi phạm yêu cầu về sự trung thực trong học thuật. Hà Nội, ngày tháng năm 2020 Nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Phương ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.ii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT.v DANH MỤC BẢNG BIỂU.vi DANH MỤC HÌNH VẼ.

vii LỜI MỞ ĐẦU.1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ PHÂN BỔ KHÔNG ĐÚNG NGUỒN LỰC, TÁI PHÂN BỔ VÀ TĂNG TRƯỞNG NĂNG SUẤT.1 Tổng quan các công trình nghiên cứu đã công bố nước ngoài liên quan đến đề tài luận án.1 Các nghiên cứu về phân bổ sai nguồn lực trên thế giới.2 Các nghiên cứu về tái phân bổ và tăng trưởng năng suất trên thế giới. Mô hình năng suất động trong phân tích hiệu quả phân bổ.2 Tổng quan các công trình nghiên cứu đã công bố ở trong nước liên quan đến đề tài luận án.1 Các nghiên cứu về phân bổ sai, tái phân bổ và tăng trưởng năng suất ở Việt Nam 18 1.2 Những vấn đề thuộc đề tài luận án chưa được các nghiên cứu trước đây công bố giải quyết.20 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN.1 Phân bổ không đúng nguồn lực.1 Khái niệm và lý thuyết giải thích phân bổ không đúng các nguồn lực.2 Các nguyên nhân gây ra phân bổ không đúng.3 Cách đo lường phân bổ không đúng nguồn lực và mức tăng của năng suất nhân tố tổng hợp nếu loại bỏ phân bổ không đúng.4 Khung phân tích các nhân tố ảnh hưởng phân bổ không đúng.3 Tái phân bổ nguồn lực.2 Cách đo lường quá trình tái phân bổ nguồn lực.3 Khung phân tích các yếu tố khác ảnh hưởng tới quá trình tái phân bổ nguồn lực 34 CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.1 Dữ liệu nghiên cứu.2 Các bước tiến hành nghiên cứu.3 Ảnh hưởng của các nhân tố tác động đến phân bổ sai nguồn lực.1 Các biến sử dụng trong mô hình.2 Mô hình đánh giá tác động của các nhân tố tới phân bổ sai nguồn lực.4 Ảnh hưởng của các nhân tố tới quá trình tái phân bổ nguồn lực thông qua sự gia nhập, rút lui của doanh nghiệp.1 Các biến sử dụng trong mô hình.2 Mô hình đánh giá tác động của các nhân tố tới quá trình tái phân bổ nguồn lực .42 CHƯƠNG 4: THỰC TRẠNG MỨC PHÂN BỔ KHÔNG ĐÚNG VÀ TÁI PHÂN BỔ NGUỒN LỰC TRONG CÁC DOANH NGHIỆP NGÀNH CHẾ BIẾN, CHẾ TẠO.1 Thống kê mô tả doanh nghiệp ngành chế biến, chế tạo Việt Nam.2 Phân bổ sai nguồn lực trong các doanh nghiệp ngành chế biến, chế tạo Việt Nam.1 Mức phân bổ sai của các doanh nghiệp ngành chế biến, chế tạo từ năm 2000 đến 2015 diễn ra như thế nào.2 Năng suất đạt được lớn như thế nào trong trường hợp không có biến dạng.3 Mức phân bổ sai nguồn lực theo các khu vực địa lý của Việt Nam.4 Mức phân bổ sai theo các khu vực kinh tế và trình độ công nghệ của các doanh nghiệp chế biến, chế tạo Việt Nam.5 Mức phân bổ sai theo quy mô doanh nghiệp ngành chế biến, chế tạo của Việt Nam 61 4.6 Mức phân bổ sai nguồn lực theo ngành công nghiệp.3 Đóng góp của các công ty gia nhập, rút lui và sống sót đến năng suất gộp.4 Kết quả thực nghiệm đánh giá các yếu tố tác động đến phân bổ sai và quá trình tái phân bổ nguồn lực.1 Kết quả ước lượng mô hình đánh giá ảnh hưởng các nhân tố tới phân bổ sai nguồn lực.2 Kết quả ước lượng mô hình đánh giá ảnh hưởng của các nhân tố tới quá trình tái phân bổ nguồn lực.77 CHƯƠNG 5: ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP