Luận án TS Sử học: Chuyển dịch cơ cấu kinh tế tỉnh Bắc Giang (1997-2015)

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN THỊ VÂN QUÁ TRÌNH CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ Ở TỈNH BẮC GIANG TỪ NĂM 1997 ĐẾN NĂM 2015 LUẬN ÁN TIẾN SĨ SỬ HỌC HÀ NỘI – 2018 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN THỊ VÂN QUÁ TRÌNH CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ Ở TỈNH BẮC GIANG TỪ NĂM 1997 ĐẾN NĂM 2015 Chuyên ngành: Lịch sử Việt Nam Mã số: 9 22 90 13 LUẬN ÁN TIẾN SĨ SỬ HỌC NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC PGS. Vũ Quang Hiển HÀ NỘI – 2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi. Những số liệu nêu trong luận án là trung thực và có xuất sứ rõ ràng. Các kết luận khoa học của luận án chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình khoa học nào.

TÁC GIẢ LUẬN ÁN Nguyễn Thị Vân MỤC LỤC Trang phụ bìa Lời cam đoan Mục lục Danh mục các chữ viết tắt Danh mục các bảng, biểu đồ MỞ ĐẦU Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨULIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. Tổng quan tình hình nghiên cứu. Đánh giá chung các công trình đã nghiên cứu có liên quan đến đề tài và những vấn đề luận án cần đi sâu nghiên cứu.24 Chƣơng 2: CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ Ở TỈNH BẮC GIANG TỪ NĂM 1997 ĐẾN NĂM 2005. Bối cảnh lịch sử và các yếu tố tác động đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế tỉnh Bắc Giang.

Sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế .43 Chƣơng 3: CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ Ở TỈNH BẮC GIANG TỪ NĂM 2006 ĐẾN NĂM 2015. Những yêu cầu mới trong thực hiện chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế .78 Chƣơng 4: MỘT SỐ NHẬN XÉT VÀ VẤN ĐỀ ĐẶT RA. Nhận xét về quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế của tỉnh Bắc Giang.

Một số kinh nghiệm và vấn đề đặt ra. 147 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. 151 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 167 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT CCKT Cơ cấu kinh tế CNH Công nghiệp hóa DNNN Doanh nghiệp Nhà nước FDI Đầu tư trực tiếp nước ngoài (Foreign Direct Investment) GDP Tổng sản phẩm quốc nội GRDP Tổng sản phẩm của địa phương (Gros domestic product in area) HĐH Hiện đại hóa HTX Hợp tác xã KTTT Kinh tế tập thể KTTN Kinh tế tư nhân UBND Ủy ban nhân dân USD Đô la Mỹ DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU Trang iểu đ 2 1: Cơ cấu tổng sản phẩm trong tỉnh (GDP) theo giá thực 52 tế phân theo 3 khu vực kinh tế (%) Biểu đ 2 2: Cơ cấu thành phần kinh tế trong tổng sản phẩm tỉnh 61 Bắc Giang (1997 - 2005) Bảng 2 1 Cơ cấu công nghiệp phân bố trên địa bàn tỉnh thái nguyên 63 năm 2005 iểu đ 3 1: Cơ cấu tổng sản phẩm trong tỉnh (GRDP) theo giá thực 91 tế phân theo ngành kinh tế 2006 – 2015 iểu đ 3 2: Cơ cấu tổng sản phẩm trong tỉnh (GRDP) theo giá thực 103 tế phân theo loại hình kinh tế Biểu đ 3.3: Tỷ trọng vốn đầu tư trên địa bàn 2006 - 2015 104 MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của đề tài Lịch sử phát triển của xã hội loài người đã chứng minh, kinh tế là một trong các lĩnh vực quan trọng của đời sống xã hội Để thực hiện được mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, đẩy mạnh CNH, HĐH, cần thiết phải xây dựng được một cơ cấu kinh tế hợp lý, bởi đó chính là trụ cột của nền kinh tế quốc dân, có tác động trực tiếp tới phát triển kinh tế. Đặc trưng cho cơ cấu kinh tế của nền kinh tế quốc dân là cơ cấu ngành, cơ cấu thành phần và cơ cấu vùng kinh tế Các đặc trưng này có mối quan hệ mật thiết với nhau Cơ cấu ngành và cơ cấu thành phần kinh tế sẽ được hình thành và phát triển trên phạm vi vùng lãnh thổ và phạm vi cả nước. Và việc tổ chức, phân bố sản xuất trên các vùng lãnh thổ hợp lý lại có ý nghĩa quan trọng đối với phát triển các ngành và thành phần kinh tế. Ở Việt Nam, Đảng và Nhà nước đã xác định rõ chuyển dịch CCKT theo hướng CNH, HĐH là con đường tất yếu phát triển kinh tế, sớm đưa Việt Nam thoát ra khỏi tình trạng kém phát triển để trở thành quốc gia văn minh, hiện đại.

