Luận án tiến sĩ: Tác động tổng hợp của du lịch đến tăng trưởng kinh tế Việt Nam - Trường Đại học Kinh tế Quốc dân

Bé GIÁO DôC Vµ §µO T¹O TrUàng ®¹i häc kinh tÕ quèc d©n  NGUYÔN THÞ H¦¥NG NGHI£N CøU THèNG K£ TÁC §éNG TæNG HîP CÚA DU LÞCH §ÕN T¡NG TR¦ëNG KINH TÕ ë VIÖT NAM CHUY£N NGµNH: KINH TÕ HäC (THèNG K£ KINH TÕ) M· sè: 62310101 Ng−êi h−íng dÉn khoa häc: GS. PHAN C¤NG NGHÜA Hµ Néi - 2016 i LỜI CAM ĐOAN Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật. Tôi cam kết bằng danh dự cá nhân rằng nghiên cứu này do tôi tự thực hiện và không vi phạm yêu cầu về sự trung thực trong học thuật. Tác giả Nguyễn Thị Hương ii MỤC LỤC TRANG PHỤ BÌA LỜI CAM ĐOAN.ii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT.iv DANH MỤC BẢNG.

vi DANH MỤC SƠ ĐỒ. vii DANH MỤC BIỂU ĐỒ.viii PHẦN MỞ ĐẦU. 1 CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ TÁC ĐỘNG TỔNG HỢP CỦA DU LỊCH ĐẾN TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ. Lý luận về du lịch và phương pháp xác định một số chỉ tiêu thống kê du lịch 14 1.

Các khái niệm về du lịch và thống kê du lịch. Phương pháp xác định một số chỉ tiêu thống kê du lịch. Lý luận về tăng trưởng kinh tế và phương pháp xác định một số chỉ tiêu phản ánh tăng trưởng kinh tế. Khái niệm về tăng trưởng kinh tế.

Phương pháp xác định một số chỉ tiêu phản ánh tăng trưởng kinh tế. Tác động tổng hợp của du lịch đến tăng trưởng kinh tế và các chỉ tiêu biểu hiện 40 1. Tác động trực tiếp của du lịch đến tăng trưởng kinh tế. Tác động gián tiếp của du lịch đến tăng trưởng kinh tế.

Tác động tổng hợp của du lịch đến tăng trưởng kinh tế. Các chỉ tiêu phản ánh tác động của du lịch đến tăng trưởng kinh tế.43 KẾT LUẬN CHƯƠNG I.46 CHƯƠNG 2 PHƯƠNG PHÁP ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG TỔNG HỢP CỦA DU LỊCH ĐẾN TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ. Mô hình nghiên cứu tác động tổng hợp của du lịch đến tăng trưởng kinh tế. Giới thiệu Bảng cân đối liên ngành.

Phương pháp đánh giá tác động tổng hợp của du lịch đến tăng trưởng kinh tế dựa trên Bảng I-O. Ứng dụng Bảng I-O dạng phi cạnh tranh đánh giá tác động tổng hợp của du lịch đến tăng trưởng kinh tế. Ý nghĩa của đánh giá tác động trực tiếp, gián tiếp và tổng hợp trong Bảng I-O. Xác định nguồn thông tin đánh giá tác động tổng hợp của du lịch đến tăng trưởng kinh tế.

Xác định nguồn thông tin về du lịch. Xác định nguồn thông tin từ Bảng I-O. Xác định nguồn thông tin có liên quan khác. Các bước tính toán số liệu đánh giá tác động tổng hợp của du lịch tới tăng trưởng kinh tế.66 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2.72 CHƯƠNG 3 ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG TỔNG HỢP CỦA DU LỊCH ĐẾN TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ CỦA VIỆT NAM NĂM 2013.

Thu thập, tổng hợp và xử lý thông tin phục vụ đánh giá tác động tổng hợp của du lịch đến tăng trưởng kinh tế Việt Nam năm 2013. Thu thập, tổng hợp và xử lý thông tin về du lịch. Thu thập, tổng hợp và xử lý thông tin từ Bảng I-O. Thu thập, tổng hợp và xử lý khác về thu nhập và lao động.

Tính toán các chỉ tiêu phản ánh tác động của du lịch tới tăng trưởng kinh tế Việt Nam năm 2013. Giá trị sản xuất của du lịch năm 2013. Giá trị tăng thêm của du lịch năm 2013. Tổng sản phẩm trong nước tạo ra từ tác động của du lịch năm 2013.

