Luận án: Chuyển đổi phương thức phát triển kinh tế Trung Quốc sau Đại hội XVIII - Hàm ý chính sách đối với Việt Nam

MỤC LỤC MỞ ĐẦU…………………………………………………. 1 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ CHUYỂN ĐỔI 8 PHƢƠNG THỨC PHÁT TRIỂN KINH TẾ Ở TRUNG QUỐC…. Các nghiên cứu về bối cảnh và tính tất yếu của chuyển đổi phƣơng thức 8 phát triển kinh tế………. Nghiên cứu trong nước ……………………………………………………… 8 1.

Nghiên cứu ở nước ngoài……………………………………………………. Các nghiên cứu về chính sách và biện pháp thực hiện chuyển đổi phƣơng 14 thức phát triển kinh tế……………………………………………. Nghiên cứu trong nước ……………………………………………………… 14 1. Nghiên cứu ở nước ngoài ……………………….

Khoảng trống nghiên cứu và khung phân tích của luận án ……. Khoảng trống nghiên cứu. Khung phân tích của luận án ………………………………………………. 25 Chƣơng 2: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHUYỂN ĐỔI PHƢƠNG THỨC 26 PHÁT TRIỂN KINH TẾ CỦA TRUNG QUỐC …………….

Những vấn đề chung về phát triển kinh tế và chuyển đổi phƣơng thức 26 phát triển kinh tế……………………. Một số khái niệm cơ bản……………………. Những điểm chung và kinh nghiệm của một số quốc gia thực hiện chuyển 35 đổi phương thức phát triển kinh tế …. Cơ sở lý luận về chuyển đổi phƣơng thức phát triển kinh tế của Trung Quốc 40 2.

Những nội dung cơ bản về thể chế kinh tế thị trường ở Trung Quốc ………… 40 2. Quá trình hình thành và phát triển quan điểm lý luận về chuyển đổi phương 44 thức phát triển kinh tế của Trung Quốc…………………………………………………. Những nhân tố tác động đến tư duy lý luận về chuyển đổi phương thức phát 50 triển kinh tế của Trung Quốc………………………………………………………………. Mục tiêu và những yêu cầu cụ thể của chuyển đổi phương thức phát triển 52 kinh tế ………………………………………………………………………………………… Chƣơng 3: QUÁ TRÌNH CHUYỂN ĐỔI PHƢƠNG THỨC PHÁT TRIỂN 60 KINH TẾ Ở TRUNG QUỐC TỪ SAU ĐẠI HỘI XVIII ĐẾN NAY………….

Thực trạng nền kinh tế Trung Quốc trƣớc khi chuyển đổi phƣơng thức 60 phát triển kinh tế…………………………………………………………………. Bối cảnh quốc tế, tình hình trong nước tác động đến chính sách phát triển 60 kinh tế của Trung Quốc ……………………………………………………………. Những hạn chế của phương thức tăng trưởng theo chiều rộng sau 30 năm 64 cải cách mở cửa……………………………………………………………………. Các biện pháp thực hiện chuyển đổi phƣơng thức phát triển kinh tế của 72 Trung Quốc sau Đại hội XVIII ……………………………………………….

Cải cách thể chế kinh tế, giải quyết mối quan hệ giữa Nhà nước với thị trường 72 3. Nâng cấp và tối ưu hóa cơ cấu ngành nghề……………………………………… 76 3. Điều chỉnh kết cấu thành thị - nông thôn…………………………………. Điều chỉnh kết cấu phân phối thu nhập…………………………………….

Phát triển kinh tế các-bon thấp………………………………………………. Đẩy mạnh phát triển sáng tạo khoa học kỹ thuật…. Đẩy mạnh kinh tế đối ngoại và thực thi chiến lược “đi ra ngoài”. Một số kết quả bƣớc đầu thực hiện chuyển đổi phƣơng thức phát triển 100 kinh tế và những vấn đề còn tồn tại………………………………………….

Kết quả chuyển đổi trong phát triển kinh tế……………………………………… 101 3. Kết quả chuyển đổi trong phát triển xã hội………………………………………. Kết quả chuyển đổi trong phát triển xanh………………. Kết quả chuyển đổi trong phát triển sáng tạo……….

Một số vấn đề còn tồn tại của chuyển đổi phương thức phát triển kinh tế và 112 triển vọng …………………………………………………………………………. Chƣơng 4: CHUYỂN ĐỔI PHƢƠNG THỨC PHÁT TRIỂN KINH TẾ CỦA TRUNG QUỐC TRONG BỐI CẢNH MỚI VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH ĐỐI 119 VỚI VIỆT NAM ……………………………………………………………. Chuyển đổi phương thức phát triển kinh tế của Trung Quốc trong bối 119 cảnh mới ………………………………. Bối cảnh mới tác động đến chính sách phát triển kinh tế của Trung Quốc.

