Luận án tiến sĩ giải pháp tài chính thúc đẩy phát triển công nghệ sau thu hoạch

Sự cần thiết của đề tài nghiên cứu Dưới ánh sáng đường lối đổi mới của Đảng và Nhà nước, cùng với sự tác động của khoa học - công nghệ (KH-CN), nền nông nghiệp Việt Nam đã có những bước phát triển mạnh mẽ. Sản phẩm nông nghiệp tăng lên vượt bậc về số lượng, chất lượng và phong phú về chủng loại. Do đó, phát triển công nghệ sau thu hoạch (CNSTH) để tương xứng với một nền nông nghiệp hàng hóa ở Việt Nam đã trở thành một vấn đề hết sức cấp thiết. CNSTH không những là biện pháp cấp bách góp phần làm giảm tổn thất đối với nông sản sau thu hoạch, mà còn là một trong những nội dung cốt lõi của quá trình CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn.

Nhận thức được vai trò của CNSTH đối với quá trình phát triển của nông nghiệp và đất nước, Nhà nước đã đề ra nhiều giải pháp nhằm thúc đẩy CNSTH phát triển, song kết quả đạt được vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu của giai đoạn mới. Cho đến nay, CNSTH vẫn là một vấn đề nổi cộm nhất trong nông nghiệp nước ta. CNSTH Việt Nam còn lạc hậu về trình độ và nhỏ bé về quy mô, nên chưa phát huy tốt vai trò là động lực cho quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH, HĐH) đất nước. Trong thời gian qua đã có nhiều công trình và đề tài nghiên cứu về CNSTH của các tác giả trong và ngoài nước.

Tuy nhiên, các công trình và đề tài nghiên cứu trên chủ yếu quan tâm đến khía cạnh kỹ thuật và một phần khía cạnh kinh tế của CNSTH. Hiện nay, chưa có một công trình nghiên cứu nào đề cập tới tác động của tài chính đến CNSTH một cách toàn diện và có hệ thống. Trước những bức xúc cả về lý luận và thực tế, tác giả đã chọn đề tài: "Giải pháp tài chính thúc đẩy phát triển công nghệ sau thu hoạch trong điều kiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam" cho luận án của mình. Mục đích nghiên cứu của đề tài - Nghiên cứu một cách có hệ thống về lý luận liên quan đến CNSTH, làm rõ vai trò của tài chính đối với việc phát triển CNSTH ở Việt Nam.

- Đánh giá thực trạng của việc sử dụng các giải pháp tài chính đối với CNSTH ở nước ta, đồng thời tham khảo kinh nghiệm của các nước. Trên cơ sở đó tìm ra các giải pháp tài chính phù hợp để nhanh chóng đưa CNSTH của Việt Nam tiến kịp với CNSTH của các nước tiên tiến trên thế giới. Đối tượng, phạm vi và phương pháp nghiên cứu của đề tài Đối tượng nghiên cứu của đề tài là hệ thống các giải pháp tài chính chủ yếu bao gồm chi ngân sách nhà nước (NSNN), thuế, tín dụng tác động đến sự phát triển của CNSTH. Phạm vi nghiên cứu: CNSTH là một vấn đề có liên quan đến cả khía cạnh kinh tế và khía cạnh kỹ thuật.

Trên giác độ kinh tế, luận án không đề cập đến khía cạnh kỹ thuật của CNSTH mà chỉ tập trung vào nghiên cứu các giải pháp tài chính chủ yếu là chi NSNN, tín dụng và thuế có ảnh hưởng đến sự phát triển của CNSTH từ năm 1990 trở lại đây. Mặt khác, do tính chất phức tạp của đề tài nên tác giả chủ yếu đi sâu phân tích một số khâu trong hệ thống sau thu hoạch (STH) như khâu sơ chế, bảo quản và chế biến. Đồng thời, chọn nghiên cứu CNSTH đối với hai loại nông sản chủ yếu là thóc gạo và rau quả. Phương pháp nghiên cứu: Luận án đã sử dụng kết hợp nhiều phương pháp như: phương pháp duy vật biện chứng, phương pháp so sánh, phân tích và tổng hợp, phương pháp thống kê và phương pháp tiếp cận hệ thống (không nghiên cứu các bộ phận riêng lẻ mà đặt chúng trong mối quan hệ với các bộ phận khác để nghiên cứu).

