Luận án: Đổi mới Kinh tế Hợp tác xã TP.HCM giai đoạn 1986-2015

TÓM TẮT Hợp tác xã là một hình thức chủ yếu của kinh tế tập thể - một thành phần kinh tế quan trọng trong nền kinh tế thị trường. Phát triển kinh tế tập thể ở thành chủ ốt, nhất quán củ ả ớc Việt Nam trong thời kỳ ộ lên chủ ội. Từ ịnh rõ vai trò và tầm quan trọ ảng bộ Thành phố Hồ Chí Minh ủ động có những chính sách hỗ trợ ban đầu về ở vật chất, pháp lý và chuyể ổ ớng sản xuất kinh doanh. Mườ ầ ổi mới, việc phát triển hợp tác xã gặp nhiề ể ổ ế chính sách từ kinh tế kế hoạch hoá tập trung bao cấp sang kinh tế thị trường ị ớng xã hội chủ nghĩa.

Từ 1996, khi Luật Hợ ời, ạ ở pháp lý, góp phầ ẩy sự phát triển của các hợp tác xã trên nhiề ực kinh tế. ở Thành phố Hồ Chí Minh ến sự phát triển của các hợp tác xã. Các chỉ thị, nghị quyế ề về h ợ ợc xây dựng, các chính sách cụ thể về hợ ợc hình thành. Nhờ ợp t ừng bước phục hồi và phát triển trên nhiề ực kinh tế, trở thành một thành phần kinh tế ấu kinh tế của Thành phố.

Hàng loạt hợp tác xã kiểu mớ ấu tổ chức hợp tác xã từ ớ ổi mới và hoàn thiện. Hoạt động của hợ ạ ớ ến lợi ích của thành viên. Hiệu quả kinh tế - xã hội của kinh tế hợ ố lượng hợp tác xã khôi phụ ầ ế hợ lớ ởng kinh tế của Thành phố. Ngoài ra, các hợp tác xã còn góp phần quan trọng trong việc giải quyết việ ập, cải thiệ ời sống người dân Thành phố.

Sự phát triển của hợ ợp với xu thế phát triển chung củ ấ ớc và thế giới. SUMMARY Cooperatives are a major form of collective economy - an important economic component in the market economy. Collective economic development has become a consistent and consistent policy of the Party and State of Vietnam in the period of transition to socialism. Since 1986, clearly defining that role and importance, the Party Committee of Ho Chi Minh City has proactively had initial support policies in terms of material facilities, legal status and the change of production and business direction.

In the first ten years after the renovation, the development of the cooperative met many difficulties due to the transformation of the policy mechanism from a centrally planned, subsidized economy to a market economy and socialist orientation. Since 1996, when the Law on Cooperatives was enacted, it created a legal basis, contributing to promoting the development of cooperatives in many economic fields. On that basis, Ho Chi Minh City paid more attention to the development of cooperatives. Thematic directives and resolutions on cooperatives are formulated, and specific policies on cooperatives are formed.

As a result, over the past 30 years, the cooperatives have gradually recovered and developed in many economic fields, becoming an economic component in the economic structure of the City. A series of new-style cooperatives has been formed. The organizational structure of the cooperative is step by step reformed and completed. Activities of cooperatives are increasingly diversified, towards the interests of members.

As a result, the socio-economic efficiency of the cooperative economy is increasing. The number of cooperatives has been restored and gradually increased over the years. Cooperative economy has contributed increasingly to the economic growth of the City. In addition, the cooperatives also make an important contribution in creating jobs, increasing income, and improving the lives of people in the city.

The development of the cooperative is increasingly consistent with the general development trend of the country and the world. Lý do chọn đề tài Hợp tác xã (HTX) là một hình thức chủ yếu của kinh tế tập thể - một thành phần kinh tế quan trọng trong nền kinh tế thị trường. Kinh tế HTX góp phần tạo thu nhập ổn định cho người lao động, nhất là người nghèo, người có hoàn cảnh khó khăn có cơ hội vươn lên trong cuộc sống, góp phần cùng với nhà nước thực hiện các chính sách xã hội… Do đó, phát triển kinh tế HTX ở Việt Nam nói chung, Thành phố Hồ Chí Minh luôn được coi là nhiệm vụ xuyên suốt, phù hợp với xu thế phát triển của đất nước, đáp ứng được yêu cầu xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa mà Đảng và Nhà nước đề ra theo Cương lĩnh xây dựng đất nước thời kỳ quá độ lên Chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011): “Kinh tế Nhà nước giữ vai trò chủ o Kinh tế t p th h ng ng ng ư c củng c và ph t tri n Kinh tế Nhà nước c ng với inh tế t p th ngà càng tr thành n n t ng vững ch c của n n inh tế qu c d n”. Có vai trò quan trọng nhưng sự phát triển của HTX ở Việt Nam nói chung, Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng trước năm 1986 chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển kinh tế-xã hội.

Suốt 10 năm đầu sau thống nhất đất nước, kinh tế tập thể mà trọng tâm là HTX đã hình thành phòng trào lớn mạnh với số lượng hợp tác xã lớn, thu hút đại bộ phận nông dân tham gia nhưng hiệu quả kinh tế-xã hội không cao, đời sống xã viên rất khó khăn. Xã viên ít gắn bó với HTX. Từ thực trạng đó, vấn đề đổi mới trong xây dựng và phát triển HTX là cần thiết. Đổi mới và phát triển kinh tế HTX nằm trong đường lối đổi mới chung của Đảng Cộng sản Việt Nam.