Biện pháp chuyển đổi phương thức phát triển kinh tế của Trung Quốc trong 125 bối cảnh mới ………………………………………………………………………. Một số vấn đề về chuyển đổi mô hình tăng trƣởng kinh tế của Việt Nam 131 giai đoạn hiện nay ………………………………………………………………… 4. Những điểm tương đồng, khác biệt trong chính sách phát triển kinh tế Việt Nam – Trung Quốc………………………………………………………………………… 131 4. Mục tiêu chuyển đổi mô hình tăng trưởng kinh tế của Việt Nam giai đoạn 134 hiện nay ……………………………………………………………………………………… 4.

Chuyển đổi phƣơng thức phát triển kinh tế ở Trung Quốc: Bài học kinh 138 nghiệm, hàm ý chính sách và kiến nghị, đề xuất ……. Bài học kinh nghiệm từ chuyển đổi phương thức phát triển kinh tế ở Trung Quốc 138 4. Hàm ý chính sách đối với Việt Nam………………………………………. Một số kiến nghị, đề xuất…………………………………………………….

146 KẾT LUẬN………………………………………………………………………… 150 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC 152 GIẢ…………… DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO………………………………………… 153 DANH MỤC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Tiếng Việt Tiếng Anh ADB Ngân hàng phát triển Châu Á The Asian Development Bank ACFTA Hiệp định Thương mại hàng hóa ASEAN-China Free ASEAN – Trung Quốc Trade Area ASEAN Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á Association of South East Asian Nations AIIB Ngân hàng Đầu tư cơ sở hạ tầng The Asian Infrastructure Châu Á Investment Bank ARF Diễn đàn khu vực ASEAN ASEAN Regional Forum BRI “Vành đai và Con đường” Belt and Road Initiative BRICS Nhóm các nền kinh tế lớn mới nổi - CPTPP Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ - xuyên Thái Bình Dương DNNN Doanh nghiệp nhà nước - EU Liên minh Châu Âu European Union FTA Hiệp định thương mại tự do Free trade agreement FDI Đầu tư trực tiếp nước ngoài Foreign Direct Investment FTAAP Khu vực thương mại tự do châu Á – Free Trade Area of the Thái Bình Dương Asia Pacific GDP Tổng sản phẩm quốc nội Gross Domestic Product GNP Tổng sản lượng quốc gia Gross National Product IMF Quỹ Tiền tệ Quốc tế International Monetary Fund KIBS Ngành dịch vụ trí tuệ chuyên sâu Knowledge Intensive Service NDB Ngân hàng Phát triển mới The New Development Bank NDT Đồng Nhân dân tệ Renmin Bi PTKT Phát triển kinh tế - PPP Sức mua tương đương Purchasing power parity R&D Nghiên cứu và Phát triển Research & Development RCEP Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Regional Comprehensive Khu vực Economic Partnership TPP Hiệp định Đối tác xuyên Trans-Pacific Partnership Thái Bình Dương Agreement USD Đồng Đô-la Mỹ United State Dollar WTO Tổ chức Thương mại Thế giới World Trade Organization WB Ngân hàng Thế giới World Bank DANH MỤC CÁC BẢNG Nội dung Trang Bảng 3.1: Mức đóng góp và sức ảnh hưởng đối với GDP của tiêu dùng, 65 đầu tư và xuất khẩu Bảng 3.2: Lao động phân theo khu vực kinh tế và tỷ lệ tương ứng 68 Bảng 3.3: Tiêu thụ năng lượng của Trung Quốc giai đoạn 1991 - 2009 70 Bảng 3.4: So sánh kết quả chuyển đổi phương thức phát triển kinh tế 103 giai đoạn 2011 - 2015 và 2016 - 2018 trên một số lĩnh vực Bảng 3.5: Chỉ tiêu chất lượng môi trường trung bình giai đoạn 2011 - 107 2015 và 2016 - 2018 tại một số tỉnh, thành phố Trung Quốc Bảng 3.6: Tình hình nghiên cứu phát triển khoa học tại Trung Quốc 109 Bảng 3.7a: Xếp hạng đổi mới sáng tạo của Trung Quốc so với một số 109 quốc gia (theo Bloomberg’s list of World’s Most Innovative Countries) Bàng 3.7b: Xếp hạng đổi mới sáng tạo của Trung Quốc so với một số 109 quốc gia (theo Global Innovation Index) Bảng 3.8: Top 10 doanh nghiệp Trung Quốc đầu tư cho R&D năm 2017 111 DANH MỤC CÁC HÌNH, BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ Nội dung Trang Hình 3.1: Tăng trưởng GDP của Trung Quốc giai đoạn 2000 - 2015 64 Hình 3.2: Tỷ lệ vốn đầu tư và xuất khẩu trên GDP của Trung Quốc 66 Hình 3.3: Tình hình phân bổ đầu tư R&D theo lĩnh vực giai đoạn 2007 - 93 2011 Hình 3.4: So sánh tỷ lệ đầu tư cho 3 lĩnh vực R&D của Trung Quốc và 94 một số nước phát triển Hình 3.5: Đầu tư của doanh nghiệp Trung Quốc cho R&D nội bộ giai 110 đoạn 2004 - 2017 PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Trong ba thập niên cuối của thế kỷ XX, nhiều quốc gia đang phát triển đã tiến hành chuyển đổi kinh tế theo mô hình kinh tế thị trường, chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, tích cực hội nhập kinh tế khu vực và trên thế giới. Trong quá trình thực hiện các chính sách phát triển kinh tế đó, một số quốc gia đã thành công, đưa đất nước từ một nền kinh tế nghèo nàn, lạc hậu, chậm phát triển trở thành một nền kinh tế hiện đại, năng động, có vị thế trong cục diện kinh tế toàn cầu. Trong số đó, Trung Quốc là ví dụ điển hình.

