Phát triển đội ngũ Hiệu trưởng THPT Bắc Tây Nguyên: Nâng cao chất lượng giáo dục vùng cao

LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI Chủ tịch Hồ Chí Minh, lãnh tụ vĩ đại của nhân dân Việt Nam, người Anh hùng giải phóng dân tộc, danh nhân văn hóa Thế giới, khi bàn về công tác cán bộ đã khẳng định: “Cán bộ là cái gốc của mọi công việc”, “Công việc thành công hay thất bại đều do cán bộ tốt hay kém” [55; tr. Tư tưởng đó của Người là kim chỉ Nam cho Đảng, Nhà nước và nhân dân ta về quan điểm và phương thức phát triển nguồn nhân lực, trong đó có đội ngũ cán bộ quản lý (CBQL) đáp ứng yêu cầu xây dựng, phát triển và bảo vệ Tổ quốc trong từng thời lỳ lịch sử. Thời đại ngày nay, xu thế toàn cầu hoá và hội nhập quốc tế, cùng với sự phát triển như vũ bão của khoa học và công nghệ (KH&CN) đã tạo ra một “thế giới phẳng”, một kỷ nguyên thông tin, phát triển kinh tế trí thức và phát triển kinh tế thị trường để nhân loại cùng hợp tác để phát triển; nhưng cũng xuất hiện quá trình đấu tranh gay gắt nhằm bảo vệ chủ quyền và lợi ích kinh tế, bảo tồn bản sắc văn hoá và truyền thống của mỗi quốc gia, dân tộc. Những cơ hội mới và những thách thức từ đặc trưng cơ bản của thời đại nêu trên đã làm biến đổi nhanh chóng, sâu sắc đến tư duy và phương thức tiến hành mọi hoạt động xã hội; trong đó nổi bật là vấn đề giải quyết có hiệu quả mối quan hệ giữa phát triển nguồn nhân lực với phát triển giáo dục và đào tạo (GD&ĐT).

Để đạt được mục tiêu phát triển KT-XH giai đoạn 2011 - 2020 “Phấn đấu đến năm 2020 nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại” [26; tr. 103], Đảng và Nhà nước ta khẳng định “Phát triển, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao là một đột phá chiến lược” [27; tr. 130] và “Phát triển giáo dục là quốc sách hàng đầu” [27; tr 130] là một trong những yếu tố quyết định sự phát triển nhanh, bền vững đất nước. Nhưng “Quản lý giáo dục và đào tạo còn nhiều yếu kém.

Đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục bất cập về chất lượng, số lượng và cơ cấu; một bộ phận chưa theo kịp yêu cầu đổi mới và phát triển giáo dục, thiếu tâm huyết, thậm chí vi phạm đạo đức nghề nghiệp” [29]. Cho nên “phát triển đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý, đáp ứng yêu 2 cầu đổi mới giáo dục và đào tạo” [28] là một giải pháp mang tính đột phá nhằm “đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế” [29]. Đối với giáo dục phổ thông, đội ngũ Hiệu trưởng trường trung học phổ thông (THPT) là những CBQL giáo dục “chịu trách nhiệm quản lý các hoạt động của nhà trường” [63] - một cấp học có mục tiêu “nhằm giúp học sinh củng cố và phát triển những kết quả của giáo dục trung học cơ sở, hoàn thiện học vấn phổ thông và có những hiểu biết thông thường về kỹ thuật và hướng nghiệp, có điều kiện phát huy năng lực cá nhân để lựa chọn hướng phát triển, tiếp tục học đại học, cao đẳng, trung cấp, học nghề hoặc đi vào cuộc sống lao động” [63]. Chính vì vậy, đội ngũ này cần phải đủ về số lượng, đồng bộ về cơ cấu, có phẩm chất và năng lực đạt chuẩn nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục và đào tạo trong giai đoạn hiên nay.