GIẢM PHÂN BỔ SAI VÀ THÚC ĐẨY QUÁ TRÌNH TÁI PHÂN BỔ NGUỒN LỰC HƯỚNG TỚI GIA TĂNG NĂNG SUẤT TỔNG HỢP.1 Bối cảnh và những yêu cầu đặt ra đối với việc giảm phân bổ sai nhằm nâng cao tăng trưởng năng suất. Các giải pháp giảm phân bổ sai nguồn lực và thúc đẩy quá trình tái phân bổ nguồn lực hướng tới gia tăng năng suất tổng hợp.1 Giải pháp cho nhà nước/chính phủ.2 Giải pháp cho các cơ quan quản lý và các tỉnh thành.3 Giải pháp cho doanh nghiệp.91 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ.96 TÀI LIỆU THAM KHẢO.103 v DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Ký hiệu viết tắt Tên đầy đủ FDI Đầu tư trực tiếp nước ngoài GDP Tổng sản phẩm quốc nội GSO Tổng cục thống kê MFN Đãi ngộ tối huệ quốc NBER – CES Cục quốc gia về nghiên cứu Kinh tế Mỹ PAPI Bộ chỉ số hiệu quả quản trị và hành chính công cấp tỉnh ở Việt Nam SME Doanh nghiệp vừa và nhỏ SOE Doanh nghiệp nhà nước TFP Năng suất nhân tố tổng hợp TFPQ Năng suất hiện vật TFPR Năng suất doanh thu WTO Tổ chức thương mại thế giới vi DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 2.1: Đóng góp năng suất của các công ty sống sót, gia nhập và rút lui.1: Thống kê mô tả các doanh nghiệp ngành chế biến, chế tạo Việt Nam 2000 - 2015.2: Sự phân tán của TFPR ở Việt Nam giai đoạn 2000 - 2015.3: Sự phân tán của TFPR ở Việt Nam và một số quốc gia.4: Sự phân tán của TFPQ ở ở Việt Nam và một số quốc gia.5: Biến dạng trong đầu ra và thị trường vốn theo năm.6: TFP tăng từ cân bằng TFPR so với mức mức hiệu quả của Hoa Kỳ.7: Kiểm tra mức phân bổ sai và phần tăng TFP nếu loại bỏ phân bổ sai.54 với các tham số khác nhau giai đoạn 2000 - 2015.8: Sự phân tán TFPR và TFPQ theo vùng miền của Việt Nam.9: Mức phân tán TFPR theo tỉnh giai đoạn 2000 - 2015.10: Phân bổ sai nguồn lực theo loại hình doanh nghiệp và trình độ công nghệ .11: Phân bổ sai nguồn lực theo quy mô doanh nghiệp.12: Đóng góp của doanh nghiệp vào thay đổi năng suất tổng hợp.13: Sự phân rã của thay đổi năng suất của các doanh nghiệp sống sót, rút lui và gia nhập theo quyền sở hữu.14: Sự phân rã của thay đổi năng suất của các doanh nghiệp sống sót, rút lui và gia nhập của doanh nghiệp nội địa và nước ngoài.15: Sự phân rã của thay đổi năng suất của các doanh nghiệp sống sót, rút lui và gia nhập của doanh nghiệp theo quy mô.16: Thay đổi năng suất gộp của doanh nghiệp rút lui và sống sót.17: Thay đổi năng suất gộp của doanh nghiệp gia nhập và sống sót.18: Thay đổi thị phần của nhóm doanh nghiệp sống sót và các nhóm doanh nghiệp khác.19: Thống kê mô tả các biến số sử dụng trong mô hình 1.20: Ảnh hưởng của các nhân tố tới giảm phân bổ sai.21: Thống kê mô tả các biến sử dụng trong mô hình 2.22: Ảnh hưởng của phân bổ sai và các yếu tố khác lên quyết định gia nhập/rút lui và lợi nhuận của doanh nghiệp.79 vii DANH MỤC HÌNH VẼ Hình 4.1: Sự phân bổ sai nguồn lực tại các tỉnh thành Việt Nam.2: Mức phân bổ sai của các ngành công nghiệp công nghệ thấp.3: Mức phân bổ sai của các ngành công nghiệp công nghệ trung bình.4: Mức phân bổ sai của các ngành công nghiệp công nghệ cao.5: Các ngành công nghiệp có mức phân bổ sai và mức tăng TFP cao nhất nếu loại bỏ phân bổ sai. 65 1 LỜI MỞ ĐẦU 1.