“Sự phát triển thần kỳ” của Trung Quốc chính thức bắt đầu từ cuộc cải cách mở cửa năm 1978. Chỉ trong 30 năm (1978 - 2008), Trung Quốc từ vị trí thứ 40 trong bản đồ kinh tế thế giới đã vươn lên trở thành cường quốc kinh tế, lần lượt vượt qua các nền kinh tế lớn như Pháp, Anh, Đức. Năm 2010, Trung Quốc chính thức vượt qua Nhật Bản, trở thành nền kinh tế lớn thứ hai thế giới. Bước sang thập niên thứ hai của thế kỷ XXI, tác động của cuộc khủng hoảng tài chính - kinh tế toàn cầu ngày càng lan rộng; những khó khăn và vấn đề trong tầng sâu của nền kinh tế Trung Quốc càng bộc lộ rõ, khiến sự phát triển của quốc gia này chuyển sang xu hướng tăng chậm lại.

Mô hình phát triển theo chiều rộng, tức là dựa vào nguồn vốn đầu tư ồ ạt từ nước ngoài, thị trường hàng hóa xuất khẩu và nhân công lao động giá rẻ, khai thác tài nguyên thô và tiêu hao năng lượng lớn, đã không thể giúp duy trì tốc độ tăng trưởng cao một cách đáng ngưỡng mộ trong thời gian dài. Xét về tổng thể, mặc dù đã vươn mình trở thành nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, nhưng Trung Quốc vẫn là nước có trình độ sản xuất còn thấp, trình độ khoa học kỹ thuật phát triển không cao, khoảng cách với các nước phát triển khác trong khu vực (Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore) vẫn còn khá xa; xã hội vẫn tồn tại mâu thuẫn giữa nhu cầu về văn hóa, vật chất của người dân với sức sản xuất lạc hậu của nền kinh tế. Chênh lệch về trình độ phát triển giữa các khu vực, vùng miền vẫn chưa được cải thiện, dân số gia tăng kèm xu hướng già hóa dân số đang gây ra áp lực lớn đối với các chính sách an sinh xã hội và giải quyết việc làm. Trong bối cảnh đó, vào tháng 11 năm 2012, Trung Quốc tiến hành Đại hội Đảng lần thứ XVIII với những yêu cầu cấp bách về cải cách toàn diện để phát triển bền vững thực sự.

Sau đó 1 năm, vào tháng 11 năm 2013, Hội nghị Trung ương 3 Khóa XVIII đã bàn về các chính sách quan trọng liên quan đến cải cách và phát triển, thống nhất ban hành “Quyết định của Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc về một số vấn đề trọng đại đi sâu cải cách toàn diện”. Hội nghị này đã chỉ ra những yêu cầu, nhiệm vụ 1 quan trọng, cụ thể trong đi sâu cải cách toàn diện về 6 lĩnh vực: Kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, văn minh sinh thái và quốc phòng - quân đội, trong đó kinh tế chiếm vị trí đầu tiên, có nội dung nhiều nhất [188].