Luận án tiến sĩ phát triển công thương trên địa bàn thành phố Đà Nẵng - Trần Thị Hòa (Học viện KHXH)

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI TRẦN THỊ HÒA PHÁT TRIỂN CÔNG THƢƠNG TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG Chuyên ngành: Kinh tế học Mã số: 62.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƯỜI DẪN KHOA HỌC KHOA HỌC: 1. PHÙNG TẤN VIẾT HÀ NỘI - 2014 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu nêu trong luận án là trung thực. Những kết luận khoa học của Luận án chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác giả luận án Trần Thị Hòa ii MỤC LỤC Trang Trang phụ bìa Lời cam đoan .ii Danh mục các chữ viết tắt.

v Danh mục các bảng .vii Danh mục các hình vẽ, sơ đồ. viii MỞ ĐẦU .1 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP VÀ THƢƠNG MẠI TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH/THÀNH PHỐ. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam .8 CHƢƠNG 2: MỘT SỐ CƠ SỞ KHOA HỌC CHỦ YẾU VỀ PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP VÀ THƢƠNG MẠI TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH/THÀNH PHỐ 15 2.

Vị trí, vai trò và sự cần thiết phát triển công nghiệp và thương mại. Phân định một số khái niệm có liên quan đến phát triển, phát triển công nghiệp và thương mại của một tỉnh/thành phố. Vị trí của công nghiệp và thương mại đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của một tỉnh/thành phố. Vai trò của công nghiệp và thương mại đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh/thành phố.

Sự cần thiết khách quan của phát triển công nghiệp và thương mại trên địa bàn tỉnh/thành phố. Một số lý thuyết về phát triển công nghiệp và thương mại trên địa bàn tỉnh/thành phố. Lý thuyết “Cực phát triển” và sự vận dụng vào phát triển công nghiệp của một tỉnh/thành phố. Lý thuyết về lợi thế phát triển, lợi thế cạnh tranh và sự vận dụng vào phát triển công nghiệp và thương mại của một tỉnh/thành phố.

Nội dung, các tiêu chí đánh giá và các nhân tố ảnh hưởng sự phát triển công nghiệp và thương mại trên địa bàn tỉnh/thành phố. Nội dung chủ yếu phát triển công nghiệp và thương mại trên địa bàn tỉnh/thành phố. Các tiêu chí đánh giá sự phát triển công nghiệp và thương mại trên địa bàn tỉnh/thành phố. Các nhân tố ảnh hưởng sự phát triển công nghiệp và thương mại trên địa bàn tỉnh/thành phố.

Kinh nghiệm của một số tỉnh/thành phố về phát triển công nghiệp và thương mại và bài học kinh nghiệm. Kinh nghiệm của một số tỉnh/thành phố về phát triển công nghiệp và thương mại. Bài học kinh nghiệm cho thành phố Đà Nẵng.58 CHƢƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP VÀ THƢƠNG MẠI TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG. Khái quát chung về thực trạng phát triển kinh tế - xã hội thành phố Đà Nẵng thời gian qua.

Thực trạng phát triển kinh tế. Một số vấn đề về xã hội. Phân tích thực trạng phát triển công nghiệp và thương mại của thành phố Đà Nẵng từ năm 2001 đến nay. Phân tích thực trạng phát triển công nghiệp của thành phố Đà Nẵng.

Phân tích thực trạng phát triển thương mại của thành phố Đà Nẵng. Phân tích các điều kiện đảm bảo cho công nghiệp và thương mại phát triển bền vững. Đánh giá chung về thực trạng phát triển kinh tế - xã hội, công nghiệp và thương mại thành phố Đà Nẵng giai đoạn 2001-2012. Đánh giá thực trạng phát triển kinh tế - xã hội của Đà Nẵng.

Đánh giá thực trạng phát triển công nghiệp và thương mại của Đà Nẵng .105 CHƢƠNG 4: ĐỊNH HƢỚNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP VÀ THƢƠNG MẠI TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG. Bối cảnh và những cơ hội, thách thức đối với phát triển công nghiệp và thương mại thành phố Đà Nẵng. Bối cảnh và triển vọng. Phân tích điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức của công nghiệp và thương mại Đà Nẵng thời kỳ tới.

