Luận án thu hút vốn FDI Nhật Bản thúc đẩy tăng trưởng xanh tại tỉnh Quảng Ninh

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI PHẠM HỒNG BIÊN THU HÚT NGUỒN VỐN FDI CỦA NHẬT BẢN NHẰM THÚC ĐẨY TĂNG TRƯỞNG XANH TẠI TỈNH QUẢNG NINH LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Hà Nội - Năm 2023 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI PHẠM HỒNG BIÊN THU HÚT NGUỒN VỐN FDI CỦA NHẬT BẢN NHẰM THÚC ĐẨY TĂNG TRƯỞNG XANH TẠI TỈNH QUẢNG NINH Ngành: Kinh tế Quốc tế Mã số: 9.06 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Nguyễn Bình Giang 2. Võ Hải Thanh Hà Nội - Năm 2023 LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan luận án là công trình nghiên cứu khoa học độc lập do chính tôi nghiên cứu và thực hiện. Các số liệu và kết quả trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng.

Tác giả luận án PHẠM HỒNG BIÊN i LỜI CẢM ƠN Tôi xin trân trọng cảm ơn Học viện khoa học xã hội – Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu. Tôi cũng xin chân thành cảm ơn các Quý Thầy/Cô giáo – những người đã nhiệt tình truyền đạt kiến thức cho tôi thời gian nghiên cứu sinh vừa qua. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất tới TS. Nguyễn Bình Giang và TS.

Võ Hải Thanh, người hướng dẫn khoa học đã tận tình hướng dẫn tôi trong công tác nghiên cứu khoa học và hoàn thiện luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn đến ban lãnh đạo, các chuyên gia, các đồng nghiệp tại Bộ Kế hoạch đầu tư, Sở Kế hoạch đầu tư tỉnh Quảng Ninh đã tạo điều kiện cho tôi trong suốt thời gian hoàn thành luận án. Cuối cùng tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đến gia đình, những người thân và bạn bè đã luôn hỗ trợ và tạo điều kiện tốt nhất trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận án này. Tôi xin trân trọng cảm ơn! TÁC GIẢ LUẬN ÁN PHẠM HỒNG BIÊN ii MỤC LỤC MỞ ĐẦU.1 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ THU HÚT NGUỒN VỐN FDI CỦA NHẬT BẢN NHẰM THÚC ĐẨY TĂNG TRƯỞNG XANH TẠI QUẢNG NINH.

Các nghiên cứu về thu hút vốn FDI của Nhật Bản. Các nghiên cứu về tăng trưởng xanh ở Việt Nam. Các nghiên cứu có liên quan tới nguồn vốn FDI nhằm thúc đẩy tăng trưởng xanh ở Việt Nam. Các nghiên cứu có liên quan tới phát triển kinh tế Quảng Ninh.

Khoảng trống nghiên cứu. Khung phân tích của luận án. 26 26 Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM CỦA MỘT SỐ ĐỊA PHƯƠNG VỀ THU HÚT FDI NHẰM THỰC HIỆN TĂNG TRƯỞNG XANH 27 2. Nguồn vốn FDI.

Tăng trưởng xanh. Vốn FDI với tăng trưởng xanh. Kinh nghiệm của một số địa phương về thu hút FDI nhằm thúc đẩy tăng trưởng xanh. 51 Chương 3: THỰC TRẠNG THU HÚT NGUỒN VỐN FDI CỦA NHẬT BẢN NHẰM THÚC ĐẨY TĂNG TRƯỞNG XANH.

66 TẠI QUẢNG NINH. Khái quát một số nội dung về tăng trưởng xanh ở Việt Nam. Thực trạng nguồn vốn FDI Nhật Bản vào kinh tế xanh tại Quảng Ninh. Công tác thu hút nguồn vốn FDI Nhật Bản nhằm thúc đẩy tăng trưởng xanh của chính quyền tỉnh Quảng Ninh.87 Chương 4: ĐỊNH HƯỚNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP THU HÚT NGUỒN VỐN FDI CỦA NHẬT BẢN NHẰM THÚC ĐẨY TĂNG TRƯỞNG XANH TẠI TỈNH QUẢNG NINH TỚI NĂM 2030, TẦM NHÌN TỚI NĂM 2035119 4.

