Luận án tiến sĩ: Giải pháp huy động vốn đầu tư tuyến đường bộ ven biển miền Bắc

Tính cấp thiết của đề tài Lịch sử phát triển của xã hội loài người đã chứng minh rằng: muốn xây dựng và phát triển nền kinh tế ở bất kỳ quốc gia nào cũng đều phải dựa trên nền tảng cơ sở vật chất-kỹ thuật nhất định. Xu hướng chung, cơ sở vật chất-kỹ thuật càng hiện đại thì tốc độ phát triển của nền kinh tế càng cao và ngược lại. Một trong những yếu tố quan trọng và có tác động tích cực tới quá trình phát triển kinh tế, xã hội của một quốc gia, vùng lãnh thổ, hay mỗi địa phương là hệ thống cơ sở hạ tầng (CSHT) giao thông vận tải nói chung, hệ thống CSHT giao thông đường bộ nói riêng. Nhận rõ tầm quan trọng của hệ thống CSHT giao thông đường bộ đối với quá trình phát triển kinh tế, xã hội của nước ta, Chính phủ đã không ngừng hoàn thiện chính sách huy động vốn đầu tư nhằm nâng cao chất lượng cơ sở hạ tầng kỹ thuật tạo tiền đề phát triển kinh tế với tốc độ cao.

Bên cạnh đó, Cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ ven biển miền bắc Việt Nam nói riêng có vị trí đặc biệt quan trọng không chỉ trong phát triển kinh tế xã hội mà còn có ý nghĩa lớn về an ninh quốc phòng. Tuy nhiên, trong những năm qua, việc huy động vốn đầu tư dành cho xây dựng tuyến đường bộ ven biển miền bắc Việt Nam chưa đáp ứng được nhu cầu, quản lý vốn đầu tư vẫn còn tình trạng lãng phí, thất thoát, kém hiệu quả… với thực trạng đó, đòi hỏi phải nghiên cứu một cách có hệ thống và đề xuất được các giải pháp khắc phục. Với vai trò đó, chủ trương xây dựng tuyến đường bộ ven biển kéo dài hơn 3000km từ Móng Cái Quảng Ninh đến Hà Tiên Kiên Giang đã được chính phủ nhấn mạnh trong thời gian qua. Theo tính toán của Bộ Giao thông vận tải (GTVT), tổng nhu cầu vốn đầu tư phát triển hạ tầng giao thông Việt Nam giai đoạn 2020 - 2030 dự kiến là 1 triệu tỉ đồng (khoảng 50 tỉ USD), trong đó nhu cầu cho tuyến đường bộ ven biển là khoảng gần 100 nghìn tỷ đồng.

Những cải cách thể chế trong thời gian vừa qua đã đặt nền tảng cho sự tham gia của khu vực tư nhân trong lĩnh vực phát triển hạ tầng giao thông, mặc dù phạm vi và mức độ tham gia còn nhiều hạn chế. Do nhu cầu vốn rất lớn cho CSHT giao thông, trong bối cảnh năng lực tài trợ từ nguồn vốn ngân sách và có nguồn gốc ngân sách (ODA, trái phiếu) còn bị hạn chế, yêu cầu quản lý rủi ro nợ công và nâng luan an 2 cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công tăng cao, đột phá về thể chế chính sách nhằm khuyến khích khu vực tư nhân trong và ngoài nước tham gia phát triển hạ tầng giao thông Việt Nam một cách tích cực hơn được đặt ra. Sau khi tìm hiểu một số công trình khoa học đã công bố trong thời gian qua, tôi thấy rằng có một số đề tài nghiên cứu về Huy động vốn cho các dự án hạ tầng giao thông nói chung… nhưng chưa có đề tài nào nghiên cứu cụ thể cho dự án mang tính chất tiền đề phát triển kinh tế nhưng cũng mang tầm chiến lược về quốc phòng ở ven biển miền bắc Việt Nam. Xuất phát từ những lý do trên, tôi đã chọn đề tài: “Huy động vốn đầu tư xây dựng tuyến đường bộ ven biển miền bắc Việt Nam”, để nghiên cứu và làm luận án tiến sĩ kinh tế.