Thu nhập của người lao động từ du lịch. Lao động du lịch. Nhận xét, đánh giá và khuyến nghị. Nhận xét, đánh giá.

Khuyến nghị đẩy mạnh tác động của du lịch đến tăng trưởng kinh tế. Khuyến nghị về tăng cường công tác thống kê đánh giá tác động của du lịch đến tăng trưởng kinh tế. 104 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3.108 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ.109 ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN.109 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.110 iv DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Viết tắt Nguyên nghĩa CPI Chỉ số giá (Consumer Price Index) Eurostat Ủy ban Thống kê Châu Âu (European statistics) FISIM Dịch vụ trung gian tài chính đo lường gián tiếp (Financial intermediation services indirectly measured) GDP Tổng sản phẩm trong nước (Gross domestic product) GO Giá trị sản xuất (Gross Output) IMF Quỹ tiền tệ Quốc tế (International Moneytary Fund) IC Chi phí trung gian (Intermediate Consumption) IO Bảng Vào – Ra hay Bảng Cân đối liên ngành (Input – Ouput table) ISIC Bảng phân ngành hoạt động quốc tế (International Industrial Classification of All Economic Activities OECD Tổ chức phát triển và hợp tác kinh tế (Organization of Economic Cooperation and Development) OM Nhân tử sản lượng (Output Multiplier) PPI Chỉ số giá sản xuất (Production price index) SAM Ma trận hạch toán xã hội (Social Accounting Matrix) SNA Hệ thống tài khoản quốc gia (System of national accounts) SXKD Sản xuất kinh doanh TCDL Tổng cục Du lịch TCTK Tổng cục Thống kê TKQG Tài khoản quốc gia TSA Tài khoản vệ tinh du lịch (Tourism Satelite Account) TSCĐ Tài sản cố định UNWTO Tổ chức du lịch thế giới (United National World Travel Organization) v Viết tắt Nguyên nghĩa VA Giá trị tăng thêm (Value Added) VSIC Bảng phân ngành kinh tế Việt Nam (Vietnam system of industry classification) VAT Thuế giá trị gia tăng (Value Added Tax) WTTC Hội đồng du lịch và lữ hành thế giới (World Trade &Tourism Council - WTTC) WB Ngân hàng Thế giới (World Bank) vi DANH MỤC BẢNG Bảng 1.1: Mã số và nội dung hoạt động du lịch theo VSIC 2007.2: So sánh giữa khái niệm du lịch trong TSA và hoạt động du lịch của SNA.3: Bảng phân loại sản phẩm du lịch.4: Bảng phân loại du lịch theo phạm vi thường trú.1: Chi tiêu của khách du lịch quốc tế đến/ nội địa năm.1: Số lượt khách du lịch tại Việt Nam năm 2013.2: Chi tiêu bình quân một lượt khách du lịch quốc tế đến và nội địa tại Việt Nam theo khoản chi năm 2013.3: Chi tiêu của khách du lịch năm 2013 theo giá sử dụng.4: Ngành sản phẩm lựa chọn tương ứng với khoản chi tiêu của khách du lịch.5: Chi tiêu của khách du lịch quốc tế đến theo giá cơ bản.6: Chi tiêu của khách du lịch nội địa theo giá cơ bản.7: Hệ số chi phí trực tiếp dạng phi cạnh tranh năm 2012 của Việt Nam.8: Hệ số tác động gián tiếp dạng phi cạnh tranh năm 2012 của Việt Nam.9: Hệ số chi phí toàn pần dạng phi cạnh tranh năm 2012 của Việt Nam.10: Lao động, giá trị sản xuất và các véc tơ hệ số năm 2012.11: Giá trị sản xuất của du lịch năm 2013.12: Giá trị tăng thêm của du lịch năm 2013.13: Tổng sản phẩm trong nước tạo ra từ tác động của du lịch năm 2013.14: Thu nhập của người lao động tạo ra do tác động của du lịch năm 2013.15: Lao động du lịch năm 2013.16: So sánh giữa chi tiêu và giá trị tăng thêm của khách du lịch quốc tế đến và khách du lịch nội địa.17: Tổng sản phẩm trong nước của Việt Nam tạo ra từ tác động của du lịch năm 2013.101 vii DANH MỤC SƠ ĐỒ Sơ đồ 1.1: Tác động của du lịch đến nền kinh tế.Error! Bookmark not defined.Error! Bookmark not defined. viii DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3.

