Luận án tiến sĩ kinh tế: Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp tỉnh Hưng Yên theo hướng hiện đại

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI HOÀNG MINH ĐỨC CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NÔNG NGHIỆP TỈNH HƢNG YÊN THEO HƢỚNG HIỆN ĐẠI LUẬN ÁN TIẾN SỸ KINH TẾ HÀ NỘI – Năm 2018 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI HOÀNG MINH ĐỨC CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NÔNG NGHIỆP TỈNH HƢNG YÊN THEO HƢỚNG HIỆN ĐẠI Chuyên ngành : Kinh tế Phát triển Mã số : 9.05 LUẬN ÁN TIẾN SỸ KINH TẾ NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. NGUYỄN ĐÌNH LONG HÀ NỘI – Năm 2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án “Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp tỉnh HưngYên theo hướng hiện đại “là một công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu sử dụng trong luận án là trung thực và có nguồn gốc rõ ràng. Những kết luận khoa học của luận án này chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác. Tác giả luận án Hoàng Minh Đức i MỤC LỤC Lời cam đoan.ii Danh mục các chữ viết tắt.iv Danh mục các bảng.

vi Danh mục các hình, hộp. vii MỞ ĐẦU. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU. Các công trình nghiên cứu liên quan đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo định hướng thị trường.

Các công trình nghiên cứu liên quan đến đổi mới các hình thức tổ chức và quản lý sản xuất kinh doanh theo hướng hiện đại trong chuyển dịch. Các công trình nghiên cứu liên quan đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng ứng dụng khoa học công nghệ tiến tiến, công nghệ cao. Nghiên cứu liên quan đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng phát triển nông nghiệp bền vững và thích ứng với biến đổi khí hậu. Các công trình tiếp cận chuyển dịch theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

Những vấn đề đặt ra và hướng nghiên cứu của luận án. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NÔNG NGHIỆP THEO HƢỚNG HIỆN ĐẠI. Cơ sở lý luận về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng hiện đại.Kinh nghiệm thực tiễn về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng hiện đại. THỰC TRẠNG CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NÔNG NGHIỆP TỈNH HƢNG YÊN THEO HƢỚNG HIỆN ĐẠI.

Điều kiện tự nhiên, kinh Tế-xã hội tỉnh Hưng Yên ảnh hưởng đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp. Thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp tỉnh Hưng Yên theo hướng hiện đại. Đánh giá chung và những vấn đề đặt ra đối với chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp tỉnh Hưng Yên theo hướng hiện đại. 112 ii CHƢƠNG 4.

