Luận án tiến sĩ: Đo lường năng suất TFP trong nông nghiệp Việt Nam - Lê Hoàng Minh Nguyệt

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN --------------------------------- LÊ HOÀNG MINH NGUYỆT ĐO LƯỜNG NĂNG SUẤT CÁC NHÂN TỐ TỔNG HỢP (TFP) TRONG NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH KINH TẾ HỌC HÀ NỘI - 2023 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN --------------------------------- LÊ HOÀNG MINH NGUYỆT ĐO LƯỜNG NĂNG SUẤT CÁC NHÂN TỐ TỔNG HỢP (TFP) TRONG NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM Chuyên ngành: THỐNG KÊ KINH TẾ Mã số: 9310101 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Người hướng dẫn khoa học: PGS. TRẦN THỊ BÍCH HÀ NỘI - 2023 i LỜI CAM KẾT Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật. Tôi cam kết bằng danh dự cá nhân rằng nghiên cứu này do tôi tự thực hiện và không vi phạm yêu cầu về sự trung thực trong học thuật. Hà Nội, ngày tháng năm 2023 Tác giả Lê Hoàng Minh Nguyệt ii LỜI CẢM ƠN Lời đầu tiên, cho phép tôi được bày tỏ sự biết ơn sâu sắc tới PGS.

Trần Thị Bích - người hướng dẫn khoa học của tôi. Cô là người đã dạy tôi những kiến thức về thống kê và cũng là người đã giúp tôi phát triển và thực hiện ý tưởng nghiên cứu này. Tiếp theo, xin được gửi lời cảm ơn trân trọng tới các nhà khoa học, các chuyên gia trong nhiều lĩnh vực đã cùng tham gia thảo luận, nhận xét và đóng góp những ý kiến quý báu để Luận án được hoàn chỉnh hơn. Xin cảm ơn các anh chị trong Tổng cục Thống kê và các cơ quan Bộ, ngành đã nhiệt tình hỗ trợ tôi trong quá trình thu thập số liệu.

Xin được gửi lời cảm ơn tới ban lãnh đạo khoa Thống kê, các thầy cô và đồng nghiệp trong khoa cũng như trường Đại học Kinh tế quốc dân vì đã động viên, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện Luận án. Tôi xin cảm ơn Viện Sau đại học, trường Đại học Kinh tế quốc dân, đã luôn tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu. Cuối cùng, xin được gửi lời cảm ơn tới gia đình tôi đã luôn quan tâm, động viên, làm hậu phương vững chắc để tôi có thể yên tâm thực hiện nghiên cứu. Đặc biệt, Luận án này là món quà xin được tri ân người bố kính yêu đã qua đời của tôi.

Mặc dù đã có nhiều cố gắng, tuy nhiên, do khả năng có hạn nên luận án còn tồn tại nhiều thiếu sót. Kính mong nhận được sự góp ý và chỉ dẫn của các nhà khoa học, các thầy cô và bạn bè đồng nghiệp. Trân trọng cảm ơn! iii MỤC LỤC LỜI CAM KẾT. ii MỤC LỤC.

iii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT. vii DANH MỤC BẢNG. ix DANH MỤC HÌNH, SƠ ĐỒ. xi DANH MỤC ĐỒ THỊ.

xii PHẦN MỞ ĐẦU. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ NĂNG SUẤT CÁC NHÂN TỐ TỔNG HỢP TRONG NÔNG NGHIỆP. Một số vấn đề cơ bản về năng suất trong nông nghiệp. Khái niệm về năng suất trong nông nghiệp.

Ý nghĩa của năng suất trong nông nghiệp. Đặc điểm của năng suất trong nông nghiệp. Các nhân tố ảnh hưởng đến năng suất nông nghiệp. Phân loại các chỉ tiêu năng suất trong nông nghiệp.

Năng suất đơn nhân tố (PFP). Năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP). Khuyến nghị sử dụng năng suất đơn nhân tố và năng suất các nhân tố tổng hợp. Các nguồn của tăng trưởng năng suất các nhân tố tổng hợp trong nông nghiệp.

Hiệu quả kỹ thuật và hiệu quả quy mô. Thay đổi hiệu quả kỹ thuật, thay đổi công nghệ và tăng trưởng TFP. Các cách tiếp cận để đo lường năng suất các nhân tố tổng hợp trong nông nghiệp. Phân loại các phương pháp đo lường TFP.