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài Ý nghĩa khoa học 3 Luận án đã khái quát hóa, hệ thống hóa và làm rõ thêm các vấn đề về lý luận có liên quan đến hoạt động STH, CNSTH, đặc điểm của CNSTH và các nhân tố tác động đến CNSTH. Đặc biệt, luận án đã đi sâu phân tích và chỉ rõ tính hệ thống trong việc nghiên cứu CNSTH. Đồng thời chỉ rõ mối quan hệ biện chứng giữa tài chính với sự phát triển của CNSTH. Đây là cơ sở lý luận quan trọng cho việc tìm ra tính quy luật của sự phát triển CNSTH.

Luận án đã đưa ra một bức tranh tương đối toàn diện về tình hình CNSTH ở Việt Nam và việc sử dụng các giải pháp tài chính để thúc đẩy phát triển CNSTH. Với các số liệu phong phú và đáng tin cậy, luận án đã phân tích và đánh giá một cách khách quan những mặt đã đạt được và những tồn tại cần khắc phục. Trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp tài chính để tác động một cách có hiệu quả nhằm thúc đẩy phát triển CNSTH ở Việt Nam. Ý nghĩa thực tiễn Luận án có ý nghĩa thực tiễn cao trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, yêu cầu nâng cao khả năng cạnh tranh của hàng hóa, nhất là nông sản xuất khẩu của Việt Nam đã trở nên hết sức cấp thiết.

Với những đề xuất có tính khả thi, luận án đã góp phần vào việc hoàn thiện các giải pháp tài chính để thúc đẩy phát triển CNSTH nhằm đẩy nhanh quá trình CNH, HĐH đất nước. Kết cấu của luận án Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận án được chia thành ba chương: Chương 1: Công nghệ sau thu hoạch và vai trò của các công cụ tài chính đối với công nghệ sau thu hoạch trong điều kiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Chương 2: Tác động của các giải pháp tài chính đối với công nghệ sau thu hoạch ở Việt Nam. 4 Chương 3: Hoàn thiện các giải pháp tài chính để thúc đẩy phát triển công nghệ sau thu hoạch ở Việt Nam.

5 Chương 1 CÔNG NGHỆ SAU THU HOẠCH VÀ VAI TRÒ CỦA CÁC CÔNG CỤ TÀI CHÍNH ĐỐI VỚI CÔNG NGHỆ SAU THU HOẠCH TRONG ĐIỀU KIỆN CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA ĐẤT NƯỚC 1. LÝ LUẬN CHUNG VỀ CÔNG NGHỆ SAU THU HOẠCH 1. Hệ thống sau thu hoạch 1. Giai đoạn sau thu hoạch - giai đoạn tất yếu của dây chuyền cung ứng nông sản Dây chuyền cung ứng nông sản bao gồm hai giai đoạn là giai đoạn trước thu hoạch và giai đoạn sau thu hoạch.

- Giai đoạn trước thu hoạch: Là giai đoạn sản phẩm đang trong quá trình sinh trưởng hay trước khi quá trình thu hoạch sản phẩm bắt đầu. Đây chính là giai đoạn sản xuất. Giai đoạn này có vai trò quyết định đến năng suất và chất lượng của nông sản thô - nguyên liệu đầu vào cho CNSTH. Trong giai đoạn trước thu hoạch, cây trồng hoặc vật nuôi phải trải qua một thời kỳ biến đổi sâu sắc về chất và lượng.