ĐỊNH HƢỚNG VÀ GIẢI PHÁP NHẰM CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NÔNG NGHIỆP TỈNH HƢNG YÊN THEO HƢỚNG HIỆN ĐẠI. Tác động của bối cảnh quốc tế, trong nước đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp tỉnh Hưng Yên theo hướng hiện đại. Quan điểm và định hướng về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp tỉnh Hưng Yên theo hướng hiện đại. Giải pháp chủ yếu nhằm thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp Hưng Yên theo hướng hiện đại đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2030 .151 DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ.153 TÀI LIỆU THAM KHẢO.165 iii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Viết tắt Viết đầy đủ AEC : Cộng đồng kinh tế ASEAN (Asean Economic Community) ATVSTP : An toàn vệ sinh thực phẩm ATSH : An toàn sinh học CN : Công nghiệp CNC : Công nghệ cao CCKTNN : Cơ cấu kinh tế nông nghiệp CDCCKTNN : Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp CMH : Chuyên môn hóa CNH, HĐH : Công nghiệp hóa, hiện đại hóa CCN : Cụm công nghiệp DN : Doanh nghiệp DTĐR : Dồn thửa đổi ruộng ĐVT : Đơn vị tính : Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hiệp Quốc FAO (The Food and Agriculture Organization of the United Nations) FTA : Hiệp định thương mại tự do (Free Trade Agreement) : Tiêu chuẩn và thực hành nông nghiệp tốt (Good GAP Agricultural Practices) : Thực hành sản xuất chăn nuôi tốt (Good Animal GAHP Husbandry practice) GDP : Tổng sản phẩm quốc nội ( Gross Domestic Product) : Thực hành nông nghiệp tốt toàn cầu (Global Good GLOBALGAP Agricultural Practice) GTSX : Giá trị sản xuất GTSXNN : Giá trị sản xuất nông nghiệp : Hệ thống phân tích mối nguy và Kiểm soát điểm tới hạn HACCP (Hazard Analysis and Critical Control Point System) HTX : Hợp tác xã ISO : Tổ chức tiêu chuẩn hóa quốc tế (Internationnal iv Organization for Standardization) IPM : Integrated Pest Management ( quản lý dịch hại tổng hợp) KHKT : Khoa học kỹ thuật KCN : Khu công nghiệp KH&CN : Khoa học và công nghệ LIFSAP : Dự án cạnh tranh ngành chăn nuôi và an toàn thực phẩm NCS : Nghiên cứu sinh NSNN : Ngân sách Nhà nước NN&PTNT : Nông nghiệp và phát triển nông thôn : Tổ chức Hợp tác và phát triển kinh tế (Organization for OECD Economic Cooperation and Development) PPP : Hình thức đối tác công tư (Public private partnership) PRA : Đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia của cộng đồng SXKD : Sản xuất kinh doanh SXNN : Sản xuất nông nghiệp SRI : Hệ thống canh tác lúa cải tiến(System Rice Intensification) TTCN : Tiểu thủ công nghiệp TNHH : Trách nhiệm hữu hạn THT : Tổ hợp tác UDCNC : Ứng dụng công nghệ cao UBND : Ủy ban nhân dân : Tổ chức môi trường Liên Hiệp Quốc ( United Nations UNEP Environment Programme) : Vietnamese Good Agricultural Practices (thực hành VietGAP nông nghiệp tốt Việt Nam) WTO : Tổ chức y tế thế giới (World Health Organization) WB : Ngân hàng thế giới ( World Bank) : Ủy ban Thế giới về môi trường và phát triển (World WCED Commission on Environment and Development) v DANH MỤC CÁC BẢNG Tên bảng Trang Bảng 2.

Một số nội dung khác nhau giữa cơ cấu kinh tế nông nghiệp 37 truyền thống và cơ cấu kinh tế nông nghiệp hiện đại Bảng 3. Tốc độ chuyển dịch cơ cấu ngành nông nghiệp Hưng Yên giai 70 đoạn 2010-2016. Một số chỉ tiêu nông nghiệp tỉnh Hưng Yên so với vùng đồng 72 bằng Sông Hồng năm 2015 Bảng 3. Cơ cấu lao động phân theo ngành kinh tế giai đoạn 201-2016 73 Bảng 3.

Tốc độ chuyển dịch cơ cấu ngành trồng trọt Hưng Yên 2011-2016 76 Bảng 3. Tốc độ chuyển dịch cơ cấu ngành chăn nuôi Hưng Yên 2011-2016 80 Bảng 3. Thực trạng tiếp cận thị trường trong chuyển đổi cơ cấu sản 81 xuất của các nhóm hộ Bảng 3. Ý kiến đánh giá của cán bộ địa phương về hướng chuyển đổi 83 cơ cấu sản xuất nông nghiệp giai đoạn 2011-2016 Bảng 3.

Kết quả tập trung ruộng đất thông qua dồn thửa, đổi ruộng tỉnh 85 Hưng Yên phân theo huyện, thành phố giai đoạn 2013-2016 Bảng 3. Hiện trạng tích tụ đất nông nghiệp Hưng Yên giai đoạn 2011-2016 86 Bảng 3. Một số chỉ tiêu phản ánh kết quả tập trung ruộng đất 2011-2016 87 Bảng 3. So sánh hiệu quả của 1 ha giống lúa BT7 trồng theo cánh 88 đồng lớn với trồng theo phương thức đại trà phân tán và cá thể Bảng 3.

