Luận án tiến sĩ kinh tế: Hoàn thiện công tác thẩm định dự án đầu tư tại Tổng công ty xây dựng - Trần Thị Mai Hương

i LỜI CẢM ƠN Tác giả xin trân trọng cảm ơn các thầy cô giáo Trường đại học Kinh tế quốc dân, nhất là các cán bộ, giảng viên Bộ môn Kinh tế đầu tư, Viện đào tạo Sau đại học đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tác giả hoàn thành bản luận án này. đặc biệt tác giả xin trân trọng cảm ơn tập thể giáo viên hướng dẫn - PGS.TS Nguyễn Bạch Nguyệt, TS Cao Văn Bản đã hết lòng ủng hộ và hướng dẫn tác giả hoàn thành luận án. Tác giả cũng xin trân trọng cảm ơn Vụ Thẩm định và Giám sát đầu tư, Bộ Kế hoạch và đầu tư, Vụ Kế hoạch - Thống kê, Bộ Xây dựng, các Phòng đầu tư, Thẩm định của các Tổng công ty xây dựng, các Viện nghiên cứu đã quan tâm giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi cho tác giả trong công tác nghiên cứu. Xin trân thành cảm ơn các cán bộ thẩm định đã hỗ trợ, giúp đỡ tác giả trong việc thu thập thông tin, tài liệu phục vụ cho luận án.

Xin cảm ơn bạn bè, đồng nghiệp và gia đình đã giúp đỡ, chia sẻ khó khăn và động viên tác giả trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu để hoàn thành luận án này. Xin trân trọng cảm ơn ! ii LỜI CAM đOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu độc lập của bản thân với sự giúp đỡ của các giáo viên hướng dẫn. Những thông tin, dữ liệu, số liệu đưa ra trong luận án được trích dẫn rõ ràng, đầy đủ về nguồn gốc. Những số liệu thu thập và tổng hợp của cá nhân đảm bảo tính khách quan và trung thực.

