Luận án tiến sĩ hoàn thiện cơ chế điều hòa vốn trong thị trường liên ngân hàng ở

Tính cấp thiết của đề tài Thị trường liên ngân hàng là một bộ phận của thị trường tiền tệ và là bộ phận không thể thiếu trong nền kinh tế thị trường. Thị trường liên ngân hàng là thị trường mà ở đó phát sinh quan hệ tín dụng giữa các ngân hàng. Sự phát triển của thị trường liên ngân hàng phụ thuộc vào sự phát triển của nền kinh tế và sự phát triển của hệ thống ngân hàng. Thị trường liên ngân hàng phát triển tác động đến sự phát triển của thị trường tiền tệ và ảnh hưởng đến hiệu quả của chính sách tiền tệ, đồng thời tác động đến việc khai thác và sử dụng vốn giữa các ngân hàng một cách có hiệu quả.

Thị trường liên ngân hàng bao gồm thị trường ngoại tệ và thị trường nội tệ. Ở Việt Nam, thị trường liên ngân hàng được thành lập từ năm 1993 nhưng rất sơ khai và hoạt động chưa đúng nghĩa của nó. Cơ chế điều hòa vốn từ ngân hàng thừa sang ngân hàng thiếu còn đơn điệu, áp đặt, một chiều. Vì vậy, chưa thể phát huy hết vai trò của thị trường tới các tổ chức tín dụng cũng như nền kinh tế.

Qua quá trình đổi mới và phát triển đến nay các ngân hàng Việt Nam rất cần sự phát triển của thị trường, nhằm trao đổi vốn từ ngân hàng thừa sang ngân hàng thiếu, góp phần ổn định nguồn vốn và sử dụng vốn an toàn hiệu quả mang lại lợi ích cho ngân hàng. Mặt khác, thị trường liên ngân hàng có ý nghĩa quan trọng không chỉ đối với các Ngân hàng thương mại (NHTM), mà còn có ý nghĩa với Ngân hàng Nhà nước (NHNN) và với Chính phủ trong điều hành chính sách kinh tế. Thông qua thị trường liên ngân hàng, NHNN sử dụng các công cụ chính sách tiền tệ để điều tiết nền kinh tế. Do vậy, việc đưa ra các giải pháp để xây dựng và phát triển thị trường liên ngân hàng, hoàn thiện cơ chế điều hòa vốn 2 trên thị trường liên ngân hàng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với thị trường tiền tệ ở Việt Nam trong thời gian trước mắt cũng như lâu dài.

Để có được thị trường liên ngân hàng phát triển và cơ chế điều hòa vốn hiệu quả, phù hợp với Việt Nam thì việc học tập kinh nghiệm về tổ chức vận hành và điều hòa vốn trong thị trường liên ngân hàng của các nước trên thế giới cũng là vấn đề cần thiết, để Việt Nam có bước đi thận trọng hơn trong việc hoàn thiện và phát triển thị trường, nên việc chọn và nghiên cứu đề tài: "Hoàn thiện cơ chế điều hòa vốn trong thị trường liên ngân hàng" là hoàn toàn cần thiết. Mục đích nghiên cứu của đề tài Về thực chất, mục tiêu nghiên cứu của đề tài nhằm làm sáng tỏ lý luận về thị trường liên ngân hàng bao gồm thị trường ngoại tệ và nội tệ; phân tích được vai trò quan trọng của thị trường trong việc phân phối và điều chuyển vốn giữa các ngân hàng, đồng thời lý giải được tại sao điều hòa vốn trong thị trường liên ngân hàng lại áp dụng hai cơ chế: cơ chế điều hòa vốn thị trường và cơ chế điều hòa vốn có sự điều tiết của Ngân hàng Trung ương; phân tích thực trạng thị trường liên ngân hàng ở Việt Nam trong thời gian qua; đánh giá các mặt tồn tại và nguyên nhân ảnh hưởng; nêu được kinh nghiệm tổ chức hoạt động của thị trường liên ngân hàng một số quốc gia trên thế giới để có thể học tập và ứng dụng vào Việt Nam, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm phát triển thị trường và hoàn thiện cơ chế điều hòa vốn trong thị trường liên ngân hàng Việt Nam. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu: Hoàn thiện cơ chế điều hòa vốn trong thị trường liên ngân hàng đồng thời với việc hoàn thiện cơ chế hoạt động của thị trường liên ngân hàng. Đây là hai bộ phận có quan hệ mật thiết, hỗ trợ nhau mà không thể tách rời, vì vậy, muốn hoàn thiện cơ chế điều hòa vốn trong thị 3 trường liên ngân hàng thì đồng thời phải hoàn thiện cơ chế hoạt động của thị trường liên ngân hàng.