Bối cảnh quốc tế và trong nước đối với vấn đề về môi trường. Quan điểm, mục tiêu và định hướng thu hút FDI nhằm thúc đẩy tăng trưởng xanh tại Quảng Ninh. Các giải pháp thu hút nguồn vốn FDI của Nhật Bản nhằm thúc đẩy tăng trưởng xanh tại Quảng Ninh. 142 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ.

145 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 158 iv DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT 1. Tiếng Việt CNTT Công nghệ thông tin KCN Khu công nghiệp KKT Khu kinh tế NNL Nguồn nhân lực NSNN Ngân sách nhà nước TNHH Trách nhiệm hữu hạn TP Thành phố TTX Tăng trưởng xanh XHH Xã hội hóa VCCI Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam 2. Tiếng Anh Từ viết tắt Nghĩa Tiếng Anh Nghĩa Tiếng Việt FDI Foreign Direct Đầu tư trực tiếp nước ngoài Investment GDP Gross Domestic Tổng sản phẩm nội địa Product ODA Official Development Hỗ trợ phát triển chính thức Assistance USD United States Dollar Đôla Mỹ v DANH MỤC BẢNG Bảng 3.

Các dự án FDI Nhật Bản vào Quảng Ninh.2: Vốn FDI của Nhật Bản vào Quảng Ninh phân theo hình thức đầu tư (Lũy kế đến 26/09/2022).3: Cơ cấu FDI của Nhật Bản vào tỉnh Quảng Ninh theo địa bàn.4: Cơ cấu FDI của Nhật Bản vào tỉnh Quảng Ninh theo ngành kinh tế (Lũy kế đến thời điểm 26/09/2022).5: Tỉ lệ và trọng số.6: Trọng số và giá trị trung bình trọng số của các yếu tố ảnh hưởng tới thu hút FDI theo định hướng tăng trưởng xanh.7: Giải pháp mờ tối ưu.8: Khoảng cách và hệ số chặt chẽ các tiêu chí.108 vi DANH MỤC HÌNH Hình 1.1: Khung phân tích của luận án.1: Vị trí của Chiến lược quốc gia về Tăng trưởng xanh của Việt Nam trong mối liên hệ với các định hướng chính sách khác. Tác động của tăng trưởng xanh. Số dự án FDI của các quốc gia vào Quảng Ninh.2: Thực trạng cơ sở hạ tầng xanh (C1) ở Quảng Ninh theo các địa phương (xếp theo thứ tự từ tốt tới kém).3: Thực trạng vận tải phát thải cácbon thấp (C2) ở Quảng Ninh theo các địa phương (xếp theo thứ tự từ tốt tới kém).4: Thực trạng quản lý nước bền vững (C3) ở Quảng Ninh theo các địa phương (xếp theo thứ tự từ tốt tới kém).5: Thực trạng quản lý chất thải bền vững (C4) ở Quảng Ninh theo các địa phương (xếp theo thứ tự từ tốt tới kém).6: Thực trạng công nghệ sản xuất thân thiện với môi trường (C5) ở Quảng Ninh theo các địa phương (xếp theo thứ tự từ tốt tới kém).7: Thực trạng các yếu tố khác (C6) ở Quảng Ninh theo các địa phương (xếp theo thứ tự từ tốt tới kém).8: Bản đồ hành chính tỉnh Quảng Ninh.111 vii DANH MỤC HỘP Trang 2.1 Sản phẩm của Tăng trưởng xanh 41 viii MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Tăng trưởng xanh là mô hình phát triển mới được nhiều nước trên thế giới quan tâm, đặc biệt ở khu vực châu Á-Thái Bình Dương - nơi đã thu được nhiều kết quả quan trọng, không những để giảm phát thải khí nhà kính, nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu, mà còn nâng cao chất lượng của tăng trưởng, thay đổi cơ cấu sản xuất và tiêu dùng theo hướng bền vững và cải thiện đời sống người dân.