Tác giả Trần Thị Mai Hương 3 MỤC LỤC MỞ đẦU.1 CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THẨM đỊNH DỰ ÁN đẦU TƯ Ở TỔNG CÔNG TY XÂY DỰNG TRONG đIỀU KIỆN PHÂN CẤP QUẢN LÝ đẦU TƯ.1 Phân cấp quản lý đầu tư và phân cấp thẩm định dự án đầu tư trong nền kinh tế thị trường.2 Thẩm định dự án đầu tư ở Tổng công ty xây dựng trong điều kiện phân cấp quản lý đầu tư. 31 CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC THẨM đỊNH DỰ ÁN đẦU TƯ CỦA CÁC TỔNG CÔNG TY XÂY DỰNG TRỰC THUỘC BỘ XÂY DỰNG Ở VIỆT NAM TRONG đIỀU KIỆN PHÂN CẤP QUẢN LÝ đẦU TƯ.1 Tổng quan về các Tổng công ty xây dựng trực thuộc Bộ Xây dựng ở Việt nam 45 2.2 Thực trạng công tác thẩm định dự án đầu tư của các Tổng công ty xây dựng trực thuộc Bộ Xây dựng giai đoạn 2001-2005.3 đánh giá thực trạng công tác thẩm định dự án đầu tư ở các Tổng công ty xây dựng thời gian qua. 78 CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÔNG TÁC THẨM đỊNH DỰ ÁN đẦU TƯ THUỘC CÁC TỔNG CÔNG TY XÂY DỰNG Ở VIỆT NAM TRONG đIỀU KIỆN PHÂN CẤP QUẢN LÝ đẦU TƯ.1 Xu hướng phát triển của các Tổng công ty xây dựng ở Việt nam thời gian tới 108 3.2 Hệ thống các quan điểm hoàn thiện công tác thẩm định dự án đầu tư của các Tổng công ty xây dựng ở Việt nam trong điều kiện phân cấp quản lý đầu tư.3 Một số giải pháp hoàn thiện công tác thẩm định dự án đầu tư của các Tổng công ty xây dựng ở Việt nam trong điều kiện phân cấp quản lý đầu tư và chuyển đổi mô hình hoạt động.147 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 150 DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ PHỤ LỤC 4 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT BC Báo cáo BCđT Báo cáo đầu tư BCNCTKT Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi BCNCKT Báo cáo nghiên cứu khả thi BCKT-KTh Báo cáo kinh tế – Kỹ thuật CNH-HđH Công nghiệp hoá - Hiện đại hoá CP Chính phủ DA Dự án DAđT Dự án đầu tư DNNN Doanh nghiệp nhà nước DNXD Doanh nghiệp xây dựng HđQT Hội đồng quản trị NSNN Ngân sách Nhà nước TCT Tổng công ty TCTNN Tổng công ty Nhà nước TCTXD Tổng công ty xây dựng TCTXDNN Tổng công ty xây dựng nhà nước TGđ Tổng Giám đốc TT Thông tư QLNN Quản lý nhà nước QLDA Quản lý dự án 5 DANH MỤC CÁC BẢNG Tên bảng Trang Bảng 1.1 Chức năng quản lý và mục tiêu thẩm định dự án theo từng cấp độ 18 Bảng 1.2 Yêu cầu về thẩm định dự án đầu tư đối với từng cấp độ quản lý 31 Bảng 1.3 Những đặc điểm trong hoạt động đầu tư phát triển của TCTXD 34 Bảng 1.4 Nguyên nhân và biện pháp khắc phục những tồn tại trong thẩm 43 định dự án đầu tư ở TCTXD Bảng 2.1 Số lượng các TCTXD trực thuộc Bộ Xây dựng 56 Bảng 2.2 Số lượng các đơn vị trực thuộc Bộ Xây dựng tiến hành thực hiện 47 cổ phần hoá giai đoạn 2001-2005 Bảng 2.3 Kết quả đạt được khi thực hiện cổ phần hóa của các TCTXD 48 trực thuộc Bộ Xây dựng giai đoạn 2001-2005 Bảng 2.4 Vốn đầu tư thực hiện của các TCTXD trực thuộc Bộ Xây dựng 53 giai đoạn 2001-2005 Bảng 2.5 Vốn đầu tư phát triển phân theo lĩnh vực của các TCTXD thuộc 55 Bộ Xây dựng giai đoạn 2001-2005 (ngoài vốn NSNN) Bảng 2.6 Các dự án đầu tư của các TCTXD trực thuộc Bộ Xây dựng 56 giai đoạn 2001-2005 Bảng 2.7 Nội dung thẩm định dự án đầu tư ở TCTXD phân theo nhóm yếu 70 tố Bảng 2.8 Các dự án đầu tư được triển khai thực hiện theo lĩnh vực của các 81 TCTXD thuộc Bộ Xây dựng giai đoạn 2001-2005 Bảng 2.9 Các dự án đầu tư không hiệu quả theo lĩnh vực ở các TCTXD 96 trực thuộc Bộ Xây dựng giai đoạn 2001 –2005 Bảng 2.10 Số dự án phải điều chỉnh của các TCTXD trực thuộc Bộ Xây 96 dựng năm 2005 6 DANH MỤC CÁC SƠ đỒ, BIỂU đỒ Tên sơ đồ, biểu đồ Trang Sơ đồ 1.1 Quy trình tổ chức thẩm định dự án đầu tư 21 Sơ đồ 1.2 Mối quan hệ giữa các chủ thể trong quá trình hình 35 thành và thực hiện dự án đầu tư xây dựng Sơ đồ 1.3 Những nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng thẩm định 40 dự án đầu tư ở TCTXD Sơ đồ 2.1 Quy trình tổ chức thẩm định dự án đầu tư ở TCTXD 65 Sơ đồ 2.2 Phân cấp quản lý đầu tư ở TCTXD trước khi chuyển 66 đổi mô hình hoạt động Sơ đồ Phân cấp quản lý đầu tư ở TCTXD sau khi chuyển 67 2.3 đổi mô hình hoạt động Sơ đồ 3.1 Cải tiến quy trình tổ chức thẩm định dự án đầu tư ở 129 TCTXD Biểu Tốc độ tăng trưởng định gốc vốn đầu tư thực hiện của 54 đồ 2.1 các TCTXD giai đoạn 2001-2005 1 MỞ đẦU 1.TÍNH CẤP THIẾT CỦA đỀ TÀI Cùng với công cuộc đổi mới nền kinh tế, các Tổng công ty xây dựng (TCTXD) ở Việt nam đã trưởng thành và phát triển lớn mạnh.

