Chuyển dịch cơ cấu lao động tại Việt Nam và vai trò với tăng trưởng kinh tế

Bé GI¸O DôC Vµ §µO T¹O Tr−êng ®¹i häc kinh tÕ quèc d©n --------

-------- Vò THÞ THU H¦¥NG CHUYÓN DÞCH C¥ CÊU LAO §éNG T¹I VIÖT NAM: C¸C YÕU Tè T¸C §éNG Vµ VAI TRß §èI VíI T¡NG TR¦ëNG KINH TÕ Hµ Néi - 2017 Bé GI¸O DôC Vµ §µO T¹O Tr−êng ®¹i häc kinh tÕ quèc d©n --------

-------- Vò THÞ THU H¦¥NG CHUYÓN DÞCH C¥ CÊU LAO §éNG T¹I VIÖT NAM: C¸C YÕU Tè T¸C §éNG Vµ VAI TRß §èI VíI T¡NG TR¦ëNG KINH TÕ Chuyªn ngµnh: KINH TÕ HäC (TO¸N (TO¸N KINH TÕ) TÕ) M· sè: 62310101 Ng−êi h−íng dÉn khoa häc: PGS. nguyÔn thÞ minh Hµ Néi - 2017 LỜI CAM ĐOAN Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật. Tôi cam kết bằng danh dự cá nhân rằng: luận án "Chuyển dịch cơ cấu lao động tại Việt Nam: Các yếu tố tác động và vai trò đối với tăng trưởng kinh tế" do tôi tự thực hiện và không vi phạm yêu cầu về sự trung thực trong học thuật. Hà Nội, ngày 14 tháng 8 năm 2017 Người hướng dẫn khoa học Tác giả luận án PGS.TS NGUYỄN THỊ MINH VŨ THỊ THU HƯƠNG LỜI CẢM ƠN Tác giả xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Cô giáo - PGS.TS Nguyễn Thị Minh, Người đã luôn đồng hành, định hướng khoa học, chỉ dẫn nhiệt tình, động viên và tạo điều kiện cho tác giả trong suốt quá trình nghiên cứu luận án.

Tác giả xin chân thành cảm ơn các ý kiến góp ý của các Nhà khoa học, các Thầy giáo, Cô giáo công tác trong và ngoài khoa Toán kinh tế - Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, các ý kiến quý báu đó đã giúp tác giả bổ sung và hoàn thiện luận án. Tác giả xin trân trọng cảm ơn các Thầy, Cô giáo và cán bộ Viện Đào tạo Sau đại học - Trường Đại học Kinh tế Quốc dân đã nhiệt tình giúp đỡ nghiên cứu sinh trong suốt quá trình học tập. Đồng thời, tác giả xin chân thành cảm ơn các Cán bộ quản lý, bạn bè và đồng nghiệp trường Đại học Thương mại đã động viên, khích lệ và tạo điều kiện để tác giả hoàn thành công trình nghiên cứu này. Cuối cùng, tác giả xin được bày tỏ lòng biết ơn đến những người thân trong gia đình đã luôn chia sẻ, động viên và là nguồn động lực giúp tác giả hoàn thành luận án.

Tác giả luận án VŨ THỊ THU HƯƠNG MỤC LỤC TRANG PHỤ BÌA LỜI CAM ĐOAN LỜI CẢM ƠN MỤC LỤC DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT DANH MỤC BẢNG BIỂU DANH MỤC HÌNH VẼ, SƠ ĐỒ PHẦN MỞ ĐẦU. 1 Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU .1 Một số khái niệm .1 Cơ cấu lao động .2 Chuyển dịch cơ cấu lao động .2 Tổng quan nghiên cứu.1 Tổng quan nghiên cứu về vai trò của chuyển dịch cơ cấu lao động đối với tăng trưởng kinh tế .2 Tổng quan nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến chuyển dịch cơ cấu lao động .3 Tóm tắt chương 1. 23 Chương 2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .1 Đo lường chuyển dịch cơ cấu lao động .2 Phương pháp phân tích chuyển dịch tỷ trọng .3 Phương pháp hạch toán tăng trưởng .1 Phân tách tăng trưởng theo mức tổng thể .2 Phân tách tăng trưởng theo ngành .4 Một số mô hình kinh tế lượng .1 Mô hình số liệu mảng .2 Mô hình số liệu mảng đa bậc .3 Mô hình số liệu mảng không gian .5 Tóm tắt chương 2. THỰC TRẠNG VỀ TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VÀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU LAO ĐỘNG TẠI VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1995-2014 .1 Bối cảnh quốc tế .2 Thực trạng tăng trưởng và phát triển kinh tế Việt Nam .3 Một số chính sách có liên quan đến chuyển dịch cơ cấu lao động .1 Nhóm chính sách định hướng chuyển dịch cơ cấu lao động .2 Nhóm chính sách hỗ trợ, tạo điều kiện cho chuyển dịch cơ cấu lao động .4 Thực trạng về chuyển dịch cơ cấu lao động và các yếu tố liên quan tại Việt Nam .1 Cơ cấu lao động và năng suất lao động theo ngành của Việt Nam .2 Chuyển dịch cơ cấu lao động nội ngành và các yếu tố đầu vào ảnh hưởng đến sản lượng .3 Các yếu tố ảnh hưởng đến chuyển dịch cơ cấu lao động nội ngành .4 Chuyển dịch cơ cấu lao động giữa các ngành trong các tỉnh /thành phố .5 Tóm tắt chương 3.