So sánh các phương pháp đo lường TFP phổ biến. Đầu ra và đầu vào trong tính năng suất nông nghiệp. Đầu ra của ngành nông nghiệp. Đầu vào của ngành nông nghiệp.

Tổng quan nghiên cứu về phương pháp tính năng suất các nhân tố tổng hợp trong nông nghiệp. Tổng quan các nghiên cứu lý thuyết. Tổng quan các nghiên cứu thực nghiệm. Khoảng trống nghiên cứu của luận án .47 TỔNG KẾT CHƯƠNG 1.

PHƯƠNG PHÁP TÍNH NĂNG SUẤT CÁC NHÂN TỐ TỔNG HỢP TRONG NÔNG NGHIỆP Ở VIỆT NAM. Lựa chọn phương pháp tính năng suất các nhân tố tổng hợp trong nông nghiệp Việt Nam. Khung lý thuyết của các phương pháp tính TFP nông nghiệp. Chỉ số Tornqvist trong đo lường TFP nông nghiệp.

Phương pháp bao dữ liệu. Xác định đầu ra, đầu vào và điều chỉnh chất lượng đầu vào tính TFP nông nghiệp Việt Nam. Điều chỉnh chất lượng đầu vào để tính TFP nông nghiệp. Tóm tắt về khung nghiên cứu và bộ dữ liệu để tính TFP nông nghiệp của luận án .82 TỔNG KẾT CHƯƠNG 2.

SỬ DỤNG CHỈ SỐ TORNQVIST TÍNH NĂNG SUẤT CÁC NHÂN TỐ TỔNG HỢP TRONG NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2000-2020. Tổng quan về nông nghiệp Việt Nam. Chính sách nông nghiệp Việt Nam từ năm 1976 đến nay. Thực trạng ngành nông nghiệp Việt Nam.

Các yếu tố sản xuất nông nghiệp. Thống kê mô tả đầu ra, đầu vào tính năng suất các nhân tố tổng hợp trong nông nghiệp giai đoạn 2000-2020. Tính năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) nông nghiệp Việt Nam giai đoạn 2000-2020. TFP chưa thực hiện điều chỉnh chất lượng đầu vào.

TFP có thực hiện điều chỉnh chất lượng đầu vào. Hàm ý chính sách và khuyến nghị. Hàm ý chính sách.114 TỔNG KẾT CHƯƠNG 3. SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP BAO DỮ LIỆU TÍNH VÀ PHÂN RÃ NĂNG SUẤT CÁC NHÂN TỐ TỔNG HỢP TRONG NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2010-2020.

Thống kê mô tả tính TFP nông nghiệp Việt Nam giai đoạn 2010-2020. Nguồn dữ liệu. Thống kê mô tả đầu ra và đầu vào tính TFP nông nghiệp. Các kết quả ước lượng và phân rã chỉ số năng suất Malmquist cổ điển.

Ước lượng và phân rã TFP nông nghiệp bình quân năm. Ước lượng và phân rã TFP nông nghiệp theo tỉnh/thành phố bình quân giai đoạn 2010-2020. Ước lượng và phân rã TFP nông nghiệp tỉnh/thành phố theo năm giai đoạn 2010-2020. Ước lượng TFP nông nghiệp theo vùng giai đoạn 2010-2020.

Các kết quả ước lượng và phân rã chỉ số năng suất Malmquist toàn cục. Đặc thù vùng nông nghiệp của Việt Nam. Năng suất đơn nhân tố theo vùng. Kết quả ước lượng chỉ số Malmquist toàn cục.

