Luận án tiến sĩ: Ảnh hưởng các nhân tố đến sự khác biệt báo cáo tài chính doanh nghiệp FDI giữa VAS và IFRS - Đỗ Đức Tài (NEU)

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN ---------------- ĐỖ ĐỨC TÀI NGHIÊN CỨU CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ KHÁC BIỆT VỀ BÁO CÁO TÀI CHÍNH THEO CHUẨN MỰC KẾ TOÁN VIỆT NAM VÀ QUỐC TẾ CỦA CÁC DOANH NGHIỆP FDI Chuyên ngành: Kế toán (Kế toán, kiểm toán và phân tích) Mã số: 9340301 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Người hướng dẫn khoa học: 1. TRẦN MẠNH DŨNG 2. ĐINH THỊ MAI HÀ NỘI - 2018 i LỜI CAM ĐOAN Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật. Tôi cam kết bằng danh dự cá nhân rằng nghiên cứu này do tôi tự thực hiện và không vi phạm yêu cầu về sự trung thực trong học thuật.

Hà Nội, ngày 05 tháng 11 năm 2018 Người hướng dẫn Tác giả luận án PGS. Trần Mạnh Dũng Đỗ Đức Tài ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN .ii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT. v DANH MỤC CÁC BẢNG .vii DANH MỤC CÁC HÌNH. viii MỞ ĐẦU.

1 Chương 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU. Tổng quan nghiên cứu quốc tế. Sự khác biệt về báo cáo tài chính. Các nhân tố ảnh hưởng đến sự khác biệt về báo cáo tài chính.

Tổng quan các nghiên cứu trong nước. Sự khác biệt giữa chuẩn mực kế toán Việt Nam và kế toán quốc tế. Các nhân tố ảnh hưởng đến sự khác biệt về BCTC theo chuẩn mực KTVN và quốc tế. Khoảng trống nghiên cứu .31 Kết luận Chương 1 .33 Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ BÁO CÁO TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP VÀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ KHÁC BIỆT VỀ BÁO CÁO TÀI CHÍNH THEO CHUẨN MỰC KẾ TOÁN VIỆT NAM VÀ QUỐC TẾ.

Giới thiệu về báo cáo tài chính. Báo cáo tài chính theo chuẩn mực kế toán Việt Nam. Quá trình phát triển của hệ thống BCTC tại Việt Nam. Mục đích, yêu cầu và nguyên tắc soạn thảo BCTC.

Kết cấu và nội dung hệ thống BCTC. Báo cáo tài chính theo chuẩn mực kế toán quốc tế. Chuẩn mực kế toán đối với báo cáo tài chính. BCTC của doanh nghiệp FDI theo chuẩn mực kế toán quốc tế.

Sự khác biệt về báo cáo tài chính theo chuẩn mực kế toán Việt Nam và quốc tế. Các nhân tố ảnh hưởng đến sự khác biệt về báo cáo tài chính giữa chuẩn mực kế toán Việt Nam và quốc tế. Nhân tố kinh tế. Nhân tố pháp lý.

Nhân tố chính trị. Nhân tố kỹ thuật nghiệp vụ. Nhân tố điều kiện tổ chức thực hiện. Nhân tố giáo dục, tính chuyên nghiệp.

Nhân tố chuẩn mực kế toán quốc tế. Cơ sở lý thuyết liên quan đến chủ đề nghiên cứu. Lý thuyết ngẫu nhiên. Lý thuyết Kế toán và Kiểm soát.

Lý thuyết thông tin hữu ích. Lý thuyết hành vi quản lý.59 Chương 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Phương pháp nghiên cứu và quy trình nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Quy trình nghiên cứu. Thu thập dữ liệu. Thu thập dữ liệu và nội dung khảo sát. Mô tả mẫu.

Phỏng vấn điều tra. Điều tra chọn mẫu. Mô hình nghiên cứu. Giả thuyết nghiên cứu.

Đánh giá về sự khác biệt về BCTC theo chuẩn mực KTVN và quốc tế. Giả thuyết về các nhân tố ảnh hưởng đến sự khác biệt về BCTC của DN FDI theo chuẩn mực KTVN và quốc tế .81 Kết luận Chương 3 .87 Chương 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN. Doanh nghiệp FDI tại Việt Nam. Tình hình thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài.

