Luận án: Giải pháp tăng cường thu hút sử dụng vốn ODA để đầu tư cho khởi nghiệp đổi mới sáng tạo qua trường hợp Chương trình Đối tác Đổi mới Sáng tạo Việt Nam - Phần Lan (IPP)

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI ĐẶNG VƢƠNG LONG GIẢI PHÁP TĂNG CƢỜNG THU HÚT SỬ DỤNG VỐN ODA ĐỂ ĐẦU TƢ CHO KHỞI NGHIỆP ĐỔI MỚI SÁNG TẠO QUA TRƢỜNG HỢP CHƢƠNG TRÌNH ĐỐI TÁC ĐỔI MỚI SÁNG TẠO VIỆT NAM - PHẦN LAN (IPP) LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ HÀ NỘI - 2020 luan an VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI ĐẶNG VƢƠNG LONG GIẢI PHÁP TĂNG CƢỜNG THU HÚT SỬ DỤNG VỐN ODA ĐỂ ĐẦU TƢ CHO KHỞI NGHIỆP ĐỔI MỚI SÁNG TẠO QUA TRƢỜNG HỢP CHƢƠNG TRÌNH ĐỐI TÁC ĐỔI MỚI SÁNG TẠO VIỆT NAM - PHẦN LAN (IPP) Ngành: Quản lý Khoa học và Công nghệ Mã số: 8 34 04 12 NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC PGS.TS TRẦN NGỌC CA HÀ NỘI - 2020 luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là luận văn là do tự bản thân tôi thực hiện dưới sự hỗ trợ và hướng dẫn của giáo viên và không sao chép từ các công trình nghiên cứu của người khác. Các tài liệu và số liệu sử dụng trong nghiên cứu này có nguồn gốc và trích dẫn rõ ràng. Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về lời cam đoan này! Tác giả Đặng Vƣơng Long luan an LỜI CẢM ƠN Những lời đầu tiên, tôi xin trân trọng cảm ơn các thầy giáo, cô giáo Học viện Khoa học và Công nghệ trong suốt khóa học đã tận tình truyền đạt những kiến thức và kinh nghiệm quý báu cho tôi. Đặc biệt, tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn chân thành đến PGS.

TS Trần Ngọc Ca đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo và giúp đỡ để tôi hoàn thành tốt khóa luận tốt nghiệp của mình. Để hoàn thiện đề tài tốt nghiệp này, ngoài sự nỗ lực của bản thân, tôi cũng xin trân trọng cảm ơn Ban Giám đốc, các cô, chú, các anh chị làm việc tại Chương trình đổi mới sáng tạo Việt Nam - Phần Lan đã tạo điều kiện tốt cho tôi trong suốt thời gian nghiên cứu. Cuối cùng tôi xin gửi lời cảm ơn đến gia đình, bạn bè đã động viên và giúp đỡ cả vật chất lẫn tinh thần trong thời gian tôi thựchiện khóa luận. Mặc dù đã cố gắng rất nhiều, nhưng luận văn không tránh khỏi những thiếu sót, tôi rất mong nhận được sự thông cảm, chỉ dẫn, giúp đỡ và đóng góp ý kiến của các quý thầy cô và các bạn.

Xin chân thành cảm ơn! Hà Nội, Ngày tháng năm Học viên Đặng Vƣơng Long luan an MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 1 Chƣơng 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN. Khái niệm, phân loại vốn ODA. Khái niệm về khởi nghiệp ĐMST.

Mối quan hệ giữa ODA và khởi nghiệp đổi mới sáng tạo. 14 Chƣơng 2: ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG THU HÚT SỬ DỤNG NGUỒN VỐN ODA CHO KNĐMST TẠI IPP. Thực trạng của quá trình thu hút và sử dụng nguồn vốn ODA ở Việt Nam. Vai trò của nguồn vốn ODA đối với sự phát triển kinh tế - xã hội tại Việt Nam.