Hàm ý chính sách và khuyến nghị. Hàm ý chính sách.148 TỔNG KẾT CHƯƠNG 4 .152 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ .156 TÀI LIỆU THAM KHẢO.167 vii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Từ viết tắt Tiếng Anh Tiếng Việt Association of South Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á ASEAN East Asian Nations (ASEAN). APO Asian Productivity Organization Tổ chức Năng suất châu Á Bộ NN&PTNN Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn BPC Best Practice Change Thay đổi tiến bộ công nghệ BPG Best Practice Gap Khoảng cách hoạt động tối ưu CIM Curriculum Inventory Phương pháp hàng tồn kho hiện ại Management CPI Consumer Price Index Chỉ số giá tiêu dùng CRS Constant Return to Scale Hiệu quả không đổi theo quy mô DEA Data Envelopment Analysis Phân tích bao dữ liệu DMU Decision Making Unit Đơn vị ra quyết định The Food and Agriculture Tổ chức Lương thực và Nông FAO Organization nghiệp Liên Hợp quốc The Food and Agriculture Bộ dữ liệu của Tổ chức Lương thực FAOSTAT Organization Statistics và Nông nghiệp Liên Hợp quốc GDP Gross domestic product Tổng sản phẩm quốc nội GSO General Statistics Organization Tổng cục Thống kê IFA International Fertilizer Asociation Hiệp hội Phân bón Thế giới ILO International Labor Organization Tổ chức Lao động quốc tế International standard industrial ISIC classification of all economic Hệ thống phân ngành quốc tế activities LFS Labor Force Survey Điều tra Lao động - Việc làm MFP Multi factor productivity Năng suất đa yếu tố Organization for Economic OECD Tổ chức Hợp tác và Phát triển Cooperation and Development viii Từ viết tắt Tiếng Anh Tiếng Việt Association of South Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á ASEAN East Asian Nations (ASEAN). APO Asian Productivity Organization Tổ chức Năng suất châu Á PE Pure Efficiency Hiệu quả kỹ thuật thuần túy Năng suất đơn nhân tố (Năng suất PFP Partial Factor Productivity riêng phần) PIM Perpetual Inventory Management Phương pháp hàng tồn kho vĩnh viễn PPC Đường giới hạn khả năng sản xuất SE Scale Efficiency Hiệu quả quy mô SFA Stochastic frontier analysis Phân tích biên ngẫu nhiên SNA System of National Accounts Hệ thống Tài khoản quốc gia TC Technical change Thay đổi công nghệ TE Technical Efficiency Hiệu quả kỹ thuật TEC Technical efficiency change Thay đổi hiệu quả kỹ thuật TFP Total Factor Productivity Năng suất các nhân tố tổng hợp TGC Technical Gap Change Thay đổi khoảng cách công nghệ TGR Technical Gap Ratio Tỷ số khoảng cách công nghệ TII Total Input Index Chỉ số lượng đầu vào TOI Total Ouput Index Chỉ số lượng đầu ra United State Department of USDA Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ Agriculture Vietnam Household Living VHLSS Khảo sát Mức sống dân cư Việt Nam Standards Survey VRS Variable Return to Scale Hiệu quả thay đổi theo quy mô Vietnam standard industrial VSIC classification of all economic Hệ thống ngành kinh tế Việt Nam activities WTO World Trade Organization Tổ chức Thương mại Thế giới ix DANH MỤC BẢNG Bảng 1.1: Tóm tắt về đặc tính của bốn phương pháp đo lường TFP phổ biến .1: Tỷ lệ đóng góp của một số mặt hàng trồng trọt và chăn nuôi trong tổng giá trị sản xuất nông nghiệp Việt Nam giai đoạn 2000-2020 .1: Lượng thuốc trừ sâu trên một ha đất nông nghiệp Việt Nam giai đoạn 2000-2020 .2: TOI, TII, TFP nông nghiệp Việt Nam theo cách so sánh liên hoàn giai đoạn 2000-2020 .3: Chỉ số chất lượng lao động nông nghiệp và hệ số điều chỉnh chất lượng lao động nông nghiệp Việt Nam giai đoạn 2000-2020 .4: Hệ số điều chỉnh chất lượng lao động nông nghiệp Việt Nam giai đoạn 2000-2020 .5: TOI, TII, TFP nông nghiệp Việt Nam (đã điều chỉnh chất lượng đầu vào đất) .6: Chỉ số TFP nông nghiệp Việt Nam đã điều chỉnh chất lượng đầu vào đất và lao động giai đoạn 2000-2020 .7: Tác động của điều chỉnh chất lượng đầu vào đến tốc độ tăng TFP nông nghiệp Việt Nam giai đoạn 2000-2020 .1: Thống kê mô tả tổng giá trị sản xuất nông nghiệp các tỉnh/thành phố theo giá so sánh 2010, giai đoạn 2010-2020 .2: Thống kê mô tả diện tích đất sản xuất nông nghiệp các tỉnh/thành phố, giai đoạn 2010-2020 .3: Thống kê mô tả số lượng lao động các tỉnh/thành phố giai đoạn 2010-2020.4: Thống kê mô tả tổng công suất máy nông nghiệp các tỉnh/thành phố giai đoạn 2010-2020 .