Vai trò của khu vực FDI. Cơ cấu FDI tại Việt Nam. Khái quát về doanh nghiệp FDI. Những thuận lợi và khó khăn đối với doanh nghiệp FDI tại Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu định tính. Kết quả nghiên cứu thực trạng. Kết quả phỏng vấn chuyên gia. Tổng hợp kết quả nghiên cứu định tính.

Đánh giá sự phù hợp kết quả nghiên cứu định tính về các nhân tố ảnh hưởng đến sự khác biệt về BCTC của DN FDI theo chuẩn mực KTVN và quốc tế. Kết quả nghiên cứu định lượng. Thống kê mô tả về kết quả khảo sát bằng bảng câu hỏi. Kết quả đo lường các nhân tố ảnh hưởng đến sự khác biệt về BCTC của DN FDI theo chuẩn mực KTVN và quốc tế.

Kết quả phân tích các nhân tố khám phá. Sự khác biệt về BCTC của doanh nghiệp FDI theo chuẩn mực kế toán Việt Nam và quốc tế. Kết quả kiểm định các giả thuyết nghiên cứu. Phân tích hồi quy tuyến tính .130 Kết luận Chương 4 .135 Chương 5: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ.

Kết luận về kết quả nghiên cứu. Các nhân tố ảnh hưởng đến sự khác biệt về BCTC của doanh nghiệp FDI theo chuẩn mực KTVN và quốc tế. Mức độ ảnh hưởng của các nhân tố ảnh hưởng đến sự khác biệt về BCTC của DN FDI theo chuẩn mực KTVN và quốc tế. Kết luận nghiên cứu thực trạng các nhân tố ảnh hưởng đến sự khác biệt về BCTC của DN FDI theo chuẩn mực KTVN và quốc tế.

Các khuyến nghị nhằm tăng cường sự hòa hợp giữa chuẩn mực kế toán Việt Nam và quốc tế về báo cáo tài chính của các doanh nghiệp FDI. Khuyến nghị theo các nhân tố ảnh hưởng. Các khuyến nghị đối với các đối tượng liên quan đến BCTC. Hạn chế của luận án và hướng nghiên cứu tiếp theo.