Phạm vi nghiên cứu: Thị trường liên ngân hàng Việt Nam. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài nghiên cứu Về lý luận: Luận án đã khái quát có hệ thống về lý luận toàn cảnh thị trường liên ngân hàng. Luận án cũng đã phân tích được những đặc điểm cơ bản về cơ chế hoạt động, cơ chế điều hòa vốn trong thị trường nội tệ và ngoại tệ liên ngân hàng. Về thực tiễn: Luận án đã đánh giá thực trạng thị trường liên ngân hàng ở Việt Nam trong thời gian qua; đánh giá được cơ chế điều hòa vốn trong thị trường nội tệ và ngoại tệ liên ngân hàng Việt Nam; đã tập hợp được một số tài liệu và phân tích hoạt động thị trường liên ngân hàng của một số nước trên thế giới.

Từ đó, đề xuất những giải pháp nhằm hoàn thiện cơ chế điều hòa vốn trong thị trường liên ngân hàng ở Việt Nam. Hy vọng rằng, luận án sẽ là tài liệu tham khảo cho NHNN Việt Nam ban hành các quy chế, văn bản củng cố và phát triển thị trường liên ngân hàng trong thời gian tới. Kết cấu của luận án Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung chính của luận án gồm ba chương: Chương 1: Thị trường liên ngân hàng và cơ chế điều hòa vốn trong thị trường liên ngân hàng. Chương 2: Thực trạng thị trường liên ngân hàng và cơ chế điều hòa vốn trong thị trường liên ngân hàng ở Việt Nam, kinh nghiệm của các nước.

4 Chương 3: Một số giải pháp và kiến nghị nhằm hoàn thiện cơ chế điều hòa vốn trong thị trường liên ngân hàng ở việt Nam. 5 Chương 1 THỊ TRƯỜNG LIÊN NGÂN HÀNG VÀ CƠ CHẾ ĐIỀU HÒA VỐN TRONG THỊ TRƯỜNG LIÊN NGÂN HÀNG 1. THỊ TRƯỜNG LIÊN NGÂN HÀNG 1. Quá trình ra đời và phát triển thị trường liên Ngân hàng 1.

Khái quát những hoạt động cơ bản của các tổ chức tín dụng Các tổ chức kinh doanh tiền tệ được thành lập dưới nhiều hình thức khác nhau như: - Ngân hàng thương mại: Hoạt động chủ yếu của ngân hàng này là huy động vốn nhàn rỗi trong nền kinh tế và sử dụng vốn đó để đầu tư cho vay và làm dịch vụ ngân hàng. - Ngân hàng đầu tư: Là định chế tài chính cung cấp các dịch vụ đặc biệt như tư vấn tài chính, quản lý các hạng mục đầu tư và làm các dịch vụ khác. - Các ngân hàng và các tổ chức tín dụng (TCTD) đặc biệt như ngân hàng tiết kiệm, địa ốc ngân hàng. - Công ty tài chính (CTTC).

- Ngân hàng và các TCTD mang tính xã hội. - Tổ chức thuê mua tiết kiệm. Mặc dù hình thành bằng nhiều hình thức khác nhau song chúng đều thực hiện kinh doanh tiền tệ với mục đích kiếm lời. Hoạt động chủ yếu là huy động nguồn tiền nhàn rỗi trong xã hội bằng nhiều hình thức khác nhau và sử dụng nguồn tiền đó để thực hiện chức năng kinh doanh của mình như đầu tư cho vay, chi trả bảo hiểm.