Lý do nghiên cứu đề tài luận án Câu hỏi tại sao một số nước giàu có hơn những nước khác, tại sao một số nước nghèo nhưng đã trở nên giàu có hơn sau một vài thập kỷ được các nhà kinh tế nghiên cứu trong một thời gian dài. Ban đầu để trả lời câu hỏi này, Solow (1957) cho rằng sản lượng của một quốc gia về cơ bản phụ thuộc vào năng suất cận biên của đầu vào, lao động và vốn, và thay đổi công nghệ (sau đó được gọi là năng suất nhân tố tổng hợp - TFP). Theo như ý tưởng của Solow, nhiều nhà nghiên cứu tin rằng sự khác biệt trong TFP là nguồn gốc chính của sự khác biệt giữa các quốc gia về thu nhập bình quân đầu người (Klenow và Rodriguez - Claire, 1997; Hall và Jones, 1999; Caselli, 2005). Trong môi trường kinh tế hiện nay, nhiều nền kinh tế đang phải đối mặt với năng suất thấp và hi vọng về tiềm năng tăng trưởng.

Điều này đã dẫn đến sự quan tâm mới trong nghiên cứu về năng suất và tìm kiếm các chính sách để tăng sản lượng. Các nhà kinh tế bắt đầu đặt ra câu hỏi: Vậy điều gì quyết định sự khác biệt trong TFP giữa nước giàu và nước nghèo? Ban đầu, câu trả lời được quy cho công nghệ và các nhà kinh tế học tân cổ điển thường tìm kiếm câu trả lời trong việc đánh giá TFP ở cấp vĩ mô. Tuy nhiên, các nhà kinh tế hiện nay tiếp cận gần hơn ở góc độ vi mô ở cấp độ doanh nghiệp và họ cho rằng sự khác biệt TFP về lâu dài giữa các quốc gia không chỉ đơn giản là do lan tỏa công nghệ. Cách tiếp cận gần đây mà điển hình của Hsieh và Klenow (2009) cho thấy rằng TFP gộp không chỉ phụ thuộc TFP của các doanh nghiệp sản xuất riêng lẻ mà còn phụ thuộc vào việc phân bổ các đầu vào như thế nào giữa các doanh nghiệp sản xuất này.

Hay nói cách khác, TFP gộp có thể thấp bởi vì các đầu vào bị phân bổ không đúng (hay còn gọi là phân bổ sai) giữa các đơn vị sản xuất không đồng nhất. Cùng với việc tồn tại phân bổ sai nguồn lực xảy ra trong nền kinh tế giải thích sự khác biệt năng suất nhân tố tổng hợp giữa các quốc gia thì quá trình tái phân phối nguồn lực giữa các doanh nghiệp gia nhập, rút lui và sống sót đóng vai trò rất quan trọng trong việc giải thích sự tăng trưởng năng suất gộp và tăng trưởng tiềm năng của một quốc gia. Hai quá trình này diễn ra đồng thời và ảnh hưởng đến thay đổi năng suất rất khác biệt. Do đó, bên cạnh phân bổ sai nguồn lực thì một khía cạnh nghiên cứu mới trên thế giới là xem xét liệu rằng sự tăng trưởng trong năng suất tổng hợp ngoài sự đóng góp chủ yếu từ tăng trưởng của chính công ty còn đến từ việc tái phân bổ nguồn lực (vốn và lao động) giữa các công ty sự gia nhập, rút lui hay không (Olley và Pakes, 1996; Melitz và Polanec, 2015; Restuccia và Rogerson, 2008).