Từ khi thành lập theo quyết định số 90, 91/TTg ngày 7 tháng 3 năm 1994 của Thủ tướng Chính phủ về tiếp tục sắp xếp các doanh nghiệp nhà nước (DNNN) và việc thí điểm thành lập tập đoàn kinh doanh đến nay các TCT 90,91 đã chuyển đổi mô hình hoạt động phù hợp hơn với cơ chế thị trường và quá trình hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng. Sự tham gia của Việt nam trong các tổ chức kinh tế khu vực và thế giới như ASEAN, APEC, WTO là cơ hội thuận lợi nhưng cũng là thách thức đối với mỗi doanh nghiệp trong quá trình cạnh tranh để tồn tại và phát triển. Cơ chế chính sách của Việt nam đã có những thay đổi theo hướng cởi mở, tích cực, tiếp cận và dần đạt tới chuẩn mực quốc tế. Các TCTXD ở Việt nam cũng không nằm ngoài xu thế đó.

Sự phân cấp trong quản lý đầu tư, sự chuyển đổi mô hình hoạt động, sự hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế thế giới đòi hỏi các TCTXD cần có những định hướng, chiến lược dài hạn để phát triển. Quy trình lập, thẩm định và phê duyệt dự án đầu tư có vai trò quan trọng trong việc biến những ý định đầu tư trở thành hiện thực. Hiệu quả của dự án đầu tư sẽ được đảm bảo nếu như quản lý tốt quy trình này trong đó có thẩm định và phê duyệt dự án đầu tư. Với sự lớn mạnh của mình, các TCTXD đã chuyển từ vai trò nhà thầu sang vai trò chủ đầu tư.

Trong vai trò mới, các doanh nghiệp phải tự chủ và tự chịu trách nhiệm trong việc huy động và sử dụng vốn, trong việc ra quyết định đầu tư, trong việc đảm bảo hiệu quả dự án, bảo toàn và phát triển vốn của doanh nghiệp. Việc ban hành và đi vào thực hiện các Luật có liên quan trực tiếp đến hoạt động quản lý đầu tư và xây dựng ở Việt nam thời gian qua như Luật Xây dựng (2003), Luật đầu tư (2005) và Luật Doanh nghiệp (2005) và các luật khác đã hoàn thiện và khắc phục những hạn chế khi thực hiện theo cơ chế cũ. Các doanh nghiệp 2 được trao quyền tự chủ trong mọi hoạt động, quản lý và thực hiện theo đúng những quy định của pháp luật. Trong quản lý hoạt động đầu tư, các TCTXD, các công ty thành viên được quyền tự tổ chức thẩm định dự án và quyết định đầu tư đối với các dự án sử dụng vốn đầu tư phát triển của doanh nghiệp.

Trong bối cảnh có nhiều thay đổi, công tác thẩm định dự án đầu tư ở doanh nghiệp bên cạnh những kết qủa đạt được cũng còn nhiều tồn tại. Những hạn chế trong công tác thẩm định dự án đầu tư ở các TCTXD là một trong những nguyên nhân làm cho quá trình triển khai thực hiện dự án không đem lại hiệu quả. Nhận thức chưa đầy đủ về vai trò của công tác thẩm định dự án ở doanh nghiệp, sự phối hợp chưa nhịp nhàng và hiệu quả trong tổ chức thẩm định dự án, trình độ cán bộ chưa đáp ứng được yêu cầu đặt ra, lượng thông tin cần thiết phục vụ cho phân tích, đánh giá dự án chưa đủ và đảm bảo độ tin cậy. tất cả những hạn chế này là những nguyên nhân ảnh hưởng đến chất lượng thẩm định dự án, dẫn đến những quyết định đầu tư sai lầm, không đúng, không xuất phát từ nhu cầu của thị trường.

Do vậy, việc nghiên cứu, tìm hiểu về công tác thẩm định dự án đầu tư của các TCTXD trên phương diện khoa học và thực tiễn là rất cần thiết đặc biệt trong bối cảnh chuyển đổi mô hình hoạt động, sự phân cấp mạnh hơn trong quản lý hoạt động đầu tư và xây dựng tại các TCTXD ở Việt nam thời gian qua.