Luận án tiến sĩ hoàn thiện kế toán hoạt động đầu tư tài chính theo hình thức góp

Sự cần thiết của đề tài nghiên cứu Quá trình đổi mới cơ chế quản lý kinh tế ở nước ta đã và đang đòi hỏi sự biến đổi về chất của hạch toán kế toán. Với tư cách là bộ phận cấu thành của hệ công cụ quản lý kinh tế, tài chính, hạch toán kế toán không chỉ cần thiết cho các cơ quan quản lý chức năng của Nhà nước mà ngày càng cần thiết cho các nhà quản lý kinh tế, các nhà đầu tư. Vì vậy, việc đổi mới hoàn thiện không ngừng công tác kế toán để phù hợp và đáp ứng với yêu cầu và nội dung của quá trình đổi mới cơ chế quản lý là một vấn đề thực sự bức xúc và cần thiết. Cùng với sự đổi mới chung của nền kinh tế, cơ chế quản lý tài chính cũng có những biến đổi về chất, đã mở cho doanh nghiệp quyền chủ động trong thực hiện các hoạt động đầu tư đặc biệt là các hoạt động đầu tư ra ngoài doanh nghiệp (đầu tư tài chính).

Các hình thức đầu tư cũng hết sức phong phú và đa dạng nhằm theo đuổi mục tiêu "tối đa hóa lợi nhuận và tối thiểu hóa rủi ro". Trong hàng loạt các hoạt động đầu tư mà doanh nghiệp đang thực hiện, có một hoạt động ngày càng trở nên phổ biến theo xu thế chung đó là hoạt động đầu tư góp vốn liên doanh, liên kết. Đây là một hoạt động mới nảy sinh từ khi Việt Nam chuyển sang cơ chế thị trường, nên trong thực tế công tác kế toán và quản lý hoạt động này ở các doanh nghiệp còn bộc lộ những tồn tại chưa đáp ứng được yêu cầu quản lý, chưa thực sự hòa nhập với các chuẩn mực và thông lệ kế toán trên thế giới. Trong bản thân chế độ kế toán, việc hướng dẫn kế toán hoạt động này còn chưa cụ thể, gây lúng túng cho người sử dụng.

Về nghiên cứu, từ trước tới nay chưa có một đề tài nghiên cứu riêng độc lập nào về quản lý hoạt động đầu tư tài chính nói chung và hoạt động đầu tư tài chính theo hình thức góp vốn liên doanh, liên kết nói riêng. Từ những nhận thức về tầm quan trọng của hoạt động với các nhà đầu tư và yêu cầu kiểm soát 2 hoạt động tôi chọn đề tài: "Hoàn thiện kế toán hoạt động đầu tư tài chính theo hình thức góp vốn liên doanh, liên kết ở các doanh nghiệp Việt Nam" làm đề tài nghiên cứu luận án tiến sĩ của mình. Mục đích nghiên cứu của đề tài - Hệ thống hóa, khái quát và làm rõ bản chất của hoạt động đầu tư tài chính nói chung và đầu tư tài chính theo hình thức góp vốn liên doanh, liên kết về cơ cấu pháp lý, vai trò của người tham gia, ảnh hưởng đến phương pháp kế toán của hoạt động như thế nào. Đồng thời, luận án đi sâu phân tích các mô hình kế toán cơ bản trên thế giới để từ đó thấy sự tác động của các mô hình kế toán đến phương pháp kế toán các khoản đầu tư tài chính và đầu tư theo hình thức liên doanh, liên kết được trình bày trong các chuẩn mực kế toán quốc tế về đầu tư.

