Giảng dạy giáo dục công dân và nhân cách học sinh THPT Hà Nội - Vũ Thị Lan Anh

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI VŨ THỊ LAN ANH GIẢNG DẠY MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN VỚI SỰ PHÁT TRIỂN NHÂN CÁCH HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THÀNH PHỐ HÀ NỘI HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC HÀ NỘI - 2018 -i- VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI VŨ THỊ LAN ANH GIẢNG DẠY MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN VỚI SỰ PHÁT TRIỂN NHÂN CÁCH HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THÀNH PHỐ HÀ NỘI HIỆN NAY Chuyên ngành: ĐẠO ĐỨC HỌC Mã số: 92 29 006 LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC Người hướng dẫn khoa học: PGS. TRẦN SỸ PHÁN HÀ NỘI - 2018 -i- LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu điều tra, tổng hợp, phân tích và đánh giá trong luận án là do tôi thực hiện. Các tư liệu được sử dụng trong luận án là trung thực, có nguồn trích dẫn rõ ràng và chưa được công bố ở bất kỳ công trình nào.

Tác giả - ii - DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN CNXH : Chủ nghĩa xã hội GDCD : Giáo dục công dân NCS : Nghiên cứu sinh THCS : Trung học sơ sở THPT : Trung học phổ thông XHCN: Xã hội chủ nghĩa SGK: Sách giáo khoa - iii - MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 1 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI. Nhóm các công trình nghiên cứu liên quan đến nhân cách, nhân cách học sinh trung học phổ thông ở nước ta nói chung, ở thành phố Hà Nội nói riêng. Nhóm các công trình nghiên cứu liên quan đến thực trạng giảng dạy môn Giáo dục công dân ở trường trung học phổ thông nước ta nói chung, thành phố Hà Nội nói riêng.

Nhóm các công trình nghiên cứu liên quan đến giải pháp nâng cao hiệu quả giảng dạy môn Giáo dục công dân đối với sự phát triển nhân cách học sinh trung học phổ thông hiện nay ở nước ta nói chung, ở Hà Nội nói riêng. Kết luận và một số vấn đề đặt ra luận án cần tiếp tục giải quyết. 25 Chương 2: GIẢNG DẠY MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN VỚI SỰ PHÁT TRIỂN NHÂN CÁCH HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG Ở NƯỚC TA HIỆN NAY – MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN. Nhân cách và các yếu tố cơ bản ảnh hưởng đến sự phát triển nhân cách nói chung, nhân cách học sinh trung học phổ thông ở nước ta nói riêng.

Môn Giáo dục công dân và vai trò của việc giảng dạy môn học này đối với sự phát triển nhân cách học sinh trung học phổ thông. 47 Chương 3: GIẢNG DẠY MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN VỚI SỰ PHÁT TRIỂN NHÂN CÁCH HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ - iv - THÔNG Ở THÀNH PHỐ HÀ NỘI HIỆN NAY – NHỮNG NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG, THỰC TRẠNG VÀ NGUYÊN NHÂN. Những nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả giảng dạy môn Giáo dục công dân với việc phát triển nhân cách học sinh trung học phổ thông thành phố Hà Nội hiện nay. Giảng dạy môn Giáo dục công dân với việc phát triển nhân cách học sinh trung học phổ thông thành phố Hà Nội hiện nay – Thực trạng và nguyên nhân.

73 Chương 4: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP CƠ BẢN NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIẢNG DẠY MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN VỚI SỰ PHÁT TRIỂN NHÂN CÁCH HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG Ở THÀNH PHỐ HÀ NỘI HIỆN NAY. Phương hướng để nâng cao hiệu quả giảng dạy môn Giáo dục công dân với việc phát triển nhân cách học sinh trung học phổ thông ở thành phố Hà Nội hiện nay. Một số giải pháp cơ bản nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy môn Giáo dục công dân với việc phát triển nhân cách học sinh trung học phổ thông thành phố Hà Nội hiện nay. 137 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ.