Phương thức thu hút, sử dụng nguồn vốn ODA tại Dự án IPP. Các yếu tố ảnh hưởng đến việc thu hút sử dụng nguồn vốn ODA cho DNKNĐMST. 55 Chƣơng 3: GIẢI PHÁP TĂNG CƢỜNG THU HÚT sử dụng NGUỒN VỐN ODA CHO KNĐMST THÔNG QUA CHƢƠNG TRÌNH IPP. Thuận lợi và khó khăn trong việc sử dụng vốn ODA cho khởi nghiệp đổi mới sáng tạo tại Việt Nam.

Giải pháp tăng cường thu hút nguồn vốn ODA cho khởi nghiệp đổi mới sáng tạo thông qua Chương trình IPP. 77 TÀI LIỆU TRÍCH DẪN. 81 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 82 luan an DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT ADB Ngân hàng Phát triển Châu Á AFD Cơ quan Phát triển Pháp CP Chính phủ DN Doanh nghiệp DNĐMST Doanh nghiệp đổi mới sáng tạo GNP Tổng thu nhập quốc dân HIFU Quỹ Đầu tư phát triển đô thị thành phố Hồ Chí Minh IAP Chương trình Tăng tốc đổi mới sáng tạo IPO Chào bán cổ phiếu công chúng Chương trình Đối tác Đổi mới sáng tạo Việt Nam – Phần IPP2 Lan, giai đoạn 2 IPR ISA Tài khoản tiết kiệm cá nhân IT Công nghệ thông tin JFC Tổng Công ty Tài chính Nhật Bản JSC Công ty cổ phần MOST Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam NATIF Quỹ Đổi mới Công nghệ Quốc gia NIS Hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia ODA Viện trợ phát triển chính thức OECD Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế R&D Nghiên cứu và Phát triển Khóa đào tạo huấn luyện viên khởi nghiệp và đổi mới ToT sáng tạo UNDP Chương trình phát triển Liên Hợp Quốc WB Ngân hàng Thế giới luan an DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU, HÌNH Hình 1.

Khung thời gian hỗ trợ của IPP2. Quy trình sàng lọc và lựa chọn của IPP2. Quy trình hoàn chi của IPP2. 37 luan an MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của đề tài Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo là một trong những đặc tính cơ bản của các doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo (Startup), khởi nghiệp mà sáng tạo càng nhiều thì doanh nghiệp càng thành công, từ nguồn vốn sẵn có nhưng không đủ phát triển để nuôi những ý tưởng có tầm cao mới. Khởi nghiệp ở Việt Nam đang đòi hỏi lượng vốn rất lớn, các tổ chức, quỹ coi Việt Nam là địa bàn khởi nghiệp và họ đã và đang đề nghị Việt Nam xây dựng các hành lang chính sách tạo điều kiện cho luồng vốn ODA chảy vào khu vực tư nhân, khu vực khởi nghiệp từ năm 2010, mạnh nhất là năm 2012. Tuy nhiên, đến nay còn quá nhiều ràng buộc để với đến vốn ODA, trong khi chính sách hỗ trợ cho tư nhân, khởi nghiệp tiếp cận dòng vốn này lại không có. Một số doanh nghiệp khởi nghiệp và dự án khi đã tiếp cận được nguồn vốn ODA rồi thì cũng đang loay hoay để sử dụng nguồn vốn một cách hiệu quả nhất.

Ngày 23 tháng 4 năm 2013, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 38/2013/NĐ-CP về quản lý và sử dụng nguồn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) và nguồn vốn vay ưu đãi của các nhà tài trợ, trong đó cho phép khu vực tư nhân tiếp cận nguồn vốn này. Khu vực tư nhân được hiểu là khu vực kinh tế ngoài nhà nước. Nguồn vốn ODA tại Việt Nam được thực hiện dưới 3 hình thức chủ yếu gồm: nguồn vốn ODA viện trợ không hoàn lại chiếm khoảng 10-12%, nguồn vốn ODA vay ưu đãi chiếm khoảng 80% và nguồn vốn ODA hỗn hợp chiếm khoảng 8-10%. Đối với các doanh nghiệp khởi nghiệp nhu cầu vốn là rất lớn.

