Luận án tiến sĩ: Vai trò đoàn kinh tế quốc phòng trong phát triển kinh tế xã hội - Hồ Nam Trân

LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, trích dẫn trong luận án là trung thực, chính xác và có xuất xứ rõ ràng. Hà Nội, ngày tháng năm 2020 TÁC GIẢ LUẬN ÁN Hồ Nam Trân luan an MỤC LỤC Tra ng TRANG PHỤ BÌA LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT MỞ ĐẦU 5 Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 10 1. Các công trình liên quan đến đề tài luận án 10 1.

Khái quát kết quả các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án và những vấn đề luận án cần tập trung giải quyết 23 Chương 2 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA ĐOÀN KINH TẾ - QUỐC PHÒNG TRONG PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI 30 2. Những vấn đề chung về khu kinh tế - quốc phòng, đoàn kinh tế - quốc phòng, phát triển kinh tế - xã hội ở các khu kinh tế - quốc phòng 30 2. Quan niệm, nội dung, nhân tố tác động đến vai trò của đoàn kinh tế - quốc phòng trong phát triển kinh tế - xã hội 49 Chương 3 THỰC TRẠNG VAI TRÒ CỦA ĐOÀN KINH TẾ - QUỐC PHÒNG TRONG PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI 72 3. Những thành tựu, hạn chế vai trò của đoàn kinh tế - quốc phòng trong phát triển kinh tế - xã hội 72 3.

Nguyên nhân của những thành tựu, hạn chế vai trò của đoàn kinh tế - quốc phòng trong phát triển kinh tế - xã hội và những vấn đề đặt ra 106 Chương 4 QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA ĐOÀN KINH TẾ - QUỐC PHÒNG TRONG PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI THỜI GIAN TỚI 121 4. Quan điểm phát huy vai trò của đoàn kinh tế - quốc phòng trong phát triển kinh tế - xã hội thời gian tới 121 4. Giải pháp phát huy vai trò của các đoàn kinh tế - quốc phòng trong phát triển kinh tế - xã hội thời gian tới 134 KÊT LUẬN 165 CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 167 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 168 PHỤ LỤC 182 luan an DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TT CHỮ VIẾT ĐẦY ĐỦ CHỮ VIẾT TẮT 1. An ninh chính trị ANCT 2.

Kinh tế - quốc phòng KTQP 3. Kinh tế - xã hội KTXH 4. Lực lượng vũ trang LLVT 5. Quốc phòng - An ninh QPAN 6.

Quốc phòng toàn dân QPTD 7. Trật tự an toàn xã hội TTATXH luan an 5 MỞ ĐẦU 1. Lý do lựa chọn đề tài luận án Phát triển KTXH miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số là quan điểm xuyên suốt, nhất quán và là chính sách lớn của Đảng, Nhà nước ta trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội. Trong những năm gần đây, nhiều chủ trương, chính sách đã được triển khai thực hiện đã và đang đi vào cuộc sống, phát huy hiệu quả KTXH tích cực với các địa phương vùng sâu, vùng xa, đặc biệt là chủ trương xây dựng và phát triển các khu KTQP.

Khu KTQP là khu vực có ranh giới xác định bao gồm một số xã của một hoặc nhiều huyện, thuộc một hoặc một số tỉnh, các xã đặc biệt khó khăn, vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới, địa bàn chiến lược về quốc phòng, an ninh, vùng biển, hải đảo, vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, phù hợp với hệ thống quy hoạch quốc gia. Trong khu vực đó Bộ Quốc phòng chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành, địa phương triển khai thực hiện mục tiêu phát triển KTXH gắn với củng cố QPAN. Đoàn KTQP là đơn vị quân đội do Bộ Quốc phòng thành lập với tính chất là đơn vị đại diện cho Quân đội trực tiếp thực hiện nhiệm vụ xây dựng khu KTQP, vì vậy, đoàn KTQP có vai trò rất quan trọng trong việc phát triển KTXH và củng cố quốc phòng nơi địa phương đơn vị đứng chân. Thực tiễn xây dựng và phát triển các khu KTQP thời gian qua cho thấy về tổng thể, đoàn KTQP đã phát huy được vai trò trong phát triển KTXH trên các địa bàn chiến lược biên giới.

Những đóng góp của cán bộ, chiến sĩ đoàn KTQP trên lĩnh vực KTXH trên địa bàn khu KTQP là rất lớn và không thể phủ nhận, các khu KTQP thực sự đã trở thành những điểm sáng về kinh tế, văn hóa, xã hội, dân cư, góp phần quan trọng thực hiện thắng lợi chủ trương của Đảng về kết hợp phát triển KTXH với củng cố QPAN trên các địa bàn chiến lược, được Đảng, Nhà nước và Nhân dân đánh giá cao. Nhờ triển khai các dự án phát triển KTXH của đoàn KTQP, đời sống vật chất, tinh thần của đồng bào các dân tộc đã không ngừng được cải thiện luan an 6 và nâng cao, tiềm lực, thế trận QPAN ngày càng được tăng cường và củng cố vững chắc. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đã đạt được, vai trò của đoàn KTQP trong quá trình thực hiện nhiệm vụ phát triển KTXH có lúc, có nơi chưa được phát huy đúng mức, chưa đáp ứng đầy đủ các yêu cầu, mục tiêu đặt ra trong xây dựng và phát triển các khu KTQP nói chung, phát triển KTXH nói riêng. Những hạn chế này đã ảnh hưởng không nhỏ đến mục tiêu xây dựng các khu KTQP, tác động trực tiếp đến tư tưởng, niềm tin của đồng bào các dân tộc vào các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước.