Việt Nam đã xác định tăng trưởng xanh là một nội dung quan trọng của phát triển bền vững, đảm bảo phát triển kinh tế nhanh, hiệu quả, bền vững và góp phần quan trọng thực hiện Chiến lược Quốc gia về biến đổi khí hậu. Ngày 1-10-2021, Thủ tướng Chính phủ đã ra Quyết định số 1658/QĐ-TTg phê duyệt "Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn 2050" với mục tiêu giảm cường độ phát thải khí nhà kính trên GDP; phấn đấu đến năm 2030, cường độ phát thải khí nhà kính trên GDP giảm ít nhất 15% so với năm 2014; đến năm 2050, cường độ phát thải khí nhà kính trên GDP giảm ít nhất 30% so với năm 2014. Tại Hội nghị Thượng đỉnh về biến đổi khí hậu trong khuôn khổ COP26, Việt Nam cam kết sẽ xây dựng và triển khai các biện pháp giảm phát thải khí nhà kính mạnh mẽ bằng nguồn lực của mình, cùng với sự hợp tác và hỗ trợ về tài chính và chuyển giao công nghệ của cộng đồng quốc tế, nhất là các nước phát triển, trong đó có thực hiện các cơ chế theo Thỏa thuận Paris, để đạt mức phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Tăng trưởng xanh ở Quảng Ninh, được hiểu là sự tăng trưởng dựa trên quá trình thay đổi mô hình tăng trưởng, cơ cấu lại nền kinh tế, chuyển đổi phương thức phát triển gắn chặt với việc thực hiện có hiệu quả ba đột phá chiến lược mà Đại hội XI của Đảng đề ra để dần dần giảm bớt việc dựa vào các yếu tố không bền vững như tài nguyên hữu hạn và tăng dần các yếu tố bền vững 1 dựa vào vị trí địa lý, kinh tế tri thức, khoa học công nghệ, tiêu dùng, đầu tư, xuất khẩu, cảnh quan, văn hóa, truyền thống lịch sử và trí tuệ con người.

Cơ cấu kinh tế của Tỉnh có sự chuyển dịch theo hướng giảm tỷ trọng phát triển ngành nông, lâm – ngư nghiệp, tăng tỷ trọng phát triển công nghiệp và xây dựng cơ bản. Ngành dịch vụ cũng phát triển đa dạng, đáp ứng tốt nhu cầu sản xuất, kinh doanh và đời sống của nhân dân. Sự phát triển mạnh mẽ theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa đặc biệt là các ngành công nghiệp, xây dựng, dịch vụ du lịch và quá trình đô thị hóa mạnh mẽ đang làm thay đổi bộ mặt của Tỉnh, góp phần tăng giá trị GDP của Quảng Ninh và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. Bên cạnh những tác động tích cực đó, Quảng Ninh còn đang phải đối mặt với một số thách thức lớn: Là một tỉnh công nghiệp - trong đó tập trung hầu hết các cơ sở khai thác khoáng sản, than đá, làm ra sản lượng than chiếm tới trên dưới 90% sản lượng cả nước, cộng với các ngành công nghiệp khác như sản xuất vật liệu xây dựng, nhiệt điện, cơ khí, đóng tàu cùng với tốc độ đô thị hoá mạnh đã tạo ra áp lực lớn đối với vấn đề môi trường sinh thái.

Hiện nay, Quảng Ninh vẫn chưa phải tỉnh thu hút hiệu quả nguồn vốn đầu tư nước ngoài. Kết quả đánh giá thăm dò ý kiến của các doanh nghiệp nước ngoài, đặc biệt là các doanh nghiệp Nhật Bản về môi trường đầu tư của tỉnh Quảng Ninh cho thấy, 50% số doanh nghiệp cho rằng thủ tục hành chính còn rườm rà, chính sách thuế còn phức tạp, hạ tầng cơ sở chưa hoàn thiện, thông tin đầu tư cập nhật còn thiếu, chưa thường xuyên. Ðây cũng chính là "nút thắt" mà tỉnh Quảng Ninh đang nỗ lực tìm cách tháo gỡ để tạo môi trường thu hút, xúc tiến đầu tư thông thoáng, hiệu quả và từng bước nâng cao năng lực cạnh tranh của tỉnh. Thực tế trong nhiều năm qua cho thấy, bên cạnh những đóng góp tích cực của nguồn vốn FDI, song vẫn còn nhiều dự án FDI có tác động tiêu cực đến môi trường.

Nhiều dự án FDI ở Quảng Ninh có mức độ phát thải lớn hay những dự án có nguy cơ gây ô nhiễm, suy thoái môi trường do có lượng 2 chất thải gồm nước thải, khí thải và chất thải rắn lớn, có nồng độ các chất ô nhiễm cao.