Hạn chế của nghiên cứu. Hướng nghiên cứu tiếp theo .150 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC v DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Từ viết tắt Đầy đủ tiếng Việt Đầy đủ tiếng Anh/ tiếng Pháp ANC Cơ quan chuẩn mực kế toán Pháp Agence National de la Comptabilité APEC Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á,Thái Asia-Pacific Economic Bình Dương Cooperation ASEAN Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á Association of Southeast Asian Nations BCTC Báo cáo tài chính Financial Statements BKS Ban kiểm soát CĐKT Cân đối kế toán CLTT Chất lượng thông tin CMKT Chuẩn mực kế toán CNC Hội đồng Kế toán quốc gia Pháp Conseil National de la Comptabilité CRC Ủy ban quy định kế toán Pháp Comité de la Réglementation Comptable CSKT Chính sách kế toán CSRC Ủy ban Chứng khoán Trung quốc Chinese Security Regulatory Commission ĐH Đại học DN Doanh nghiệp DNNN Doanh nghiệp Nhà nước ĐTNN Đầu tư nước ngoài EC Ủy ban châu Âu European Commission EPS Lãi cơ bản trên mỗi cổ phiếu Earning Per Share EU Liên minh Châu Âu European Union FASB Hội đồng chuẩn mực kế toán tài chính Financial Accounting Standard Mỹ Board FDI Đầu tư trực tiếp nước ngoài Foreign Direct Investment FED Cục dự trữ liên bang Mỹ Federal Reserve System FV Giá trị hợp lý Fair Value GAAP Các nguyên tắc kế toán được thừa nhận Generally Accepted Accounting Principles GCNĐT Giấy chứng nhận đầu tư vi Từ viết tắt Đầy đủ tiếng Việt Đầy đủ tiếng Anh/ tiếng Pháp GDP Tổng sản phẩm quốc nội Gross Domestic Product HĐQT Hội đồng quản trị IAS Chuẩn mực kế toán quốc tế International Accounting Standard IASB Hội đồng Chuẩn mực kế toán quốc tế International Accounting Standard Board IASC Ủy ban Chuẩn mực kế toán quốc tế International Accounting Standard Committee IFAC Liên đoàn kế toán quốc tế International Federation of Accountants IFRS Chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế International Financial Reporting Standard IFRS Khuôn mẫu chung về IFRS The Conceptual Framework for Framework Financial Reporting KSNB Kiểm soát nội bộ KTT Kế toán trưởng KTVN Kế toán Việt Nam NVV Nhỏ và vừa PCG Tổng hoạch đồ kế toán Pháp PMKT Phần mềm kế toán SEC Ủy ban chứng khoán Mỹ Securities and Exchange Commission SFAS Chuẩn mực kế toán tài chính Hoa Kỳ Statements of Financial Accounting Standards SPSS Phần mềm phân tích thống kê Statistical Package for the Social Sciences TNDN Thu nhập doanh nghiệp TSCĐ Tài sản cố định TTCK Thị trường chứng khoán VAA Hội Kế toán và Kiểm toán Việt Nam Vietnam Association of Accountants and Auditors VACPA Hội Kiểm toán viên hành nghề Việt Vietnam Association of Nam Certified Public Accountants VAS Chuẩn mực kế toán Việt Nam Vietnamese Accounting Standard WTO Tổ chức Thương mại thế giới World Trade Organization vii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 3.1: Thống kê mẫu khảo sát định lượng. Phiếu phỏng vấn .3: Tổng hợp các nhân tố từ các nghiên cứu trước .1: Dòng vốn đầu tư nước ngoài vào Việt Nam từ 1988 - 2016 (triệu đôla) .2: Các nhân tố ảnh hưởng đến sự khác biệt về BCTC của DN FDI theo chuẩn mực KTVN và quốc tế .3: Thống kê theo đối tượng khảo sát .4: Thống kê theo lĩnh vực sản xuất kinh doanh các đơn vị được khảo sát .5: Thống kê theo thời gian hoạt động các đơn vị được khảo sát .6: Kết quả kiểm định KMO, Bartlett’s Test KMO and Bartlett's Test .7: Thống kê mô tả theo công ty kiểm toán về trình bày BCTC .8: Thống kê mô tả theo công ty kiểm toán về khoản mục trên BCTC .9: Ma trận tương quan của các nhân tố .10: Kiểm định mức độ giải thích của mô hình Model Summaryb.11: Kiểm định mức độ phù hợp của mô hình (phân tích phương sai - ANOVA).12: Kiểm định tương quan từng phần của hệ số hồi quy Coefficientsa .1: Kết quả kiểm định các giả thuyết về các nhân tố ảnh hưởng đến sự khác biệt về BCTC của DN FDI theo chuẩn mực KTVN và quốc tế .2: Mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đến sự khác biệt về BCTC của DN FDI theo chuẩn mực KTVN và quốc tế .137 viii DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 3.1: Quy trình nghiên cứu định tính .2: Quy trình nghiên cứu định lượng .3: Mô hình nghiên cứu của luận án .1: FDI theo ngành năm 2016 (tỷ đôla) .2: Nhóm các đối tác có vốn FDI đứng đầu tại Việt Nam (1988-2016) .3: Sơ đồ khảo sát chuyên gia. Lý do lựa chọn đề tài Các vụ bê bối về tài chính và kế toán dẫn đến sự sụp đổ của các tập đoàn kinh tế hàng đầu thế giới trong những năm qua càng khẳng định rõ hơn rằng BCTC trung thực và hợp lý là điều kiện cần thiết cho sự ổn định và tăng trưởng của tài chính toàn cầu.

Do vậy yêu cầu xây dựng thể chế và năng lực kỹ thuật để cải thiện chất lượng BCTC là thực sự cần thiết. Trong những năm gần đây, có rất nhiều thay đổi quan trọng trong công tác kế toán và lập BCTC. Trên phạm vi quốc tế, các tổ chức ban hành CMKT quốc tế đang trong quá trình bổ sung, sửa đổi, xây dựng trên cơ sở nền kinh tế thị trường phát triển cao, theo hướng cố gắng hài hòa GAAP của Mỹ và các chuẩn mực quốc tế về lập và trình bày BCTC.