Thực trạng liên kết của hộ nông dân trong chuyển dịch cơ cấu 90 kinh tế nông nghiệp tại Hưng Yên năm 2017 Bảng 3. Một số chỉ tiêu về trang trại giai đoạn 2011-2016 92 Bảng 3. Mức độ khó khăn của hộ, trang trại trong chuyển đổi sản xuất 93 theo hướng hiện đại Bảng 3. Một số HTX kiểu mới tổ chức, sản xuất theo hướng hiện đại 95 Bảng 3.

Một số tình hình chung về doanh nghiệp nông nghiệp trên địa 97 bàn tỉnh Hưng Yên năm 2017 Bảng 3. Hàm lượng đầu tư công nghệ trong sản xuất một số nông sản, 105 sản xuất theo quy trình tiên tiến, ứng dụng CNC giai đoạn 2011-2016 Bảng 3. Tỷ trọng giá trị sản xuất, diện tích của một số sản phẩm chất 106 lượng ứng dụng công nghệ cao so với toàn ngành giai đoạn 2011-2015 vi DANH MỤC CÁC HÌNH TÊN HÌNH Trang Hình 2. Các khía cạnh biểu hiện cơ bản của cơ cấu kinh tế nông nghiệp 25 Hình 2.

Các giai đoạn chuyển đổi cấu trúc nông nghiệp 32 Hình 2. Mục tiêu và yêu cầu phát triển nông nghiệp, nông thôn qua các 33 giai đoạn của chuyển đổi cấu trúc kinh tế Hình 2. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp qua các mô hình sản 34 xuất nông nghiệp theo hướng hiện đại Hình 2. Mô hình nông nghiệp phát triển theo hướng hiện đại 36 Hình 2.

Tái cơ cấu ngành nông nghiệp Đài Loan định hướng xuất khẩu 55 Hình 3. Tăng trưởng GDP ngành nông nghiệp Hưng Yên giai đoạn 1997-2016 66 Hình 3. Cơ cấu giá trị sản xuất nội ngành nông nghiệp Hưng Yên giai 74 đoạn 2005-2016 Hình 3. Khả năng đáp ứng nhu cầu một số nông sản chất lượng cao ở thị 84 trường Hưng Yên và Hà Nội năm 2015 Hình 3.

Tỷ trọng doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp đến năm 2016 96 Hình 3. Mô hình liên kết trực tiếp giữa doanh nghiệp và hộ nông dân 98 trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp Hưng Yên Hình 3. Mô hình liên kết kinh tế có hợp tác xã tham gia làm trung gian 99 trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp tỉnh Hưng Yên Hình 3. Liên kết góp ruộng để chuyển đổi SX theo mục đích chuyển đổi 101 Hình 3.Thực trạng tập huấn quy trình sản xuất tiên tiến, CNC trong 107 chuyển dịch của hộ nông dân, trang trại tỉnh Hưng Yên Hình 3.

Số lượng Biogas hiện đại xử lý chất thải chăn nuôi vùng GAHP 110 DANH MỤC CÁC HỘP Hộp 3. Một thực trạng của Công ty cổ phần rau, củ, quả Việt Nhật 89 vii MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Lịch sử phát triển kinh tế các quốc gia trên thế giới cho thấy khu vực nông nghiệp, nông thôn luôn là điểm khởi đầu của quá trình CNH, HĐH đất nước. Phát triển và chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp(CCKTNN) theo hướng từ truyền thống lên hiện đại và phát triển bền vững (PTBV) đã trở thành một xu thế tất yếu.

Sau 30 năm đổi mới và phát triển sản xuất nông nghiệp nước ta đã đạt được những thành tựu đáng kể từ chỗ thiếu lương thực đến nay đã trở thành quốc gia xuất khẩu gạo đứng thứ 2 thế giới và có kim ngạnh xuất khẩu nông sản trên 30 tỷ USD (năm 2014 đạt 30,86 tỷ USD, năm 2016 đạt 32,10 tỷ USD tăng 5,4% so với năm 2015, trong đó có 10 mặt hàng xuất khẩu đạt trên 1 tỷ USD)[91] và nông nghiệp đã có quan hệ thương mại ổn định với hơn 160 quốc gia, vùng lãnh thổ trên thế giới [113].