Kết quả kỳ vọng của luận án về đề tài này là tìm kiếm được giải pháp có tính khoa học và thực tiễn nhằm giải quyết những vấn đề bức xúc hiện nay về đầu tư xây dựng tuyến đường bộ ven biển miền Bắc nói riêng và cả nước nói chung, góp phần thiết thực đẩy mạnh phát triển kinh tế xã hội đảm bảo an ninh quốc phòng tạo tiền đề vững chắc cho công cuộc đổi mới đất nước theo hướng hiện đại. Mục tiêu, nhiệm vụ nghiên cứu. Mục tiêu của luận án là nghiên cứu đề xuất các giải pháp tăng cường khả năng huy động vốn đầu tư xây dựng tuyến đường bộ ven biển miền bắc Việt Nam. Để đạt được mục tiêu nghiên cứu đề ra, nội dung luận án tập trung vào các nhiệm vụ sau: - Hệ thống hoá cơ sở lý luận về huy động vốn đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ.

- Tham khảo kinh nghiệm các nước trong việc huy động vốn đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông nói chung và huy động VĐT xây dựng tuyến đường bộ ven biển nói riêng, từ đó rút ra bài học đối với Việt Nam. - Phân tích và đánh giá thực trạng huy động vốn đầu tư xây dựng tuyến đường bộ ven biển miền bắc Việt Nam. Chỉ ra thành công, hạn chế và nguyên nhân hạn chế của những thực trạng đó. luan an 3 - Đề xuất phương hướng và giải pháp nhằm tăng cường khả năng huy động vốn đầu tư xây dựng tuyến đường bộ ven biển miền bắc Việt Nam tới năm 2025 tầm nhìn 2030.

- Đối tượng và phạm vi nghiên cứu - Đối tượng nghiên cứu của luận án là nghiên cứu vấn đề lý luận và thực tiễn về huy động vốn đầu tư xây dựng tuyến đường bộ ven biển miền bắc Việt Nam. - Phạm vi nghiên cứu: + Về nội dung: Luận án nghiên cứu về huy động vốn đầu tư cho CSHT GTĐB từ khu vực nhà nước, nhất là từ NSNN, phát hành trái phiếu; từ khu vực ngoài nhà nước, nhất là khu vực tư nhân, PPP. + Về không gian: Tuyến đường bộ ven biển miền bắc Việt Nam. + Về thời gian: Giai đoạn 2014-2021.

Câu hỏi nghiên cứu Theo nội dung nghiên cứu đã xác định, tác giả nhận thấy các câu hỏi nghiên cứu cần giải quyết trong luận án như sau: (1). Cơ sở lý luận về huy động vốn đầu tư CSHT GTĐB gồm những nội dung gì? (2). Vốn đầu tư được hình thành từ những nguồn nào, cơ chế huy động từ những nguồn đó ra sao? (3). Các nhân tố nào ảnh hưởng đến khả năng huy động vốn? (4).

Thực trạng huy động vốn đầu tư xây dựng tuyến đường bộ ven biển miền bắc hiện nay như thế nào? (5). Những bài học nào rút ra cho các dự án triển khai trong tương lai? (6). Cần có những giải pháp gì để tăng cường khả năng huy động vốn đầu tư xây dựng tuyến đường bộ ven biển? Phương pháp nghiên cứu Cụ thể hoá ở chương 1 ể hoá Bảng 1: Tiến độ thực thiện các nghiên cứu - luan an 4 - như sau: luan an 5 4. Đóng góp khoa học mới của luận án Tác giả của luận án đặt ra những kỳ vọng về kết quả mà luận án có thể có được, những đóng góp mới trên hai góc độ chủ yếu sau: Thứ nhất, những đóng góp mới về mặt học thuật, lý luận: - Luận án đã góp phần hệ thống hóa, làm rõ một số vấn đề về khái niệm, đặc điểm, vai trò, phân loại vốn và vốn đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ.