Ngoài ra, luận án còn phân tích sự lựa chọn mô hình kế toán cho hoạt động đầu tư tài chính và phương thức hài hòa của các quốc gia trên thế giới để từ đó tìm ra một hướng đi cho hệ thống kế toán Việt Nam. - Làm rõ được thực trạng kế toán hoạt động đầu tư góp vốn liên doanh, liên kết ở Việt Nam về chế độ kế toán cũng như sự vận dụng chế độ kế toán trên thực tế. - Học tập, tiếp thu kinh nghiệm về kế toán hoạt động đầu tư góp vốn liên doanh, liên kết theo một số mô hình kế toán tiên tiến của các quốc gia có nền kinh tế thị trường phát triển và các quốc gia mới chuyển sang kinh tế thị trường nhằm rút ra bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam. - Đưa ra giải pháp hoàn thiện kế toán hoạt động đầu tư góp vốn liên doanh, liên kết trong điều kiện Việt Nam hiện nay.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Với mục đích nghiên cứu xác định như trên, luận án tập trung trình bày phân tích các vấn đề lý luận chung về hoạt động đầu tư tài chính nói chung và đầu tư tài chính theo hình thức góp vốn liên doanh, liên kết được đề cập đến trong chuẩn mực kế toán quốc tế. Ngoài ra, do tính chất hệ thống của đề tài nghiên 3 cứu, luận án trình bày cả những hình thức đầu tư góp vốn liên doanh không phải là hoạt động đầu tư tài chính như đầu tư góp vốn liên doanh theo hình thức tài sản đồng kiểm soát và đầu tư liên doanh theo hình thức các hoạt động sản xuất kinh doanh đồng kiểm soát. Đồng thời, luận án cũng phân tích sự lựa chọn mô hình kế toán và phương pháp kế toán hoạt động đầu tư theo hình thức góp vốn liên doanh, liên kết của một số quốc gia trên thế giới để đưa ra định hướng và rút ra bài học kinh nghiệm cho Việt Nam. Qua kết quả khảo sát quá trình xây dựng phương pháp kế toán hoạt động đầu tư góp vốn liên doanh, liên kết từ năm 1989 đến nay và khảo sát thực trạng vận dụng chế độ kế toán tại các doanh nghiệp nhà nước có hoạt động đầu tư liên doanh, liên kết với các đối tác nước ngoài (theo Luật đầu tư nước ngoài) để đánh giá những thành tựu đã đạt được, những mặt tồn tại và những nguyên nhân chính nhằm đề xuất phương hướng và giải pháp hoàn thiện phương pháp kế toán hoạt động đầu tư góp vốn liên doanh, liên kết.

Tuy nhiên, đề tài nghiên cứu là một vấn đề rất phức tạp, phạm vi nghiên cứu rộng. Hoạt động đầu tư góp vốn liên doanh, liên kết mới phát sinh nên có những hình thức chưa tồn tại ở Việt Nam. Đòi hỏi nội dung hoàn thiện công tác kế toán bao gồm nhiều vấn đề. Song để trình bày và giải quyết các vấn đề đưa ra một cách triệt để, luận án chỉ tập trung vào các nội dung cơ bản sau: - Về kế toán tài chính: Luận án chủ yếu nghiên cứu đề xuất phương án xây dựng chuẩn mực kế toán đầu tư góp vốn với liên doanh, liên kết.

Đồng thời xây dựng, sửa đổi bổ sung chế độ kế toán hiện hành về kế toán khoản đầu tư góp vốn liên doanh, liên kết, trong đó trọng tâm là xây dựng các tài khoản kế toán và đề xuất các phương pháp hạch toán phù hợp với đề xuất xây dựng chuẩn mực. - Về kế toán quản trị: Trên cơ sở kế thừa kết quả nghiên cứu của các luận án về kế toán quản trị trong thời gian qua, luận án chỉ đề cập đến hai nội dung chính là thẩm định các dự án (để phục vụ cho việc ra quyết định đầu tư) 4 và đánh giá hiệu quả từ đầu tư (để phục vụ cho việc ra quyết định mua, bán. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn - Luận án đã trình bày một cách khái quát và hệ thống hóa được những vấn đề cơ bản về quản lý và kế toán hoạt động đầu tư tài chính theo hình thức đầu tư góp vốn liên doanh, phương pháp kế toán hoạt động này theo thông lệ và chuẩn mực kế toán phổ biến trên thế giới. - Luận án đã phân tích sự ảnh hưởng của mô hình và nguyên tắc kế toán đến việc lựa chọn phương pháp kế toán các khoản đầu tư tài chính nói chung và đầu tư góp vốn liên doanh, liên kết nói riêng.

