Luận án tiến sĩ: Ảnh hưởng của giám sát tới tính minh bạch thị trường chứng khoán Việt Nam - Trường Đại học Kinh tế Quốc dân

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN --------

-------- NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA GIÁM SÁT TỚI TÍNH MINH BẠCH CỦA THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH QUẢN LÝ KINH TẾ HÀ NỘI, 2020 luan an BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN --------

-------- NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA GIÁM SÁT TỚI TÍNH MINH BẠCH CỦA THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM Chuyên ngành: Quản lý công Mã số: 9310110 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Người hướng dẫn khoa học: PGS. Phạm Hồng Chương HÀ NỘI, 2020 luan an i LỜI CAM ĐOAN Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật. Tôi cam kết bằng danh dự cá nhân rằng nghiên cứu này do tôi tự thực hiện và không vi phạm yêu cầu về sự trung thực trong học thuật. Hà Nội, ngày 27 tháng 11 năm 2020 Tác giả Luận án luan an ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.

ii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT.v DANH MỤC BẢNG BIỂU. ii DANH MỤC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ. iii PHẦN MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Kết quả nghiên cứu.

Những đóng góp mới về mặt học thuật, lý luận. Bố cục luận án .14 CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ ẢNH HƯỞNG CỦA GIÁM SÁT ĐẾN TÍNH MINH BẠCH CỦA THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN. Những nghiên cứu về giám sát của Nhà nước đối với thị trường chứng khoán. Những nghiên cứu về tính minh bạch của thị trường chứng khoán.

Những nghiên cứu về ảnh hưởng của giám sát tới tính minh bạch của thị trường chứng khoán. Đánh giá về tổng quan các công trình nghiên cứu. Các giá trị đã thực hiện có thể kế thừa. Các khoảng trống trong nghiên cứu.

Hướng nghiên cứu của luận án .29 Tiểu kết chương 1 .30 CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ẢNH HƯỞNG CỦA GIÁM SÁT TỚI TÍNH MINH BẠCH CỦA THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN. Giám sát thị trường chứng khoán. Một số khái niệm cơ bản. Sự cần thiết thực hiện giám sát thị trường chứng khoán.

Chủ thể và đối tượng giám sát trên thị trường chứng khoán. Các nguyên tắc giám sát thị trường chứng khoán. Yếu tố cấu thành hoạt động giám sát thị trường chứng khoán. Tính minh bạch của thị trường chứng khoán .46 luan an iii 2.

Vai trò và yêu cầu minh bạch hoá thị trường chứng khoán. Tiêu chí đánh giá tính minh bạch của TTCK. Mô hình ảnh hưởng của giám sát tới tính minh bạch của TTCK. Giả thuyết nghiên cứu.

Mô hình nghiên cứu .57 Tiểu kết chương 2 .61 CHƯƠNG 3 THỰC TRẠNG ẢNH HƯỞNG CỦA GIÁM SÁT TỚI TÍNH MINH BẠCH CỦA THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM. Khái quát về thị trường chứng khoán Việt Nam. Bối cảnh hình thành và phát triển của TTCK Việt Nam. Đặc điểm thị trường chứng khoán Việt Nam.

Thực trạng giám sát thị trường chứng khoán ở Việt Nam. Mô hình giám sát. Khung khổ pháp lý. Nội dung giám sát.

Phương thức giám sát. Thực trạng tính minh bạch của thị trường chứng khoán Việt Nam. Tính minh bạch trong giao dịch chứng khoán. Tính minh bạch trong công bố thông tin.

Tính minh bạch trong hệ thống quản lý điều hành công ty niêm yết. Tính minh bạch trong thanh toán và bù trừ chứng khoán. Phân tích ảnh hưởng của giám sát tới tính minh bạch của thị trường chứng khoán. Phân tích độ tin cậy thang đo.

Phân tích nhân tố khám phá (EFA). Phân tích nhân tố khẳng định (CFA). Kết quả mô hình cấu trúc tuyến tính (SEM). Phân tích ANOVA về sự khác biệt của các nhóm đối tượng khảo sát.