Quan điểm, mục tiêu, định hướng phát triển công nghiệp và thương mại trên địa bàn thành phố Đà Nẵng. Quan điểm phát triển công nghiệp và thương mại. Mục tiêu phát triển công nghiệp và thương mại. Định hướng phát triển công nghiệp và thương mại.

Các giải pháp chủ yếu nhằm phát triển công nghiệp và thương mại thành phố Đà Nẵng. Nhóm giải pháp cơ bản. Nhóm giải pháp đột phá. Nhóm giải pháp khác.

Một số kiến nghị nhằm phát triển công nghiệp và thương mại thành phố Đà Nẵng. Kiến nghị với Chính phủ. Kiến nghị với cơ quan quản lý nhà nước. Kiến nghị với doanh nghiệp .149 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ.151 TÀI LIỆU THAM KHẢO .161 v DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TỪ VIẾT TẮT TIẾNG ANH TIẾNG VIỆT BLHH&DTDV Bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ BQ Bình quân CCN Cụm công nghiệp CN Công nghiệp CN&TM Công nghiệp và thương mại CN&XD Công nghiệp và xây dựng CNDV Công nghiệp dịch vụ CNH-HĐH Công nghiệp hóa, hiện đại hóa CNHT Công nghiệp hỗ trợ CSCN Chính sách công nghiệp CSHT Cơ sở hạ tầng CSTM Chính sách thương mại ĐKKD Đăng ký kinh doanh DN Doanh nghiệp DNCN Doanh nghiệp công nghiệp DNNNTW Doanh nghiệp nhà nước Trung ương DNTM Doanh nghiệp thương mại ĐP Địa phương DV Dịch vụ FDI Foreign Direct Investment Đầu tư trực tiếp nước ngoài GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm quốc nội GTGT Giá trị gia tăng GTTT Giá trị tăng thêm ICOR Incrumental capital output ratio Hiệu suất đầu tư KCHTTM Kết cấu hạ tầng thương mại KCN Khu công nghiệp KD Kinh doanh KDTM Kinh doanh thương mại vi TỪ VIẾT TẮT TIẾNG ANH TIẾNG VIỆT KH-CN Khoa học - công nghệ KT-XH Kinh tế - xã hội LĐ Lao động NK Nhập khẩu NLTS Nông, lâm, thủy sản NSLĐ Năng suất lao động NXB Nhà xuất bản PCI Provincial Competitiveness Chỉ số năng lực cạnh tranh Index cấp tỉnh PTBV Phát triển bền vững QĐ Quyết định QLNN Quản lý nhà nước QLTT Quản lý thị trường SX Sản xuất SXCN Sản xuất công nghiệp SXKD Sản xuất kinh doanh TFP Total Factor Productivity Năng suất các nhân tố tổng hợp TM Thương mại TMBB Tổng mức bán buôn TMĐT Thương mại điện tử TMDV Thương mại dịch vụ TP Thành phố TPĐN Thành phố Đà Nẵng TTTM Trung tâm thương mại TW Trung ương UBND Ủy ban nhân dân USD United States Dollar Đô la Mỹ VĐT Vốn đầu tư WTO World Trade Organization Tổ chức thương mại thế giới XK Xuất khẩu XNK Xuất nhập khẩu XTTM Xúc tiến thương mại vii DANH MỤC CÁC BẢNG Số hiệu Tên bảng Trang Bảng 2.1 Từ phát triển đến phát triển bền vững 16 Bảng 3.1 Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh TPĐN theo thành phần, 93 giai đoạn 2006-2012 Bảng 3.2 Một số chỉ tiêu chủ yếu về môi trường tại TPĐN, 2008-2012 104 viii DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, SƠ ĐỒ Số hiệu Tên bảng Trang Hình 2.1 Những nhân tố tố quyết định lợi thế cạnh tranh quốc gia 27 Hình 2.2 Các nhân tố ảnh hưởng sự phát triển CN&TM của tỉnh/TP 48 Hình 3.1 Tốc độ tăng trưởng GDP (giá so sánh) của TPĐN và các 61 ngành kinh tế, 2001-2012 Hình 