Luận án: Các nhân tố ảnh hưởng tới ý định tham gia bảo hiểm vi mô của người có thu nhập thấp tại Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN --------------------------------- NGUYỄN THÀNH VINH CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI Ý ĐỊNH THAM GIA BẢO HIỂM VI MÔ CỦA NGƯỜI CÓ THU NHẬP THẤP TẠI VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGHÀNH TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG HÀ NỘI - 2023 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN --------------------------------- NGUYỄN THÀNH VINH CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI Ý ĐỊNH THAM GIA BẢO HIỂM VI MÔ CỦA NGƯỜI CÓ THU NHẬP THẤP TẠI VIỆT NAM Chuyên ngành: TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG (KINH TẾ BẢO HIỂM) Mã số: 9340201 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Người hướng dẫn khoa học: PGS. NGUYỄN VĂN ĐỊNH HÀ NỘI - 2023 i LỜI CAM KẾT Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật. Tôi cam kết bằng danh dự cá nhân rằng luận án tiến sĩ: “Các nhân tố ảnh hưởng tới ý định tham gia bảo hiểm vi mô của người có thu nhập thấp tại Việt Nam” này do tôi tự thực hiện và không vi phạm yêu cầu về sự trung thực trong học thuật. Hà Nội, ngày….tháng … năm 2023 Nghiên cứu sinh Nguyễn Thành Vinh ii LỜI CẢM ƠN Tôi xin được gửi lời cảm ơn đến quý thầy cô trường Đại học Kinh tế quốc dẫn đã trang bị cho tôi những kiến thức quý báu để giúp tôi có khả năng hoàn thành luận án này.

Tôi xin gửi lời biết ơn sâu sắc đến giáo viên hướng dẫn, PGS.TS Nguyễn Văn Định đã luôn chỉ bảo và hướng dẫn tận tình cả về nội dung khoa học cũng như phương pháp nghiên cứu để tôi có thể hoàn thành luận án này. Tôi xin gửi lời cảm ơn đến các thầy cô giáo của Viện đào tạo sau đại học và các thầy cô giáo của Khoa Bảo hiểm đã luôn hỗ trợ nghiên cứu sinh trong suốt quá trình học tập cũng như hướng dẫn nghiên cứu sinh trong quá trình hoàn thiện hồ sơ luận án. Cuối cùng tôi xin chân thành cảm ơn đến gia đình, bạn bè, đồng nghiệp, các doanh nghiệp, tổ chức liên quan đã tận tình hỗ trợ tôi trong suốt thời gian học tập và nghiên cứu của mình. Xin trân trọng cảm ơn! Hà Nội, ngày….tháng … năm 2023 Nghiên cứu sinh Nguyễn Thành Vinh iii MỤC LỤC LỜI CAM KẾT.

ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT. vi DANH MỤC BẢNG. vii DANH MỤC HÌNH.

viii CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU LUẬN ÁN. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu. Mục tiêu, câu hỏi nghiên cứu và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án. Mục tiêu nghiên cứu.

Câu hỏi nghiên cứu. Nhiệm vụ nghiên cứu. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu của luận án. Đối tượng nghiên cứu.

Phạm vi nghiên cứu. Khái quát phương pháp nghiên cứu. Những đóng góp mới của luận án. Những đóng góp về mặt lý luận.

Những đóng góp về mặt thực tiễn. Bố cục của luận án. 10 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1.11 CHƯƠNG 2 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN. Tổng quan nghiên cứu.

Tổng quan tình hình nghiên cứu bảo hiểm vi mô. Khoảng trống nghiên cứu và những vấn đề cần nghiên cứu. Cơ sở lý luận về bảo hiểm vi mô và các nhân tố ảnh hưởng tới ý định tham gia bảo hiểm vi mô. Khái quát về bảo hiểm vi mô.

Ý định tham gia bảo hiểm vi mô. Cơ sở lý thuyết nghiên cứu về mối quan hệ giữa các nhân tố tới ý định hành vi. Các nhân tố ảnh hưởng tới ý định tham gia bảo hiểm vi mô của người có thu nhập thấp. Mô hình nghiên cứu đề xuất.63 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2.73 iv CHƯƠNG 3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Thiết kế nghiên cứu. Nghiên cứu định tính. Phương pháp thu thập thông tin nghiên cứu định tính. Chọn mẫu nghiên cứu định tính.