Các tỉnh Tây Nguyên có đặc trưng cao nguyên và miền núi với sự đa dạng về truyền thống và bản sắc văn hoá của nhiều dân tộc thiểu số, điều kiện phát triển KT- XH còn nhiều khó khăn. Để Tây Nguyên trở thành vùng trọng điểm về chính trị, kinh tế, văn hoá, quốc phòng và an ninh mang tính chiến lược trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; thì phải lấy việc phát triển GD&ĐT là khâu then chốt, trong đó lấy phát triển giáo dục phổ thông làm nền tảng nhằm thực hiện đồng bộ các mục tiêu nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài. Trong hai thập kỷ qua, giáo dục THPT các tỉnh Bắc Tây Nguyên (Kon Tum và Gia Lai) đã có những bước phát triển khả quan, công tác quản lý giáo dục THPT đang được đổi mới; tuy vậy vẫn có một số bất cập. Một trong các bất cập đó là đội ngũ Hiệu trưởng của các trường THPT vừa thiếu về số lượng, vừa mất cân đối về cơ cấu (độ tuổi, giới tính và nhất là cơ cấu người dân tộc) và đặc biệt là năng lực quản lý chưa thể đáp ứng tốt các yêu cầu phát triển giáo dục THPT của các tỉnh này.

Từ đó, cho thấy rõ yêu cầu cấp thiết về phát triển đội ngũ Hiệu trưởng trường THPT đối với phát triển giáo dục THPT nhằm góp phần phát triển nguồn nhân cho phát triển KT-XH của các tỉnh này. Đã có nhiều công trình khoa học của các tác giả trong và ngoài nước nghiên 3 cứu về phát triển nguồn nhân lực nói chung và phát triển đội ngũ CBQL giáo dục nói riêng; các thành quả nghiên cứu đó đã được vận dụng hiệu quả trong phát triển đội ngũ CBQL các cơ sở giáo dục của nước nhà. Tuy nhiên, cho đến nay, vẫn chưa có công trình nghiên cứu về phát triển đội ngũ Hiệu trưởng trường THPT ở các tỉnh Bắc Tây Nguyên. Vì vậy, nghiên cứu về phát triển đội ngũ Hiệu trưởng trường THPT của các tỉnh Bắc Tây Nguyên trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay là vấn đề mang tính cấp thiết.

Từ những lý do nêu trên, với cương vị là một cán bộ quản lý, giảng viên công tác tại một trong các cơ sở giáo dục của các tỉnh Bắc Tây Nguyên; tôi chọn đề tài “Phát triển đội ngũ hiệu trưởng trường trung học phổ thông các tỉnh Bắc Tây Nguyên trong bối cảnh đổi mới giáo dục” làm đề tài nghiên cứu với mong muốn góp phần nâng cao chất lượng đội ngũ này đáp ứng các yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông của các tỉnh này. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU Trên cơ sở nghiên cứu cơ sở lý luận về phát triển đội ngũ hiệu trưởng trường THPT và trên cơ sở thực tiễn về phát triển đội ngũ Hiệu trưởng trường THPT của các tỉnh Bắc Tây Nguyên, luận án đề xuất các giải pháp phát triển đội ngũ Hiệu trưởng trường THPT của các tỉnh này trong bối cảnh đổi mới giáo dục. KHÁCH THỂ, ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU 3. Khách thể nghiên cứu Công tác quản lý đội ngũ cán bộ quản lý các trường THPT.