Số lượt khách quốc tế đến Việt Nam từ năm 2001 đến năm 2015. Error! Bookmark not defined.2: Cơ cấu giá trị tăng thêm tổng hợp của du lịch quốc tế đến của Việt Nam năm 2013.3: Cơ cấu giá trị tăng thêm tổng hợp của du lịch nội địa của Việt Nam năm 2013.95 1 PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do lựa chọn đề tài Hoạt động du lịch ngày càng có vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế xã hội. Du lịch đang trở thành nhu cầu không thể thiếu trong đời sống văn hóa, xã hội của con người.

Hơn thế, cùng với sự phát triển về kinh tế, nhu cầu về du lịch tăng lên không ngừng với các hình thức du lịch ngày càng đa dạng. Du lịch được coi là ngành công nghiệp không khói vì đã có tác động và đóng góp không nhỏ đến tăng trưởng kinh tế của nhiều vùng lãnh thổ, nhiều quốc gia trên toàn thế giới. Theo thống kê của World Travel & Tourism Council –WTTC (2012), tổng doanh thu tạo ra từ du lịch chiếm khoảng 9,2% tổng sản phẩm trong nước (GDP) toàn cầu với trên 6,5 nghìn tỷ đô la Mỹ và việc làm cho hơn 260 triệu người. Dự báo trong mười năm tới, với mức tăng trưởng bình quân khoảng 4% năm, hoạt động du lịch sẽ tạo ra giá trị chiếm khoảng 10% GDP toàn cầu, tương ứng với 10 nghìn tỷ đô la Mỹ mỗi năm.

Nền kinh tế phát triển, đời sống người dân ngày càng được cải thiện, du lịch trở thành tiêu chuẩn để đánh giá mức sống và chất lượng cuộc sống của các tầng lớp dân cư trong xã hội. Sản phẩm tiêu dùng trong du lịch vừa để đáp ứng những yêu cầu thiết yếu của đời sống hàng ngày (ăn, mặc, ở, đi lại,.), vừa để thỏa mãn những nhu cầu đặc biệt của con người (tìm hiểu, khám phá thiên nhiên, văn hóa, lịch sử, …). Chính vì vậy, hoạt động du lịch có liên quan đến rất nhiều ngành hoạt động trong nền kinh tế. Mức độ ảnh hưởng và lan tỏa của hoạt động du lịch đối với kinh tế trong mối liên hệ liên ngành, liên quốc gia là rất đáng kể.

Để có thể quan sát, đo lường, đánh giá, phân tích được hoạt động du lịch cần có phương pháp luận khoa học và thống nhất trên phạm vi quốc tế. Cho đến nay có nhiều cách đánh giá và ghi nhận những tác động của hoạt động du lịch vào phát triển kinh tế xã hội khác nhau. Có thể đánh giá tác động của hoạt động du lịch dựa trên đo lường trực tiếp kết quả hoạt động du lịch (từ phía cung): Theo doanh thu, theo vốn, lao động,… hoặc đánh giá dựa trên tổng số chi tiêu của khách du lịch (từ phía cầu). Vấn đề đặt ra là cách đánh giá nào phản ánh toàn diện nhất, tổng hợp nhất đồng thời cho phép phân chia chi tiết theo từng loại khách du lịch để đo lường tác động, đồng thời xem xét, đánh giá và phân tích được đóng góp của chúng đối với nền kinh tế trong nước và trên toàn cầu.

Tổng quan về vấn đề nghiên cứu Trên thế giới và trong nước, đã có nhiều tổ chức, cá nhân nghiên cứu về phản ánh, đo lường và đánh giá tác động của hoạt động du lịch đến tăng trưởng kinh tế trong phạm vi một vùng, một quốc gia. Các công trình nghiên cứu nước ngoài Các tài liệu đã công bố ở nước ngoài về du lịch gồm các tài liệu nhằm xác định, mô tả và phản ánh kết quả của hoạt động du lịch và các nghiên cứu về đánh giá, đo lường tác động và đóng góp của du lịch đến tăng trưởng kinh tế.