Kết quả nghiên cứu định tính. Nghiên cứu định lượng sơ bộ. Xây dựng bảng hỏi và thang đo. Chọn mẫu nghiên cứu định lượng sơ bộ.

Phương pháp thu thập thông tin nghiên cứu định lượng sơ bộ. Đánh giá độ tin cậy thang đo nghiên cứu định lượng sơ bộ. Nghiên cứu định lượng chính thức. Xây dựng bảng hỏi nghiên cứu định lượng chính thức.

Chọn mẫu và phương pháp chọn mẫu nghiên cứu định lượng chính thức. Phương pháp thu thập thông tin nghiên cứu định lượng chính thức. Đánh giá độ tin cậy thang đo nghiên cứu định lượng chính thức. Phương pháp phân tích.

86 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3.87 CHƯƠNG 4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Tổng quan tình hình triển khai bảo hiểm vi mô tại Việt Nam. Bối cảnh triển khai bảo hiểm vi mô tại Việt Nam. Cơ sở pháp lý cho việc triển khai bảo hiểm vi mô tại Việt Nam.

Các nhà cung cấp bảo hiểm vi mô tại Việt Nam. Những sản phẩm bảo hiểm vi mô đã được triển khai tại Việt Nam. Đặc điểm mẫu nghiên cứu. Phân tích ý định tham gia bảo hiểm vi mô của người có thu nhập thấp tại Việt Nam.

Phân tích các nhân tố ảnh hưởng tới ý định tham gia bảo hiểm vi mô của người có thu nhập thấp tại Việt Nam. Kiểm định giả thuyết về mối quan hệ giữa các nhân tố tới ý dịnh tham gia bảo hiểm vi mô. Phân tích mức độ tác động của các nhân tố tới ý định tham gia bảo hiểm vi mô. Phân tích sự khác biệt về ý định tham gia bảo hiểm vi mô của người có thu nhập thấp tại Việt Nam dựa trên đặc điểm nhân khẩu học.

Phân tích sự khác biệt về ý định tham gia bảo hiểm vi mô của các nhóm người có thu nhập thấp theo nhóm tuổi. Phân tích sự khác biệt về ý định tham gia bảo hiểm vi mô của các nhóm người có thu nhập thấp theo giới tính. Phân tích sự khác biệt về ý định tham gia bảo hiểm vi mô của các nhóm người có thu nhập thấp theo thu nhập. Phân tích sự khác biệt về ý định tham gia bảo hiểm vi mô của các nhóm người có thu nhập thấp theo trình độ học vấn.

113 KẾT LUẬN CHƯƠNG 4. 115 CHƯƠNG 5 HÀM Ý CHÍNH SÁCH VÀ KẾT LUẬN. Quan điểm và mục tiêu về phát triển bảo hiểm vi mô tại Việt Nam. Quan điểm về phát triển bảo hiểm vi mô tại Việt Nam.

Mục tiêu phát triển thị trường bảo hiểm Việt Nam. Những thách thức trong việc triển khai bảo hiểm vi mô tại Việt Nam. Hàm ý chính sách. Tóm tắt kết quả nghiên cứu.

Thảo luận kết quả nghiên cứu. Một số khuyến nghị nhằm tăng cường ý định tham gia bảo hiểm vi mô của người có thu nhập thấp tại Việt Nam. Hạn chế của nghiên cứu. Đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

141 KẾT LUẬN CHƯƠNG 5. 143 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 144 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 158 vi DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT ABIC: Công ty Cổ phần Bảo hiểm Ngân hàng Nông nghiệp Việt Nam BHVM: Bảo hiểm vi mô CFRC: Trung tâm Hỗ trợ phát triển nguồn lực tài chính cộng đồng CM: Chuẩn mực chủ quan EUT: Lý thuyết tiện ích dự kiến GT: Giới tính HB: Hiểu biết về bảo hiểm vi mô Hội LHPN VN: Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam ILO Tổ chức Lao động Quốc tế NT: Nhận thức kiểm soát hành vi PVI: Tổng Công ty Cổ phần Bảo hiểm Dầu khí Việt Nam T: Tuổi TCVM: Tài chính vi mô TĐ: Thái độ TĐ: Trình độ học vấn THPT: Trung học phổ thông TK: Nhóm tham khảo TN: Thu nhập TNHH: Trách nhiệm hữu hạn TPB: Lý thuyết hành vi dự định TRA: Lý thuyết hành động hợp lý TT: Truyền thông TYM: Tổ chức Tài chính Vi mô Tình thương YD: Ý định vii DANH MỤC BẢNG Bảng 2.