Đánh giá chung về giám sát và ảnh hưởng của giám sát tới tính minh bạch của thị trường chứng khoán. Tác động tích cực .2 Tác động tiêu cực. Nguyên nhân của những tác động tiêu cực .109 Tiểu kết chương 3 .113 CHƯƠNG 4 KHUYẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH GIÁM SÁT NHẰM NÂNG CAO TÍNH MINH BẠCH CỦA THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM .114 luan an iv 4. Bối cảnh và định hướng phát triển thị trường chứng khoán Việt Nam đến năm 2025.

Bối cảnh thị trường chứng khoán Việt Nam. Mục tiêu và định hướng phát triển thị trường chứng khoán Việt Nam đến năm 2025. Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả giám sát nhằm tăng cường tính minh bạch trên thị trường chứng khoán. Hoàn thiện khung khổ pháp lý về giám sát thị trường chứng khoán.

Củng cố mô hình giám sát thị trường chứng khoán. Nâng cao hiệu quả nội dung giám sát. Đổi mới phương thức giám sát. Tăng cường hợp tác với các tổ chức quốc tế nhằm nâng cao chất lượng hoạt động giám sát trên thị trường .138 Tiểu kết chương 4 .141 CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ .143 TÀI LIỆU THAM KHẢO.156 luan an v DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Danh mục chữ viết tắt Tiếng Anh Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Anh Nghĩa tiếng Việt CFA Confirmatory Factor Analysis Phân tích nhân tố khẳng định EFA Exploratory Factor Analysis Phân tích nhân tố khám phá GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm quốc dân ICOR Incremental Capital - Output Ratio Hiệu quả sử dụng vốn đầu tư IMF International Monetary Fund Quỹ tiền tệ quốc tế WB World Bank Ngân hàng thế giới WTO World Trade Organization Tổ chức thương mại thế giới Danh mục chữ viết tắt tiếng Việt Chữ viết tắt Giải nghĩa BCTC Báo cáo tài chính CBTT Công bố thông tin CTCK Công ty chứng khoán DNNN Doanh nghiệp nhà nước HĐQT Hội đồng quản trị HHKDCK Hiệp hội kinh doanh chứng khoán HNX SGDCK Hà Nội HOSE SGDCK Thành phố Hồ Chí Minh NXB Nhà xuất bản QTCT Quản trị công ty SGDCK Sở giao dịch chứng khoán TPCP Trái phiếu Chính phủ TTCK Thị trường chứng khoán TTGDCK Trung tâm giao dịch chứng khoán UBCKNN Ủy ban Chứng khoán Nhà nước VASB Hiệp hội Kinh doanh chứng khoán Việt Nam VSD Trung tâm lưu ký chứng khoán Việt Nam luan an ii DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 1: Thống kê mẫu khảo sát .1: Các biến quan sát của biến độc lập trong mô hình .2: Biến quan sát của biến phụ thuộc trong mô hình .1: Tình hình hoạt động của các công ty niêm yết .2: Giá trị giao dịch bình quân hàng năm trên thị trường chứng khoán giai đoạn 2016 - 2019 .3: Chỉ số minh bạch và CBTT của các công ty niêm yết trên HNX .4: Chỉ số minh bạch và CBTT của các công ty niêm yết trên HOSE .5: Độ tin cậy cho thang đo “Mô hình giám sát” .6: Độ tin cậy cho thang đo “Mô hình giám sát” sau khi loại biến A1_6 .7: Độ tin cậy cho thang đo “Khung khổ pháp lý” .8: Độ tin cậy cho thang đo “Nội dung giám sát” .9: Độ tin cậy cho thang đo “Phương thức giám sát”.10: Độ tin cậy cho thang đo “Tính minh bạch của TTCK” .11: Tổng hợp độ tin cậy của các thang đo .12: Hệ số KMO của biến độc lập trong mô hình .13: Kiểm định giá trị phân biệt của các nhân tố .14: Bảng trọng số hồi quy (chưa chuẩn hoá) trong mô hình SEM .15: Bảng trọng số hồi quy (chuẩn hoá) trong mô hình SEM .16: Bảng bình phương tương quan trong mô hình SEM.17: Bảng kiểm định tính đồng nhất của phương sai theo mẫu khảo sát .18: Bảng kiểm định tính đồng nhất của phương sai theo mẫu khảo sát ANOVA .19: Bảng phân tích ANOVA một chiều.