Trong những năm tới, tình hình thế giới, khu vực sẽ còn nhiều diễn biến rất phức tạp, tác động trực tiếp đến nước ta. Ở trong nước, Đảng, Nhà nước ta tiếp tục đẩy mạnh sự nghiệp đổi mới; nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc, nhiệm vụ sản xuất, xây dựng kinh tế kết hợp với quốc phòng của Quân đội có những bước phát triển mới. Địa bàn các khu KTQP ở nước ta vẫn là vùng khó khăn trong phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, củng cố quốc phòng, an ninh và là một trong những trọng điểm chống phá của các thế lực thù địch. Thực tiễn trên đã và đang đặt ra yêu cầu, nhiệm vụ mới, ngày càng cao đối với đoàn KTQP trong thực hiện nhiệm vụ phát triển KTXH.

Mặc dù, đã có nhiều công trình nghiên cứu về xây dựng và phát triển các khu KTQP, về đoàn KTQP nhưng chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu một cách đầy đủ, hệ thống về vai trò của đoàn KTQP thực hiện nhiệm vụ phát triển KTXH. Vì vậy, nghiên cứu khoa học về vai trò của đoàn KTQP trong phát triển KTXH là vấn đề có tính cấp thiết cả về lý luận và thực tiễn, góp phần nâng cao hiệu quả xây dựng và phát triển các khu KTQP trong những năm tới. Đồng thời, nghiên cứu vấn đề này còn góp phần phát triển lý luận về vai trò của Quân đội trong thực hiện nhiệm vụ lao động sản xuất, xây dựng kinh tế, cũng như việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ “đội quân công tác, đội quân lao động sản xuất” trong tình hình mới. Với ý nghĩa đó, vấn đề “Vai trò của đoàn KTQP trong phát triển KTXH” được tác giả lựa chọn làm đề tài luận án tiến sỹ kinh tế.

Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu của luận án Mục đích nghiên cứu Làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn về vai trò của đoàn KTQP trong phát triển KTXH; trên cơ sở đó đề xuất quan điểm, giải pháp phát huy vai trò của đoàn KTQP trong phát triển KTXH thời gian tới. Nhiệm vụ nghiên cứu Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án Làm rõ những vấn đề lý luận về vai trò của đoàn KTQP trong phát triển KTXH. Phân tích, đánh giá thực trạng vai trò của đoàn KTQP trong phát triển KTXH giai đoạn 2000 - 2019. Đề xuất các quan điểm và giải pháp phát huy vai trò của đoàn KTQP trong phát triển KTXH thời gian tới.

Đối tượng, phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu: Vai trò của đoàn KTQP Phạm vi nghiên cứu Phạm vi về nội dung: vai trò của đoàn KTQP trong phát triển KTXH gồm: 1. Đoàn KTQP là lực lượng quan trọng, trong xây dựng kết cấu hạ tầng KTXH thiết yếu theo quy hoạch dự án xây dựng khu KTQP; 2. Đoàn KTQP là lực lượng trực tiếp tổ chức, phát triển sản xuất, giúp đỡ nhân dân xóa đói, giảm nghèo; 3. Đoàn KTQP là lực lượng tham gia phát triển văn hóa, xã hội mà trọng tâm là giáo dục, y tế cho nhân dân vùng dự án khu KTQP; 4.

Đoàn KTQP là lực lượng phối hợp với cấp uỷ, chính quyền địa phương và các lực lượng quân đội đứng chân trên địa bàn trong sắp xếp, bố trí lại dân cư theo quy hoạch phát triển KTXH và mục tiêu lâu dài của QPAN; 5. Đoàn KTQP là lực lượng tham gia củng cố hệ thống chính trị cơ sở. Phạm vi về không gian: các khu KTQP trên tuyến biên giới đất liền Phạm vi về thời gian: khảo sát vai trò của các đoàn KTQP trong phát triển KTXH từ năm 2000 đến năm 2019. Cơ sở lý luận, thực tiễn và phương pháp nghiên cứu Cơ sở lý luận Luận án dựa trên quan điểm của Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước về kết hợp kinh tế với quốc phòng, về chức năng nhiệm vụ của Quân đội; xây dựng và phát triển các khu KTQP.

Cơ sở thực tiễn Luận án dựa trên kết quả thực hiện nhiệm vụ lao động sản xuất, xây dựng kinh tế của Quân đội, thực tiễn hoạt động của các đoàn KTQP, xây dựng, phát triển các khu KTQP và kết quả nghiên cứu của một số công trình liên quan đến luận án. Phương pháp nghiên cứu Phương pháp chung : tác giả sử dụng phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin để luận giải, làm rõ vai trò của đoàn KTQP trong phát triển KTXH từ 2000 đến 2019, đặt quá trình thực hiện vai trò của đoàn KTQP trong sự vận động, phát triển của yêu cầu, nhiệm vụ kết hợp quốc phòng với KTXH trong thời kỳ mới. Phương pháp này được sử dụng trong suốt quá trình nghiên cứu của luận án. Phương pháp trừu tượng hóa khoa học: được sử dụng ở Chương 2 của luận án để xây dựng quan niệm và luận giải những vấn đề lý luận cơ bản về phát triển KTXH ở khu KTQP, vai trò của đoàn KTQP trong phát triển KTXH, nội dung và các yếu tố tác động đến thực hiện vai trò của đoàn KTQP trong phát triển KTXH.

Phương pháp thống kê - so sánh: được sử dụng chủ yếu ở chương 3 của luận án.