Luận án TS: Phát triển Du lịch Cộng đồng Bền vững từ góc nhìn Lý thuyết các Bên liên quan ở Tây Bắc

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN LÃ THỊ BÍCH QUANG PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘNG ĐỒNG BỀN VỮNG TỪ GÓC NHÌN LÝ THUYẾT CÁC BÊN LIÊN QUAN: NGHIÊN CỨU ĐIỂN HÌNH Ở KHU VỰC TÂY BẮC VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH QUẢN LÝ KINH TẾ HÀ NỘI, NĂM 2021 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN LÃ THỊ BÍCH QUANG PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘNG ĐỒNG BỀN VỮNG TỪ GÓC NHÌN LÝ THUYẾT CÁC BÊN LIÊN QUAN: NGHIÊN CỨU ĐIỂN HÌNH Ở KHU VỰC TÂY BẮC VIỆT NAM Chuyên ngành: KINH TẾ DU LỊCH Mã số: 9310110 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Người hướng dẫn khoa học: 1. NGUYỄN ANH TUẤN HÀ NỘI, NĂM 2021 i LỜI CAM KẾT Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật. Tôi cam kết bằng danh dự cá nhân rằng nghiên cứu này do tôi tự thực hiện và không vi phạm yêu cầu về sự trung thực trong học thuật. Hà Nội, ngày tháng năm 2021 Tác giả luận án Lã Thị Bích Quang ii LỜI CẢM ƠN Hoàn thành luận án tiến sĩ là một quá trình nghiên cứu dài và đặc biệt gian khó.

Tôi đã luôn cố gắng và tập trung cao độ để thực hiện. Tuy nhiên, tôi sẽ vẫn không thể hoàn thành luận án nếu không nhận được sự giúp đỡ của các Thầy Cô và mọi người. Xin trân trọng cảm ơn vì sự giúp đỡ đó. Trước hết, tôi muốn bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới người hướng dẫn khoa học thứ nhất - GS.TS Nguyễn Văn Thắng, Viện trưởng Viện Phát triển Bền vững, trường Đại học Kinh tế Quốc dân.

Cảm ơn Thầy đã nhận tôi làm NCS, Thầy đã luôn lặng lẽ truyền cảm hứng nghiên cứu khoa học và giúp tôi tiếp cận với nghiên cứu định tính bằng cách để tôi được tham gia công việc nghiên cứu của Thầy. Tôi muốn bày tỏ lòng cảm ơn tới TS. Nguyễn Anh Tuấn, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Du lịch - người hướng dẫn khoa học thứ 2 đã luôn động viên tôi kiên trì theo đuổi định hướng nghiên cứu, đưa ra lời khuyên hữu ích phù hợp với thực tế, với mong muốn có thể mang lại đóng góp có giá trị cho quá trình phát triển du lịch cộng đồng bền vững của Việt Nam. Tôi cũng muốn gửi lời cảm ơn tới những người dân, hộ kinh doanh, khách du lịch, tất cả các cán bộ thuộc các tổ chức, cơ quan, ban ngành và mạng lưới cựu học viên, sinh viên NEU tại tỉnh Hà Giang, Hoà Bình, Lào Cai đã nhiệt tình hỗ trợ tôi trong quá trình khảo sát thực địa, trả lời phỏng vấn và cung cấp tài liệu về phát triển du lịch tại địa phương.

Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban giám hiệu trường Đại học Kinh tế Quốc dân, Ban lãnh đạo Viện Đào tạo Sau đại học, Khoa Du lịch và Khách sạn, các đồng nghiệp và bạn bè tôi đã tạo mọi điều kiện thuận lợi, hỗ trợ và động viên tôi hoàn thành khóa học. Cuối cùng, tôi xin bày tỏ lời cảm ơn tới tình yêu và sự hy sinh của gia đình đã dành cho tôi trong cả một chặng đường nghiên cứu dài. Tôi không thể đi tới đích nếu không có sự ủng hộ, động viên chia sẻ của bố, mẹ, chồng, con gái và các anh chị em, người thân trong gia đình, họ đã luôn khích lệ và mang đến cho tôi nhiều năng lượng tốt để tôi hoàn thành luận án này. Tôi xin trân thành cảm ơn sự quan tâm, giúp đỡ của tất cả mọi người ! Hà Nội, ngày tháng năm 2021 Tác giả luận án Lã Thị Bích Quang iii MỤC LỤC LỜI CAM KẾT.

ii MỤC LỤC.iii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT.vi DANH MỤC BẢNG BIỂU.vii DANH MỤC HÌNH VẼ.viii DANH MỤC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ.viii CHƯƠNG 1. GIỚI THIỆU CHUNG VỀ LUẬN ÁN. Lý do lựa chọn đề tài. Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu.