Đối tượng nghiên cứu Giải pháp phát triển đội ngũ Hiệu trưởng trường THPT các tỉnh Bắc Tây Nguyên trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay. GIẢ THUYẾT KHOA HỌC Công tác phát triển đội ngũ Hiệu trưởng trường THPT của các tỉnh Bắc Tây Nguyên trong một số năm gần đây đã được UBND cấp tỉnh, các cơ quan quản lý giáo dục và đội ngũ CBQL của các trường THPT chú trọng thực hiện và thu được một số thành tựu đáng kể, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục của các tỉnh này; tuy nhiên so với yêu cầu đổi mới giáo dục THPT thì vẫn còn rất nhiều bất cập. Nếu đề xuất và triển khai có hiệu quả các giải pháp quản lý dựa trên cơ sở 4 quan điểm phát triển của triết học về phát triển và phối hợp giữa lý luận quản lý đội ngũ nhân lực trong một tổ chức với lý luận phát triển nguồn nhân lực về các lĩnh vực như quy hoạch phát triển đội ngũ; tuyển chọn, bổ nhiệm và luân chuyển; cụ thể hoá chuẩn; đào tạo và bồi dưỡng; kiểm tra và đánh giá; xây dựng và thực hiện chính sách ưu đãi đối với đội ngũ hiệu trưởng trường THPT các tỉnh Bắc Tây Nguyên thì đội ngũ đó sẽ được phát triển đủ về số lượng, đồng bộ cơ cấu, có đủ phẩm chất và năng lực đáp ứng được các yêu cầu đổi mới và phát triển giáo dục THPT. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU 5.

Nghiên cứu cơ sở lý luận của phát triển đội ngũ Hiệu trưởng trường THPT trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay. Nghiên cứu cơ sở thực tiễn về phát triển đội ngũ Hiệu trưởng trường THPT các tỉnh Bắc Tây Nguyên. Đề xuất các giải pháp quản lý nhằm phát triển đội ngũ Hiệu trưởng trường THPT các tỉnh Bắc Tây Nguyên trong bối cảnh đổi mới giáo dục; đồng thời tổ chức khảo nghiệm và thử nghiệm để khẳng định mức độ cần thiết, tính khả thi của các giải pháp đã đề xuất trong luận án. GIỚI HẠN VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU - Đề tài tập trung nghiên cứu đề xuất các giải pháp quản lý phát triển đội ngũ Hiệu trưởng các trường THPT công lập thuộc các tỉnh Bắc Tây Nguyên.

- Chủ thể của các giải pháp quản lý phát triển đội ngũ Hiệu trưởng trường THPT trong luận án này được xem là sự phối hợp giữa những cơ quan lãnh đạo và quản lý của các tỉnh Bắc Tây Nguyên như Ban Tổ chức tỉnh uỷ, Sở Nội vụ, Sở GD&ĐT; một số phòng chức năng của Sở GD&ĐT như Phòng THPT, Phòng Tổ chức - Cán bộ; Ban Tổ chức huyện uỷ; trong một chừng mực nhất định là từng Hiệu trưởng trường THPT; nhưng vai trò chủ yếu trong thiết kế các hoạt động phát triển đội ngũ đó là Giám đốc Sở GD&ĐT của các tỉnh Bắc Tây Nguyên. - Địa bàn khảo sát thực trạng phát triển đội ngũ Hiệu trưởng trường THPT và khảo nghiệm các giải pháp phát triển đội ngũ Hiệu trưởng trường THPT chủ yếu ở hai tỉnh Kon Tum và Gia Lai; trong đó khách thể khảo sát gồm: một số cán bộ lãnh 5 đạo, CBQL và chuyên viên của Ban tổ chức tỉnh uỷ, của các Sở Nội vụ, Sở GD&ĐT; các Hiệu trưởng trường THPT và một số giáo viên trong các trường THPT thuộc hai tỉnh Kon Tum và Gia Lai. LUẬN ĐIỂM BẢO VỆ - Đổi mới quản lý giáo dục là khâu đột phá để đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT của nước nhà trên cơ sở các quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp đổi mới GD&ĐT của Đảng trong giai đoạn hiện nay. Đội ngũ Hiệu trưởng trường THPT là lực lượng nòng cốt đảm nhiệm sứ mệnh lãnh đạo và quản lý mọi hoạt động đổi mới giáo dục và dạy học trong nhà trường THPT.

- Cũng như thực trạng chung của một số tỉnh khác trong cả nước, quản lý giáo dục THPT của các tỉnh Bắc Tây Nguyên còn yếu kém; đội ngũ Hiệu trưởng trường THPT của các tỉnh này còn bất cập về chất lượng, số lượng và cơ cấu.