Trước tình hình đất nước ngày càng khó khăn, với tinh thần “nhìn thẳng vào sự thật, đánh giá đúng sự thật, nói rõ sự thật”, năm 1986, Đảng Đảng Cộng sản Việt Nam đã đề ra đường lối đổi mới toàn diện đất nước, đánh dấu bước ngoặt quan trọng trên con đường quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở 2 Việt Nam. Đường lối đổi mới đó là kết quả của sự khảo nghiệm thực tiễn và đổi mới tư duy lý luận, là bước phát triển có ý nghĩa cách mạng trong nhận thức và hành động của Đảng với những chủ trương, đường lối mang tính đột phá. Sau hơn 30 năm đổi mới, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, Việt Nam đã đổi mới thành công từ nền kinh tế kế hoạch tập trung bao cấp sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa với nhiều thành tựu to lớn. Việt Nam dần thoát khỏi tình trạng kém phát triển, hình thành hệ thống kết cấu hạ tầng thiết yếu phục vụ đời sống kinh tế - xã hội và quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Quá trình đổi mới và phát triển của kinh tế HTX trong thời gian qua là một trong những thành tựu quan trọng. Cùng cả nước bước vào công cuộc đổi mới, Thành phố Hồ Chí Minh giữ vai trò, vị trí đặc biệt quan trọng trong công cuộc đổi mới nói chung và trong lĩnh vực kinh tế HTX nói riêng. Những năm đầu sau chiến tranh, thống nhất đất nước, Thành phố Hồ Chí Minh phải đối mặt với nhiều khó khăn như: thiếu nguyên liệu, thiếu hàng hóa, sản xuất lạc hậu, đời sống khó khăn. Cơ chế quản lý kinh tế kế hoạch hóa tập trung bao cấp sớm bộc lộ những hạn chế, đẩy nền kinh tế của Thành phố được mệnh danh là “hòn ngọc Viễn Đông” vào tình trạng khủng hoảng nghiêm trọng.

Khủng hoảng kinh tế kéo theo nguy cơ khủng hoảng niềm tin của nhân dân vào chế độ xã hội. Những biến động xã hội cũng ngày càng phức tạp nhất là tình trạng vượt biên, vấn đề người Hoa và các thế lực thù địch trong và ngoài nước ra sức quấy phá. Ngoài ra, những khó khăn về thiên tai, cấm vận, thất nghiệp… cũng là những mối lo ngại lớn cho Thành phố. Tuy nhiên, sự năng động của Thành phố Hồ Chí Minh đã hình thành nên khí thế phát triển mới, nhiều cuộc “xé rào” đã diễn ra.

Hàng loạt mô hình sản xuất, kinh doanh tiên tiến xuất hiện góp phần rất lớn vào công cuộc đổi mới sau này như: Công ty bột giặt miền Nam Viso, Xí nghiệp thuốc lá Vĩnh Hội, Nhà máy bia Sài 3 Gòn, dệt Thành Công, dệt Thắng Lợi, dệt Phong Phú… Những đột phá về kinh tế ở Thành phố Hồ Chí Minh đã góp phần vào việc đặt những cơ sở thực tiễn và lý luận quan trọng, góp phần hình thành đường lối đổi mới toàn diện đất nước sau này. Một trong những thành tựu quan trọng trong quá trình đổi mới kinh tế ở Thành phố Hồ Chí Minh là phát huy được vai trò của kinh tế tập thể mà trọng tâm là kinh tế HTX. Những HTX từ chỗ bị động, phụ thuộc vào kế hoạch của Nhà nước, không có động lực phát triển đã trở thành những HTX hoàn toàn chủ động về vốn, cách thức đầu tư và phân phối sản phẩm, đặc biệt đã bước đầu xem lợi ích của thành viên là thước đo cho sự phát triển. Các nguyên tắc thành lập và hoạt động của HTX cơ bản đã được nhìn nhận và tôn trọng.

HTX mới xuất hiện, đã thực sự trở thành một thành phần kinh tế quan trọng, góp phần thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Thành phố. HTX ngày càng thể hiện vai trò tích cực hơn đối với sự phát triển kinh tế của thành viên. Nghiên cứu quá trình đổi mới kinh tế HTX từ 1986 đến 2015 góp phần chỉ ra những bài học kinh nghiệm cho Thành phố và các địa phương có điều kiện tương đồng tiếp tục phát triển mạnh mẽ hơn nữa kinh tế HTX. Có thể nói, nghiên cứu quá trình phát triển kinh tế HTX ở Thành phố Hồ Chí Minh từ năm 1986 đến 2015, là góp phần hệ thống lại lý luận và thực tiễn sự phát triển kinh tế HTX.

Những bài học về sự thành công, thiếu sót của Thành phố trong quá trình xây dựng, phát triển và đổi mới kinh tế HTX là rất quan trọng. Nó không những ảnh hưởng đến sự phát triển của Thành phố mà còn tác động cộng hưởng không nhỏ đến các địa phương và ngược lại. Từ những lý do trên, tôi chọn đề tài “Đổi mới kinh tế hợp tác xã trong quá trình phát triển kinh tế thị trường ở Thành phố Hồ Chí Minh từ 1986 đến 2015” làm luận án nghiên cứu sinh ngành Lịch sử. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu 2.

Mục đích nghiên cứu Nghiên cứu quá trình đổi mới, phát triển của kinh tế HTX trong bối cảnh kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Thành phố Hồ Chí Minh để góp phần khẳng định một số nội dung sau: - Kinh tế hợp tác là tất yếu, là thành phần kinh tế cơ bản, truyền thống ở Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng, Việt Nam nói chung.