Thống kê số vụ vi phạm theo các đối tượng tham gia thị trường. Thống kê các lỗi vi phạm của công ty niêm yết tham gia TTCK .22: Thống kê các lỗi vi phạm của cá nhân tham gia TTCK .1: Phương sai trích của các biến trong mô hình .2: Kết quả EFA của các biến độc lập trong mô hình (chạy lần 1) .2: Bảng trọng số hồi quy (chưa chuẩn hoá) .3: Chuẩn hoá trọng số hồi quy .171 luan an iii DANH MỤC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ Sơ đồ 1: Khung logic nghiên cứu của Luận án .1: Mô hình ảnh hưởng của giám sát tới tính minh bạch của TTCK .1: Tỷ lệ vốn hoá ở các sàn giao dịch trên thị trường chứng khoán Việt Nam giai đoạn 2015 – 2019 .2: Số lượng các chứng khoán niêm yết, đăng ký giao dịch ở TTCK Việt Nam giai đoạn 2015 – 2019. Thống kê số lượng vi phạm trên thị trường chứng khoán Việt Nam giai đoạn 2013 – 2019 .1: Mô hình phân tích CFA .4: Mô hình SEM .172 luan an 1 PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Từ đầu thập niên 90 của thế kỷ trước, bước vào giai đoạn đổi mới toàn diện và thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội, vốn trở thành một nguồn lực quan trọng nhưng vô cùng thiếu thốn cho sản xuất kinh doanh ở Việt Nam.

Ngoài nguồn thu hút vốn từ kênh truyền thống là ngân hàng, sự phát triển của các doan nghiệp cổ phần đã hình thành một kênh thu hút vốn khác thông qua phát hành cổ phiếu. Việc mua bán cổ phiếu giúp cho thị trường vốn nhanh chóng mở rộng và hấp dẫn các nhà đầu tư bởi các đặc tính riêng có của nó. Nhu cầu hình thành một thị trường chính thức cho cổ phiếu làm nơi gặp gỡ dễ dàng giữa các doanh nghiệp gọi vốn và nhà đầu tư là tất yếu khách quan. Chính vì vậy, năm 1996, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) được thành lập và sau đó 4 năm, Trung tâm Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh (HOSE) chính thức đi vào hoạt động ngày 20/7/2000.

Tới 5 năm sau, Trung tâm Giao dịch Chứng khoán thứ hai ra đời ở Hà Nội (HNX). Trải qua 20 năm, Thị trường chứng khoán (TTCK) Việt Nam đã phát triển nhanh chóng cả chiều rộng lẫn chiều sâu. Tổng lượng vốn hoá ngày càng tăng thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế và trở thành một trong những kênh quan trọng trong thị trường vốn ở Việt Nam. Từ đó, TTCK hoàn thiện dần từng bước, song hành với sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước, cũng nhanh chóng tham gia vào hội nhập quốc tế để trở thành một kênh thu hút vốn không chỉ giới hạn ở phạm vi trong nước.

Kết quả là hệ thống khuôn khổ pháp lý, cơ chế chính sách được xây dựng và hoàn thiện phù hợp với điều kiện, trình độ phát triển của đất nước, tiệm cận với các chuẩn mực quốc tế, bảo đảm cho thị trường phát huy được hiệu quả, bảo vệ nhà đầu tư và đặc biệt dần đáp ứng yêu cầu minh bạch hoá thị trường.