67 Chương 4 CÁC MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỊNH LƯỢNG VỀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU LAO ĐỘNG VÀ TĂNG TRƯỞNG TẠI VIỆT NAM .1 Các mô hình đánh giá tác động của chuyển dịch cơ cấu lao động lên tăng trưởng kinh tế Việt Nam .1 Mô hình hồi qui theo số liệu mảng đa bậc .2 Mô hình phân tích chuyển dịch tỷ trọng .3 Mô hình hạch toán tăng trưởng .2 Mô hình đánh giá tác động của các yếu tố đến chuyển dịch cơ cấu lao động nội ngành tại Việt Nam .1 Mô hình hồi qui số liệu mảng đa bậc đánh giá tác động của các yếu tố đến chuyển dịch cơ cấu lao động nội ngành.2 Mô hình hồi qui số liệu mảng đa bậc đánh giá tác động của các yếu tố đến chuyển dịch cơ cấu lao động nội ngành của ngành công nghiệp chế biến chế tạo97 4.3 Mô hình hồi qui số liệu mảng không gian đánh giá tác động của các yếu tố đến chuyển dịch cơ cấu lao động giữa các ngành .1 Quy trình nghiên cứu, số liệu và các biến số .2 Mô hình nghiên cứu .3 Kết quả ước lượng .4 Tóm tắt chương 4. 110 Chương 5 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ .2 Đề xuất các khuyến nghị về chính sách .1 Định hướng chuyển dịch cơ cấu lao động .2 Một số khuyến nghị về chính sách .3 Những phát hiện mới của luận án .1 Đóng góp về mặt lý luận, học thuật .2 Những kết luận, đề xuất mới rút ra từ các kết quả nghiên cứu .4 Hạn chế của luận án .5 Đề xuất một số hướng nghiên cứu mở rộng. 121 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ CÓ NỘI DUNG LIÊN QUAN TRỰC TIẾP ĐẾN LUẬN ÁN. 122 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.

i DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Giải thích tiếng Anh Giải thích tiếng Việt AFTA ASEAN Free Trade Area Khu vực thương mại tự do ASEAN ANOVA Analysis of variance Phân tích phương sai ASEAN Association of Southeast Hiệp hội các nước Đông nam Á Asean Nations ASEM Asia - Europe Meeting Hội nghị các nguyên thủ quốc gia về hợp tác Á -Âu BRIC Brasil, Russia, India, China Các nền kinh tế lớn mới nổi CDCC Chuyển dịch cơ cấu CDCCLĐ Chuyển dịch cơ cấu lao động CIEM Center Institute for Economic Viện nghiên cứu quản lý kinh tế trung Management ương CNCB Công nghiệp chế biến CNCBCT Công nghiệp chế biến chế tạo GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm quốc nội FDI Foreign Direct Investment Đầu tư trực tiếp nước ngoài ILO International Labor Tổ chức lao động quốc tế Organization OLS Ordinary Least Squares Phương pháp bình phương nhỏ nhất LLLĐ Lực lượng lao động NSLĐ Năng suất lao động SSA Shift - Share Analysis Phân tích chuyển dịch tỷ trọng TFP Total Factors Productivity Năng suất nhân tố tổng hợp WB World Bank Ngân hàng thế giới WTO World Trade Organization Tổ chức thương mại thế giới DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 2.1 Qui trình lựa chọn mô hình .1 Tỉ trọng lao động, tỉ trọng GDP và tốc độ tăng NSLĐ trung bình hàng năm theo 9 ngành kinh tế chủ yếu của Việt Nam .2 Giá trị trung bình của CDCCLĐ nội ngành .1 Thống kê mô tả các biến trong mô hình nghiên cứu .2 Ma trận hệ số tương quan giữa các biến trong mô hình .3 Kết quả ước lượng phần tác động cố định trong mô hình (4.4 Kết quả ước lượng sai số chuẩn theo nhóm của phần ngẫu nhiên trong mô hình (4.5 Kết quả ước lượng giá trị trung bình của phần ngẫu nhiên trong hệ số chặn và hệ số góc của biến CDCCLĐ theo nhóm ngành .6 Kết quả ước lượng phần tác động cố định trong mô hình (4.7 Đóng góp trung bình hàng năm của chuyển dịch cơ cấu lao động vào tăng trưởng NSLĐ tổng thể giai đoạn 1995-2013 .8 Đóng góp trung bình hàng năm của chuyển dịch cơ cấu lao động vào tăng trưởng NSLĐ tổng thể: Phân tách theo tác động “tĩnh” và “động” .9 Các thành phần đóng góp vào tăng trưởng GDP bình quân đầu người của Việt Nam giai đoạn 1995-2013 .10 Đóng góp của mỗi ngành vào tăng trưởng GDP bình quân đầu người ở Việt Nam .11 Giải thích các biến trong mô hình hồi quy .12 Thống kê mô tả một số biến trong mô hình nghiên cứu .13 Ma trận hệ số tương quan giữa các biến trong mô hình .14 Kết quả ước lượng tham số trong phần tác động cố định của mô hình (4.15 Kết quả ước lượng giá trị trung bình của phần ngẫu nhiên trong hệ số chặn và hệ số góc của biến KBTN theo nhóm ngành .16 Kết quả ước lượng tham số trong phần tác động cố định của mô hình (4.17 Giá trị trung bình trong phần tác động ngẫu nhiên của hệ số chặn và hệ số góc của các biến trong mô hình (4.2) giai đoạn 2010-2014 theo nhóm ngành .18 Giải thích các biến trong mô hình hồi quy .19 Thống kê mô tả các biến trong mô hình nghiên cứu .20 Kết quả ước lượng hệ số của các biến độc lập trong phần tác động cố định của mô hình (4.3) theo các nhóm ngành .21 Kết quả ước lượng sai số chuẩn theo nhóm của phần ngẫu nhiên trong mô hình (4.22 Kết quả ước lượng giá trị trung bình của phần ngẫu nhiên trong hệ số chặn và hệ số góc của biến KBTN theo các phân ngành thuộc ngành CNCBCT .23 Giải thích các biến số trong mô hình nghiên cứu .24 Thống kê mô tả các biến số trong mô hình nghiên cứu .25 Kết quả ước lượng các mô hình số liệu mảng không gian. 109 DANH MỤC HÌNH VẼ, SƠ ĐỒ Hình 2.1 Mô hình phân tách tăng trưởng kinh tế .1 Giá trị trung bình của chỉ số Lilien đo lường chuyển dịch cơ cấu lao động nội ngành theo 63 tỉnh/ thành phố giai đoạn 2000-2014 .2 Giá trị trung bình của sản lượng, vốn, lao động (lấy logarit Nepe) và chỉ số Lilien đo CDCCLĐ nội ngành giai đoạn 2000-2014 .4 Giá trị trung bình của CDCCLĐ nội ngành, cường độ vốn và lao động theo ngành giai đoạn 2000-2014 .5 Biểu đồ phân tán về quan hệ giữa các cặp biến số .6 Giá trị trung bình của đào tạo lao động theo tỉnh, giai đoạn 2006-2014 .7 Chỉ số Lilien trung bình theo các phân ngành cấp 2 trong ngành CNCBCT giai đoạn 2007-2014.8 Chuyển dịch cơ cấu lao động nội ngành cấp 2 trong ngành công nghiệp chế biến chế tạo theo 63 tỉnh, giai đoạn 2007-2014.