Mục tiêu nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu.

Phạm vi nghiên cứu. Cách tiếp cận nghiên cứu. Những đóng góp mới của luận án. Cấu trúc của luận án.

TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT. Tổng quan nghiên cứu. Phát triển bền vững và phát triển du lịch bền vững. Du lịch cộng đồng.

Các hoạt động hướng tới phát triển du lịch cộng đồng bền vững. Lý thuyết các bên liên quan. Lý thuyết các bên liên quan với phát triển du lịch bền vững. Khoảng trống nghiên cứu.

Khung phân tích các bên liên quan trong phát triển du lịch cộng đồng bền vững.37 iv CHƯƠNG 3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ CÁC TÌNH HUỐNG NGHIÊN CỨU. Phương pháp nghiên cứu. Địa bàn nghiên cứu.

Thiết kế nghiên cứu. Quy trình thu thập và phân tích dữ liệu. Các tình huống nghiên cứu tại Tây Bắc.1 Du lịch cộng đồng ở bản Lác. Du lịch cộng đồng ở Mai Hịch.

Du lịch cộng đồng ở Tả Van. Du lịch cộng đồng ở bản Nậm Đăm.74 Tiểu kết chương 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Các hoạt động chính để phát triển du lịch cộng đồng bền vững.

Sáng tạo giá trị. Chia sẻ giá trị. Hoạt động bảo tồn nguồn gốc giá trị. Vai trò của các bên liên quan trong các hoạt động phát triển du lịch cộng đồng bền vững.

Chính quyền địa phương. Cộng đồng địa phương. Tổ chức phi Chính phủ (NGOs). Vai trò hoạt động của các bên liên quan và sự tác động đến mức độ bền vững của điểm đến.

113 Tiểu kết chương 4. KẾT LUẬN, KHUYẾN NGHỊ VÀ ĐỀ XUẤT. Luận bàn kết quả nghiên cứu. Tóm tắt kết quả nghiên cứu.

Thảo luận kết quả nghiên cứu. Ý nghĩa nghiên cứu.2 Về thực tiễn. Một số đề xuất, khuyến nghị về phát triển và và nâng cao tính bền vững tại điểm đến cho mô hình du lịch cộng đồng. Đối với chính quyền địa phương.

Đối với cộng đồng địa phương. Đối với doanh nghiệp. Đối với tổ chức NGOs. Hạn chế nghiên cứu và hướng nghiên cứu tiếp theo.