sự cấp thiết khách quan phải đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ và cụ thể là tuyến đường mang tầm xuyên quốc gia như tuyến đường bộ ven biển; và mối quan hệ hữu cơ giữa huy động với sử dụng vốn đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ ở nước ta trong điều kiện hiện nay. - Luận án đi xây dựng nội dung về các nguồn vốn và các phương thức để huy động các nguồn vốn tương ứng. Nhấn mạnh đến tầm quan trọng của sự phối hợp giữa các nguồn vốn để đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ vừa là sự phản ánh sinh động việc thực hiện chủ trương xã hội hóa trong phát triển giao thông, vừa là phương thức quản lý bảo trì cung ứng dịch vụ giao thông ven biển phù hợp với cơ chế kinh tế thị trường mà Việt Nam đã và đang quyết tâm xây dựng. Thông qua đó góp phần thay đổi cách nhìn hay nhận thức của toàn dân về những bất cập của ngành giao thông đặc biệt này.

Bên cạnh đó làm sáng tỏ vai trò của cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ đối với mục tiêu phát triển nhanh và bền vững kinh tế - xã hội và an ninh quốc phòng. - Luận án đã xây dựng giả thuyết về mô hình các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng huy động vốn đầu tư xây dựng tuyến đường bộ ven biển miền Bắc Việt Nam bao gồm (1) Nhân tố tổ chức thực hiện, (2) Nhân tố nhận thức, (3) Nhân tố kỹ thuật, (4) Nhân tố môi trường pháp lý. Thứ hai, những đóng góp về thực tiễn: - Luận án đã khái quát tổng quan về tuyến đường bộ ven biển, nêu rõ về cơ sở pháp lý về huy động vốn đầu tư xây dựng tuyến đường bộ ven biển, phản ánh rõ ràng thực trạng quản lý quá trình huy động vốn đầu tư cho cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ nói luan an 6 chung hay tuyến đường bộ ven biển nói riêng của nước ta những năm qua không chỉ đơn thuần về mặt giá trị đặt trong mối tương quan giữa dự toán quy hoạch và thực hiện. - Luận án nghiên cứu thực trạng huy động vốn đầu tư xây dựng tuyến đường bộ ven biển (ĐBVB) miền Bắc, từ kết quả nghiên cứu, khảo sát, bao gồm kết quả phân tích số liệu tuyến đường bộ ven biển đi qua 5 tỉnh Quảng Ninh, Hải Phòng, Thái Bình, Nam Định, Ninh Bình từ năm 2014 đến năm 2021.

Đồng thời, dựa trên các đánh giá thông qua dữ liệu khảo sát, kết quả phân tích hồi quy đa biến cho thấy mức độ ảnh hưởng của 4 nhân tố đến khả năng huy động vốn. Trong đó “nhân tố môi trường pháp lý” có tác động lớn nhất đến huy động vốn đầu tư xây dựng tuyến đường bộ ven biển miền Bắc Việt Nam. - Từ đó, luận án rút ra những kết quả đạt được, những hạn chế và nguyên nhân dẫn đến hạn chế trong huy động vốn đầu tư xây dựng tuyến đường bộ ven biển miền Bắc trong thời gian qua. Đây là cơ sở thực tiễn cho các giải pháp tăng cường khả năng huy động vốn.

- Trên cơ sở phân tích thực trạng và lý luận, luận án đề xuất hệ thống các giải pháp có tính khả thi nhằm tăng cường khả năng huy động vốn đầu tư xây dựng tuyến đường bộ ven biển miền Bắc Việt Nam.