Đồng thời, luận án còn phân tích những hoàn cảnh lựa chọn của các quốc gia, từ đó làm cơ sở đề xuất ra những định hướng cho Việt Nam. - Luận án đã phân tích và khái quát thực trạng kế toán hoạt động đầu tư góp vốn liên doanh, liên kết của hệ thống kế toán Việt Nam, chỉ rõ nguyên nhân tồn tại về công tác kế toán. - Nghiên cứu thực tiễn công tác kế toán hoạt động đầu tư góp vốn liên doanh của một số quốc gia để hệ thống hóa những phương pháp kế toán được sử dụng cho kế toán các khoản đầu tư tài chính. Đặc biệt là việc vận dụng kết quả và kinh nghiệm của các quốc gia mới chuyển đổi sang kinh tế thị trường nhằm rút ra những bài học kinh nghiệm cho Việt Nam.

Trên cơ sở kết quả nghiên cứu chuẩn mực kế toán quốc tế, kinh nghiệm kế toán của một số quốc gia trên thế giới và thực tế kế toán hoạt động đầu tư góp vốn liên doanh ở Việt Nam, luận án đã đưa ra được những quan điểm trong xây dựng chuẩn mực kế toán khoản đầu tư góp vốn liên doanh, liên kết và giải pháp cụ thể để hoàn thiện phương pháp kế toán hoạt động đầu tư góp vốn liên doanh trong điều kiện Việt Nam hiện nay. Kết cấu của luận án 5 Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận án gồm 3 chương, 10 mục. 6 Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ QUẢN LÝ VÀ KẾ TOÁN HOẠT ĐỘNG ĐẦU TƯ TÀI CHÍNH THEO HÌNH THỨC GÓP VỐN LIÊN DOANH, LIÊN KẾT 1. NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ QUẢN LÝ CÁC HOẠT ĐỘNG ĐẦU TƯ TÀI CHÍNH THEO HÌNH THỨC GÓP VỐN LIÊN DOANH, LIÊN KẾT 1.

Sự cần thiết của hoạt động đầu tư liên doanh, liên kết trong xu thế quốc tế hóa nền kinh tế thế giới Trong nền kinh tế thị trường phát triển, tính chất phức tạp của môi trường kinh doanh hiện đại đã làm cho việc tiến hành các hoạt động kinh doanh giữa các tổ chức kinh doanh này với các tổ chức kinh doanh khác thông qua mối liên kết, liên doanh trở thành một chiến lược kinh doanh đúng đắn và được áp dụng rộng rãi. Từ vài năm trở lại đây, thông tin về việc thành lập doanh nghiệp liên doanh không còn mới lạ đối với Việt Nam, chúng diễn ra thường xuyên như là một tất yếu của nền kinh tế. Nền kinh tế thị trường tạo điều kiện cho các nhà đầu tư có nhiều cơ hội để lựa chọn, song rủi ro cũng rất lớn. Để đầu tư có hiệu quả, hạn chế rủi ro ở mức thấp, thì đầu tư liên doanh, liên kết là hình thức tương đối phổ biến, do chúng có những ưu điểm đáng kể: Thứ nhất: Do nhu cầu vốn đầu tư Do nhu cầu một số lượng vốn lớn để tiến hành một hoạt động kinh doanh mà một doanh nghiệp độc lập không có khả năng đáp ứng.

Sự tập trung vốn dẫn đến cơ hội thực hiện những hoạt động mang lại lợi nhuận nhiều hơn, đồng thời khả năng tài chính mạnh thì rủi ro sẽ giảm bớt.