Hạn chế của nghiên cứu. Một số hướng nghiên cứu trong tương lai.146 DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ.147 TÀI LIỆU THAM KHẢO.163 vi DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT CHỮ VIẾT TẮT DIỄN GIẢI ASEAN Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á BLQ Bên liên quan BQL Ban quản lý CBT Du lịch cộng đồng CSR Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp DLCĐ Du lịch cộng đồng HĐND Hội đồng nhân dân ILO Tổ chức Lao động Quốc tế IUCN Tổ chức Bảo tồn thiên nhiên Thế giới NC Nghiên cứu NTM Nông thôn mới OCOP Mỗi làng một sản phẩm (One Commune One Product) PTBV Phát triển bền vững PTDLBV Phát triển du lịch bền vững TNCS HCM Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh TNTN Tài nguyên thiên nhiên TNMT Tài nguyên môi trường UNEP Chương trình Môi trường Liên Hợp quốcc UNWTO Tổ chức Du lịch Thế giới của Liên Hợp quốc VHTT Văn hoá thông tin WCED Ủy ban Môi trường và Phát triển Thế giới vi DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 2.1: Tổng hợp các nghiên cứu về các bên liên quan và vai trò của các bên trong hoạt động chính của phát triển du lịch.1: Số lượng các đối tượng phỏng vấn.2: Bảng điểm trung bình một số tiêu chí của các tình huống nghiên cứu.3: Các giá trị văn hoá truyền thống nổi bật của Bản Lác.4: Tiêu chí đánh giá mức độ bền vững của điểm đến Bản Lác.5: Các giá trị văn hoá truyền thống nổi bật của Mai Hịch.6: Tiêu chí đánh giá mức độ bền vững của điểm đến Mai Hịch.7: Các giá trị văn hoá truyền thống nổi bật của Tả Van.8: Tổng hợp điểm mạnh, điểm yếu trong phát triển DLBV Tả Van.9: Các giá trị văn hoá truyền thống nổi bật của Nậm Đăm.10: Tổng hợp điểm mạnh, điểm yếu trong phát triển DLBV Nậm Đăm.11: Thống kê các nội dung phát triển du lịch cộng đồng bền vững trong các điểm đến nghiên cứu.1: Tổng hợp những hoạt động sáng tạo giá trị điển hình ở các tình huống nghiên cứu 87 Bảng 4.2: Tổng hợp những biểu hiện chính trong hoạt động chia sẻ giá trị ở các tình huống nghiên cứu.3: Tổng hợp những biểu hiện của hoạt động bảo tồn nguồn gốc giá trị ở các tình huống 94 Bảng 4.4: Tổng hợp những hoạt động của chính quyền địa phương trong quá trình phát triển du lịch bền vững.5: Tổng hợp những hoạt động của doanh nghiệp trong quá trình phát triển du lịch bền vững.6: Tổng hợp những hoạt động của cộng đồng địa phương trong quá trình phát triển du lịch bền vững.7: Tổng hợp những hoạt động của NGOs trong quá trình phát triển du lịch bền vững.8: Tổng hợp những điểm mạnh và hạn chế của các bên liên quan trong quá trình phát triển du lịch bền vững.1: Tổng hợp những hoạt động chính của các bên liên quan trong quá trình phát triển du lịch bền vững. 124 vi DANH MỤC HÌNH VẼ Hình 2.1: Mô hình ba trụ cột phát triển bền vững.2: Mô hình phát triển du lịch bền vững.3: Các bên liên quan trong phát triển du lịch bền vững.4: Mối quan hệ giữa các bên liên quan và phát triển điểm đến DLBV.5: Mối liên hệ giữa các bên liên quan tham gia hoạt động du lịch.6: Khung phân tích các bên liên quan trong phát triển DLBV.1: Quy trình nghiên cứu.1: Các hoạt động phát triển du lịch cộng đồng bền vững.1: Mô hình các bên liên quan trong phát triển du lịch cộng đồng bền vững.2: Một số đề xuất với Chính quyền địa phương.3: Một số đề xuất với Cộng đồng địa phương. Một số đề xuất với Doanh nghiệp.

Một số đề xuất với NGOs.143 DANH MỤC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ Sơ đồ 3.1: Vòng đời các điểm du lịch nghiên cứu.1: Biến động lượng du khách đến Bản Lác, giai đoạn 2013-2019.2: Doanh thu từ du lịch ở Bản Lác giai đoạn 2013-2019.3: Biến động lượng du khách đến Mai Hịch, giai đoạn 2013-2019.4: Doanh thu từ du lịch ở CBT Mai Hịch giai đoạn 2013-2019.5: Biến động lượng du khách đến Tả Van, giai đoạn 2013-2019.6: Doanh thu từ du lịch ở Tả Van giai đoạn 2013-2019.7: Biến động lượng du khách đến Nậm Đăm giai đoạn 2013-2019.8: Doanh thu từ du lịch ở Nậm Đăm giai đoạn 2013-2019. GIỚI THIỆU CHUNG VỀ LUẬN ÁN 1. Lý do lựa chọn đề tài Hiện nay, du lịch đang được nhiều quốc gia lựa chọn để đầu tư và phát triển như là một ngành kinh tế mũi nhọn vì có khả năng đóng góp lớn vào cơ cấu GDP, mang lại những giá trị là thu nhập từ việc khai thác giá trị tài nguyên và tạo nhiều việc làm cho xã hội. Phát triển du lịch bền vững là chủ đề được quan tâm trong các nghiên cứu gần đây trên cả phương diện lý luận và thực tiễn.