Đặc biệt là nguồn vốn viện trợ. Do đó, việc nghiên cứu phương thức sử dụng vốn ODA để đầu tư cho khởi nghiệp đổi mới sáng tạo là cần thiết và là yếu tố quan trọng góp phần làm nên thành công của các doanh nghiệp khởi nghiệp. Đó là những lý do vì sao tác giả đã lựa chọn đề tài của luận văn là: Giải pháp tăng cƣờng thu hút sử dụng vốn ODA để đầu tƣ cho khởi nghiệp đổi mới sáng tạo qua trƣờng hợp Chƣơng trình Đối tác Đổi mới sáng tạo Việt Nam - Phần Lan (IPP). Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Trong thực tiễn, quốc gia nào, địa phương nào phát huy được tinh thần khởi nghiệp trong toàn dân, nhất là trong giới trẻ; xây dựng được văn khóa khởi nghiệp trong cộng đồng thì nền kinh tế - xã hội tại quốc gia đó, địa phương đó sẽ không ngừng phát triển mạnh mẽ và dẫn đầu, các quốc gia như Mỹ, Israel, Singapore,.đã chứng minh điều đó.

Đối với Việt Nam, là một nước đang phát triển, nếu muốn đi tắt, đón đầu để trở thành một nước phát triển, tiên tiến, sánh vai cùng với các cường quốc năm châu thì chỉ có một con đường duy nhất là khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo. Chỉ có con đường khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo thì Việt Nam mới tận dụng được các cơ hội và vượt qua thách thức khi hội nhập, mới nâng cao được năng suất lao động quốc gia, giải quyết việc làm cho lực lượng lao động, nhất là lao động trẻ, mới phát triển khoa học và công nghệ tương ứng với yêu cầu hội nhập. Ở Việt Nam, những năm gần đây, số lượng doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo đang gia tăng nhanh chóng. Từ khoảng 400 doanh nghiệp năm 2012, đến nay nước ta đã có khoảng 3000 doanh nghiệp (theo ước tính của tạp chí Echelon, Singapore) trong các lĩnh vực khác nhau.

Đặc biệt là trong các ngành truyền thông, thương mại điện tử, công nghệ cao và thực phẩm. Đối với doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, vòng đời phát triển sẽ trải qua các giai đoàn từ tiền ươm mầm (pre-seed), ươm mầm (seed), giai đoạn đầu, các giai đoạn phát triển tiếp theo và cuối cùng là trải qua mua bán/sáp nhập hoặc chào bán cổ phiếu công chúng (IPO). Trong tất cả các giai đoạn, nguồn vốn và nhân lực đều hết sức quan trọng. Ở các giai đoạn khác nhau, với khả năng tài chính, tiềm năng phát triển cũng như thực lực khác nhau, một starup sẽ cần lượng vốn và loại hình vốn khác nhau.

Các nguồn tài chính starup có thể tiếp cận gồm có các khoản tài trợ (phần lớn đến từ chính phủ), vốn vay, vay bảo lãnh, vốn đầu tư từ các quỹ đầu tư mạo hiểm, từ doanh thu và một số hình thức tài chính mới hiện nay như cho vay ngang hàng, gọi vốn cộng đồng hay ICO,.Như vậy, có thể thấy viện trợ ODA sẽ giúp giải quyết phần nào cơn khát vốn cho khởi nghiệp đổi mới sáng tạo và mang lại 2 luan an luồng sinh khí mới cho các cá nhân, tổ chức khởi nghiệp đổi mới sáng tạo phát triển, góp phần làm thay da đổi thịt cho nhiều nền kinh tế nếu được sử dụng nguồn vốn ODA hiệu quả. Mặt khác, với số vốn ODA không nhiều, Dự án IPP đã đạt được thành công đề ra chính là nhờ nguyên lý linh hoạt tối đa, điều chỉnh nhanh và học hỏi nhanh từ những vấn đề gặp phải trong quá trình hoạt động dự án. Từ những lý do trên, kết quả nghiên cứu của đề tài là vô cùng cần thiết và có tính ứng dụng cao. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu 3.

Mục tiêu nghiên cứu - Phân tích, đánh giá phương thức sử dụng và đưa ra giải pháp để thu hút nguồn vốn ODA thông qua trường hợp tại Chương trình đối tác Đổi mới sáng tạo Việt Nam - Phần Lan (IPP). - Giải pháp để thu hút quả việc sử dụng nguồn vốn ODA cho khởi nghiệp đổi mới sáng tạo.