Thang đo Thái độ đối với việc tham gia bảo hiểm vi mô. Thang đo chuẩn mực chủ quan. Thang đo Nhận thức kiểm soát hành vi. Thang đo Hiểu biết về bảo hiểm vi mô.

Thang đo truyền thông về bảo hiểm vi mô. Thang đo nhóm tham khảo. Thang đo Ý định tham gia bảo hiểm vi mô.1: Tổng hợp các nhân tố sau EFA.1: Tóm tắt các rủi ro phổ biến nhất mà các hộ gia đình ở Việt Nam phải đối mặt.2: Tình hình triển khai bảo hiểm cho khách hàng thu nhập thấp của Manulife, Prudential, Dai-ichi tại Việt Nam.3: Kết quả triển khai bảo hiểm vi mô của Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam và Trung tâm Hỗ trợ phát triển nguồn lực tài chính cộng đồng CFRC 97 Bảng 4.4: Tổng quan về các sản phẩm bảo hiểm vi mô đã được triển khai tại Việt Nam .5: Đặc điểm mẫu nghiên cứu.6: Thống kê mô tả về Ý định tham gia bảo hiểm vi mô.7: Thống kê mô tả biến Thái độ.8: Thống kê mô tả biến Chuẩn mực chủ quan.9: Thống kê mô tả biến Nhận thức kiểm soát hành vi.10: Thống kê mô tả biến Hiểu biết về bảo hiểm vi mô.11: Thống kê mô tả biến Truyền thông.12: Thống kê mô tả biến Nhóm tham khảo 1 - Ảnh hưởng về giá trị biểu cảm108 Bảng 4.13: Thống kê mô tả biến Nhóm tham khảo 2 - Ảnh hưởng về sự tuân thủ.14: Thống kê mô tả biến Nhóm tham khảo 3 - Ảnh hưởng về thông tin.15: Hệ số tương quan của các nhân tố với ý định tham gia bảo hiểm vi mô.16: Phân tích mức độ tác động của các nhân tố tới ý định tham gia bảo hiểm vi mô. 111 viii DANH MỤC HÌNH Hình 2.1: Bảo hiểm vi mô như Mạng lưới An toàn cho Hộ nghèo.2: Quá trình phát triển sản phẩm và quy trình triển khai bảo hiểm vi mô trên thị trường 35 Hình 2.

Mô hình Lý thuyết hành vi hợp lý (TRA) của Fishbein và Ajzen (1975). Mô hình Lý thuyết hành vi có kế hoạch (TPB) của Ajzen (1991).5: Mô hình các nhân tố ảnh hưởng tới ý định tham gia bảo hiểm vi mô của người có thu nhập thấp tại Việt Nam 64 Hình 3. Quy trình nghiên cứu. 74 1 CHƯƠNG 1 GIỚI THIỆU LUẬN ÁN 1.

Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Hiện nay, hàng triệu người ở các nước đang phát triển, các nước kém phát triển vẫn đang sống trong tình trạng đói nghèo. Người nghèo dễ gặp rủi ro hơn và đối mặt với nhiều trở ngại, đặc biệt là các vấn đề kinh tế (Lloyd's và Trung tâm bảo hiểm vi mô, 2009). Các hộ gia đình có thu nhập thấp gặp khó khăn trong việc cung cấp các nhu yếu phẩm cơ bản cho cuộc sống của họ và tiết kiệm tiền (Mihailescu 2009). Những gia đình này dễ bị tổn thương hơn trước những cú sốc kinh tế (Churchill 2007).

Trong những điều kiện như vậy, các gia đình có thu nhập thấp có thể rơi vào vòng nghèo đói và dễ bị tổn thương. Trước khi một hộ gia đình có thể phục hồi sau một sự kiện xấu, nó sẽ bị một hoặc một vài rủi ro và sự cố khác tấn công.