3.2 NSLĐ và tốc độ tăng NSLĐ của TPĐN, 2001-2012 62 Hình 3.3 NSLĐ theo ngành kinh tế của TPĐN 63 Hình 3.4 Cơ cấu kinh tế, cơ cấu đầu tư và cơ cấu LĐ ngành CN&TM 65 TPĐN, 2001-2012 Hình 3.5 Vốn kinh doanh BQ, doanh thu thuần BQ một DNCN của 70 TPĐN và cả nước, 2005-2011 Hình 3.6 NSLĐ, tốc độ tăng NSLĐ ngành CN và TPĐN, 2001-2012 72 Hình 3.7 Tốc độ tăng trưởng GDP ngành CN (giá so sánh) và hệ số 73 ICOR ngành CN của Đà Nẵng, 2001-2012 Hình 3.8 Tài sản dài hạn BQ một LĐ và doanh thu thuần BQ một LĐ 73 của DNCN Đà Nẵng và cả nước, 2005-2011 Hình 3.9 Cơ cấu giá trị SXCN phân theo thành phần kinh tế, 2001- 75 2012 Hình 3.10 Quy mô và tốc độ tăng tổng mức BLHH&DTDV trên địa 76 bàn TPĐN, 2001-2012 Hình 3.11 Vốn kinh doanh BQ và doanh thu thuần BQ một DNTM tại 77 Đà Nẵng và cả nước, 2005-2011 Hình 3.12 NSLĐ, tốc độ tăng NSLĐ ngành TM và TPĐN, 2001-2012 82 Hình 3.13 Tốc độ tăng trưởng GDP (giá so sánh) và hệ số ICOR ngành 83 TM Đà Nẵng, 2001-2012 Hình 3.14 Tài sản dài hạn và doanh thu thuần BQ một LĐ của DNTM 83 Đà Nẵng và cả nước, 2005-2011 Sơ đồ 3.1 Quy trình xây dựng và thực thi chính sách CN&TM tại 102 TPĐN 1 MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của Luận án Đà Nẵng là thành phố trực thuộc Trung ương, có vị trí chiến lược về kinh tế - xã hội, an ninh - quốc phòng đối với khu vực miền Trung - Tây Nguyên và cả nước. Nghị quyết số 33 NQ/TW ngày 16/10/2003 của Bộ Chính trị đã xác định mục tiêu: “Xây dựng Đà Nẵng trở thành một trong những đô thị lớn của cả nước, là trung tâm kinh tế - xã hội lớn của miền Trung với vai trò là trung tâm công nghiệp, thương mại, du lịch và dịch vụ…”. Nghị quyết số 66/2008/NQ-HĐND ngày 03/07/2008 của Hội đồng nhân dân thành phố Đà Nẵng về Quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội thành phố Đà Nẵng thời kỳ 2011- 2020 theo hướng xây dựng và phát triển Đà Nẵng trở thành trung tâm công nghiệp, trung tâm phân phối của khu vực và cả nước. Nhìn chung, cả Trung ương và chính quyền thành phố đều xác định xây dựng Đà Nẵng theo hướng là địa hạt của khu vực trong lĩnh vực công nghiệp và thương mại vào năm 2020.

Nằm vị trí nằm ở trung độ đất nước, với vai trò là hạt nhân của vùng kinh tế trọng điểm miền Trung và là cửa ngõ phía đông của tuyến Hành lang kinh tế Đông - Tây, Đà Nẵng có vị trí chiến lược về kinh tế - xã hội, an ninh - quốc phòng đối với khu vực miền Trung – Tây Nguyên và cả nước. Đồng thời, Đà Nẵng có hệ thống giao thông thuận lợi nối liền với các tỉnh, vùng, miền trong cả nước, và là trung tâm kinh tế lớn nhất miền Trung nên Đà Nẵng đã, đang và sẽ là trung tâm công nghiệp và thương mại của khu vực và cả nước. Sự tăng trưởng và phát triển công nghiệp và thương mại của Đà Nẵng có sức mạnh lan tỏa rộng lớn và tác động mạnh mẽ tới sự phát triển kinh tế - xã hội của vùng, khu vực và cả nước. Những năm qua, ngành công thương (bao gồm ngành công nghiệp và thương mại) Đà Nẵng đã đạt được những thành tựu đáng kể, đóng góp lớn vào tăng trưởng GDP của thành phố.