Tùy theo loại hình tổ chức mà có cơ cấu nguồn vốn và sử dụng 6 vốn khác nhau, trong đó hoạt động đặc trưng là NHTM. Vì vậy, để hiểu hoạt động cụ thể của một TCTD ta tiến hành nghiên cứu hoạt động của một NHTM. "Ngân hàng thương mại là tổ chức kinh doanh tiền tệ và dịch vụ ngân hàng với nội dung thường xuyên là nhận tiền gửi, sử dụng số tiền này để cấp tín dụng và cung ứng các dịch vụ thanh toán" [40, tr. Ngân hàng thương mại có các hoạt động cơ bản sau: - Hoạt động huy động vốn.

- Hoạt động cho vay và đầu tư. - Hoạt động trung gian thanh toán và các loại hình dịch vụ khác. Các hoạt động trên có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, hỗ trợ cho nhau và cùng nhau quyết định đến kết quả kinh doanh của một ngân hàng. Hoạt động huy động vốn Hoạt động huy động vốn là hoạt động nhằm tạo nên nguồn vốn cho ngân hàng, ngân hàng áp dụng các biện pháp nhằm thu hút tối đa các nguồn vốn nhàn rỗi trong nền kinh tế như: Huy động tiền gửi bao gồm các loại tiền gửi như tiền gửi thanh toán; tiền gửi tiết kiệm; bán các kỳ phiếu, trái phiếu; tiền nhận ủy thác đầu tư; tiền góp vốn liên doanh; tiền vay từ NHNN, vay trên thị trường liên ngân hàng, vay trên thị trường quốc tế.

Hoạt động huy động vốn tạo nguồn vốn phục vụ cho các hoạt động khác của ngân hàng. Hoạt động cho vay và đầu tư Đây là hoạt động cấp vốn cho nền kinh tế dưới hình thức cho vay, đầu tư và bằng các hình thức kinh doanh tiền tệ khác. Hoạt động này mang lại thu nhập chủ yếu cho ngân hàng song chứa đựng nhiều rủi ro nên chất lượng của nghiệp vụ này được các ngân hàng rất coi trọng. 7 Hoạt động trung gian thanh toán và các dịch vụ khác Các ngân hàng làm trung gian thực hiện các hoạt động theo yêu cầu của khách hàng như các nghiệp vụ thanh toán: Thu hộ, chi hộ, chuyển tiền, ủy thác.

Ngoài ra, ngân hàng còn cung cấp các dịch vụ cho khách hàng như tư vấn, mua bán hộ, giữ két, bảo lãnh, Hoạt động trung gian thanh toán và các dịch vụ cũng mang lại nguồn thu nhập đáng kể cho ngân hàng đồng thời ít rủi ro và góp phần mở rộng cho hai hoạt động trên, do đó đã được các ngân hàng coi trọng. Sự ra đời và phát triển thị trường liên ngân hàng Một là, nhu cầu vay vốn giữa các ngân hàng. Quá trình hoạt động huy động vốn và cho vay đã phát sinh nhu cầu vay và cho vay giữa các ngân hàng. Trong trường hợp nguồn vốn huy động không đủ để đáp ứng nhu cầu sử dụng vốn thì một trong các cách giải quyết là vay vốn của các ngân hàng khác.

Ngược lại, có ngân hàng nguồn vốn dư thừa chưa sử dụng hết có thể cho vay. Như vậy, chính từ hoạt động kinh doanh tiền tệ đã dẫn đến tất yếu xảy ra quan hệ vay mượn giữa các ngân hàng. Trong nền kinh tế thị trường với môi trường cạnh tranh gay gắt thì việc cân đối thường xuyên giữa nguồn vốn và sử dụng vốn của ngân hàng là một vấn đề vô cùng quan trọng trong kinh doanh, nhằm đáp ứng nhu cầu rút tiền gửi của người gửi tiền và thỏa mãn nhu cầu vay tiền của người vay hoặc cần phải bù đắp số thiếu hụt quỹ dự trữ bắt buộc tại ngân hàng Trung ương (NHTW).