Sự biến đổi đó không những ảnh hưởng đến chất lượng của nông sản mà còn tác động trực tiếp đến các hoạt động STH. Đây chính là giai đoạn cận thu hoạch - một giai đoạn tiếp nối từ giai đoạn trước thu hoạch sang giai đoạn STH. Nhìn chung, giai đoạn trước thu hoạch tương đối rõ ràng và thuật ngữ "trước thu hoạch" thường có sự thống nhất cao về mặt nhận thức. - Giai đoạn sau thu hoạch: Hiện nay thuật ngữ STH vẫn còn là vấn đề đang được tranh cãi vì rất khó xác định thời điểm bắt đầu và thời điểm kết thúc của giai đoạn STH.

+ Thời điểm bắt đầu của giai đoạn STH "Thu hoạch là một hoạt động có chủ đích để phân tách sản phẩm của cây trồng ra khỏi phần thân cây hoặc ra khỏi đất" [58, tr. 6 Sau thu hoạch là sau khi tách sản phẩm khỏi môi trường hoặc nơi sản xuất. Vậy, STH có nghĩa là khi công việc thu hoạch đã được hoàn thành (sau khi thu hoạch xong). Nhưng theo cách hiểu phổ biến ở hầu hết các nước thì STH bao gồm cả hoạt động thu hoạch và thời điểm bắt đầu của STH được tính từ khi hoạt động thu hoạch bắt đầu.

+ Thời điểm kết thúc của giai đoạn STH Trong các tài liệu nghiên cứu từ trước đến nay, có rất nhiều cách hiểu về thời điểm kết thúc của giai đoạn STH. Có quan điểm cho rằng, STH chỉ là quá trình đảm bảo cho sản phẩm vẫn còn tươi sau khi thu hoạch như lựa chọn, phân loại, bảo quản, sơ chế, đóng gói sản phẩm. Quan điểm này mới chỉ tính đến một khía cạnh của khâu bảo quản trong hoạt động STH. Đó là giữ cho sản phẩm tươi nguyên.

Cách hiểu này làm thu hẹp phạm vi của hoạt động STH. Theo khái niệm nêu trong từ điển Newcollegiate của Webster từ "sau thu hoạch" có nghĩa là "có liên quan đến, xảy ra hoặc được sử dụng trong thời kỳ sau khi thu hoạch" [63, tr. Khái niệm này còn mang tính chất chung chung và chưa phân định được rõ thời điểm bắt đầu và kết thúc của giai đoạn STH. Khái niệm do Bourne đưa ra năm 1977, được viện Hàn lâm khoa học quốc gia Mỹ sửa đổi năm 1978 và được FAO chấp nhận: "Giai đoạn sau thu hoạch bắt đầu từ lúc sản phẩm có thể ăn được tách rời khỏi cây trồng đã sản sinh ra sản phẩm đó do hành động có chủ tâm của con người và kết thúc khi sản phẩm được đưa vào quá trình chế biến cho bữa ăn của người tiêu dùng" [60, tr.

Khái niệm này đã nêu tương đối rõ ràng về thời điểm bắt đầu và kết thúc của giai đoạn STH. Song nông sản không phải chỉ sử dụng cho con người mà còn có thể sử dụng cho vật nuôi. Vì vậy, có thể hiểu khái niệm STH như sau: Thời điểm bắt đầu của giai đoạn sau thu hoạch được tính từ 7 khi tách sản phẩm khỏi cây trồng và kết thúc khi sản phẩm được đưa vào chế biến cho tiêu dùng. Như vậy, giai đoạn STH bao gồm nhiều khâu và được chỉ ra một cách chi tiết trong sơ đồ 1.1: Sản Thu Sơ Bảo Chế Vận Tiêu Marketing xuất hoạch chế quản biến chuyển dùng Giai đoạn sau thu hoạch Sơ đồ 1.1: Dây chuyền cung ứng nông sản Các khâu trong giai đoạn STH có mối quan hệ rất chặt chẽ với nhau.

Trình tự của các khâu trong hệ thống STH có thể khác nhau tùy thuộc vào yêu cầu của sản phẩm hoặc yêu cầu của người tiêu dùng. Để thấy được bức tranh toàn cảnh về giai đoạn STH cần phải nghiên cứu toàn bộ hệ thống STH.