Từ Đại hội Đảng lần thứ VI đến nay, sự nghiệp đổi mới đất nước đã trải qua hơn 30 năm, có ảnh hưởngvô cùng to lớn tới đời sống chính trị, kinh tế, văn hóa - xã hội đất nước, tạo ra sự chuyển biến cho tất cả các thành phố lớn và địa phương trong cả nước. Song, từ quá trình phát triển và bối cảnh hội nhập đang đặt ra nhiều vấn đề quan trọng đối với chuyển dịch CCKT, mà vấn đề lớn nhất, đ ng thời cấp bách nhất hiện nay là tái cấu trúc nền kinh tế. Bức tranh kinh tế đất nước thời kỳ đổi mới được tạo dựng bởi sắc thái của các ngành, các địa phương Sự chuyển dịch CCKT của mỗi ngành, mỗi địa phương dù có điểm chung là tuân thủ sự lãnh đạo của Đảng, song dấu ấn không như nhau cả về mô hình, tốc độ, thậm chí cả lộ trình, và đương nhiên mức độ thành công cũng như không thành công cũng rất khác nhau. Bắc Giang là một tỉnh trung du miền núi phía Bắc, được tái lập tỉnh năm 1997 (tách ra từ tỉnh Hà Bắc).

Thực hiện đường lối đổi mới đất nước, Bắc Giang đã huy động mọi ngu n lực, nỗ lực phấn đấu để đẩy nhanh tốc độ tăng trưởng, chuyển dịch CCKT theo hướng CNH, HĐH, phát triển bền vững Quá trình đó đã đạt được những kết quả tích cực, góp phần nâng cao đời sống nhân dân, mang lại giá trị kinh tế ngày càng gia tăng, tạo ra những chuyển biến tích cực về mọi mặt. 1 Tuy nhiên, do còn nhiều khó khăn, nhất là từ điểm xuất phát của một tỉnh với nền kinh tế thuần nông, một bộ phận người lao động vẫn còn mang nặng tập quán sản xuất kinh tế tiểu nông, tự cung, tự cấp, không muốn thay đổi cung cách làm ăn, chỉ dựa vào khai thác tự nhiên để duy trì cuộc sống hàng ngày. Bên cạnh đó, công nghiệp và dịch vụ phát triển chậm, chưa tương xứng với tiềm năng và thế mạnh của tỉnh. Qua khảo sát và nghiên cứu thực tế ở Bắc Giang cho thấy, việc triển khai các hoạt động chuyển dịch CCKT ở một số địa bàn còn nhiều bất cập, chưa tạo ra được tốc độ chuyển dịch CCKT mạnh, hiệu quả kinh tế vẫn chưa cao Điều đó cho thấy, yêu cầu về chuyển dịch CCKT là rất cần thiết, phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế và nguyện vọng của nhân dân trong tỉnh.

Quá trình chuyển dịch CCKT của tỉnh Bắc Giang đã xuất hiện những vấn đề cần phân tích, giải đáp và làm sáng tỏ cơ sở khoa học cho việc giải quyết những vấn đề về nhận thức và hoạt động thực tiễn đối với sự phát triển kinh tế của tỉnh hiện nay. Với ý nghĩa đó, tôi quyết định chọn đề tài “Quá trình chuyển dịch CCKT ở tỉnh Bắc Giang từ năm 1997 đến năm 2015” để nghiên cứu nhằm tổng kết vấn đề này từ góc độ lịch sử ở Bắc Giang, nhận diện được những thành công, đặc điểm, ý nghĩa và những điểm hạn chế, khó khăn cùng các nguyên nhân của nó, để từ đó có thể cung cấp cứ liệu lịch sử cho việc hoạch định những giải pháp đẩy mạnh chuyển dịch CCKT ở địa phương trong thời gian tiếp theo. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án 2. Mục đích: - Từ góc độ lịch sử Việt Nam, luận án này nhằm làm sáng tỏ quá trình chuyển dịch CCKT ở Bắc Giang qua những bước khác nhau từ năm 1997 đến năm 2015; - Làm rõ những thành tựu, hạn chế, những tác động của quá trình đó đến tình hình kinh tế, xã hội và an ninh - quốc phòng ở địa phương; - ước đầu rút ra một số kinh nghiệm lịch sử từ quá trình thực hiện chuyển dịch CCKT của địa phương 2.

Nhiệm vụ: - Sưu tầm, xử lý và đánh giá tổng quan các tài liệu có liên quan đến quá trình chuyển dịch CCKT của Việt Nam nói chung và của tỉnh Bắc Giang nói riêng. - Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến chuyển dịch CCKT ở tỉnh Bắc Giang, g m: điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội; tình hình chuyển dịch CCKT trước năm 2 1997, những quan điểm, chủ trương, đường lối của Đảng, Nhà nước và Đảng bộ tỉnh Bắc Giang - Phân tích quá trình chuyển dịch CCKT ở tỉnh Bắc Giang theo hai khoảng thời gian để làm rõ bước phát triển trong quá trình thực hiện chuyển dịch CCKT của địa phương: Từ năm 1997 đến năm 2005 là quá trình bước đầu thực hiện chuyển dịch CCKT ở tỉnh Bắc Giang sau ngày tái lập tỉnh; từ năm 2006 đến năm 2015 là quá trình đẩy mạnh chuyển dịch CCKT với tốc độ nhanh và hiệu quả hơn - Đánh giá những thành quả và hạn chế của quá trình chuyển dịch CCKT của tỉnh, chỉ ra những đặc điểm, ý nghĩa và tác động của quá trình đó đối với kính tế - xã hội của địa phương 3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của luận án 3. Đối tượng nghiên cứu: Sự chuyển dịch CCKT của tỉnh Bắc Giang trên các mặt: cơ cấu ngành kinh tế, cơ cấu vùng kinh tế và cơ cấu thành phần kinh tế.

Phạm vi nghiên cứu - Về thời gian: Mốc bắt đầu từ năm 1997 là năm tái lập tỉnh Bắc Giang, trên cơ sở chia tách tỉnh Hà Bắc thành tỉnh Bắc Giang và Bắc Ninh Mốc kết thúc là năm 2015 Mốc thời gian này chỉ có ý nghĩa tương đối, vì đây là mốc gần với thời điểm xác định đề tài nghiên cứu, chứ không phải là thời điểm kết thúc sự chuyển dịch CCKT. Tuy nhiên, trong quá trình nghiên cứu, đề tài cũng đề cập đến tình hình chuyển dịch cơ cấu kinh tế của tỉnh trước năm 1997, như một yếu tố tạo thuận lợi hoặc khó khăn cho sự chuyển dịch CCKT thời gian sau. Mặt khác trong khi nghiên cứu, đề tài cũng cập nhật những tư liệu sau năm 2015 để có thêm cơ sở nhận xét và kết luận.