139 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. Tính cấp thiết của đề tài Mục tiêu của giáo dục phổ thông ở nước ta hiện nay được quy định tại Điều 27 Luật Giáo dục 2005 là “giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân; chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” [97, tr. Sau hơn 30 năm đổi mới đất nước, chúng ta đã và đang đạt được “những thành tựu to lớn và rất quan trọng, đất nước đã ra khỏi tình trạng kém phát triển, bước vào nhóm nước đang phát triển có thu nhập trung bình”[58, tr. Cùng với sự phát triển kinh tế - xã hội, nền giáo dục nước nhà đã có nhiều thay đổi, khởi sắc.

Hệ thống giáo dục được xây dựng tương đối hoàn chỉnh ở tất cả các bậc học từ mầm non đến đại học. Cơ sở vật chất, thiết bị giáo dục, đào tạo đã từng bước được hiện đại hóa. Đến nay, ở hầu hết các tỉnh, thành, vùng miền khó khăn đều có đủ trường học. Nhiều trường đã được xây dựng theo tiêu chuẩn kiên cố hóa.

Chất lượng giáo dục và đào tạo được nâng lên, chất lượng giáo dục đỉnh cao có bước phát triển mới. Đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục phát triển cả về số lượng và chất lượng, với cơ cấu ngày càng hợp lý. Tỷ lệ chi ngân sách cho giáo dục hàng năm của nước ta ở mức xấp xỉ 20%, tương đương 5% GDP. Nhờ đẩy mạnh xã hội hóa giáo dục, hệ thống giáo dục và đào tạo ngoài công lập đã góp phần đáng kể vào phát triển giáo dục và đào tạo chung của toàn xã hội.

Công tác quản lý giáo dục và đào tạo cũng đã có những chuyển biến nhất định. -1- Tuy nhiên, so với yêu cầu phát triển của đất nước, chất lượng, hiệu quả giáo dục và đào tạo còn thấp. Đặc biệt đáng lo ngại là một bộ phận học sinh, sinh viên có tình trạng suy thoái đạo đức, mờ nhạt về lý tưởng, theo lối sống thực dụng, thiếu hoài bão lập thân, lập nghiệp vì tương lai của bản thân và đất nước. Nạn bạo lực học đường; tình trạng vô kỷ luật trong học tập, ý thức thiếu tôn trọng giáo viên diễn ra ở nhiều nơi.

Thậm chí đã có trường hợp học sinh lớp 11 dùng dao chém thầy giáo của mình khi bị nhắc nhở về chuyện bỏ học [6]. Để khắc phục tình trạng suy thoái đạo đức, mờ nhạt về lý tưởng trong một bộ phận học sinh nước ta hiện nay; để có được những nhân cách học sinh phát triển toàn diện cả về phẩm chất đạo đức lẫn trí tuệ bổ sung cho nguồn nhân lực chất lượng cao trong tương lai vì sự phát triển bền vững của đất nước, cùng với “hoàn thiện học vấn phổ thông và có những hiểu biết thông thường về kỹ thuật và hướng nghiệp, có điều kiện phát huy năng lực cá nhân để lựa chọn hướng phát triển, tiếp tục học đại học, cao đẳng, trung cấp, học nghề hoặc đi vào cuộc sống lao động” [97, tr.21–22], chúng ta phải hết sức coi trọng giáo dục đạo đức cho học sinh, trong đó GDCD là môn học có ảnh hưởng trực tiếp đến sự hình thành và phát triển nhân cách của học sinh – nhất là thành tố đạo đức. Môn GDCD giữ vai trò chủ đạo trong việc giúp học sinh hình thành, phát triển ý thức và hành vi của người công dân. Thông qua các bài học về đạo đức, lối sống, pháp luật, kinh tế, môn GDCD bồi dưỡng cho học sinh những phẩm chất và năng lực chung, đặc biệt là tình cảm, niềm tin, nhận thức, cách ứng xử phù hợp với chuẩn mực đạo đức và quy định của pháp luật, có kỹ năng sống và bản lĩnh để học tập, làm việc và sẵn sàng thực hiện trách nhiệm công dân trong sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc Việt Nam và hội nhập quốc tế.

Tuy nhiên, hiện nay bộ môn GDCD trong nhà trường THPT chưa nhận được sự quan tâm, đầu tư đúng mức như nó cần phải có. Nội dung chương trình môn GDCD đang quá nặng về “dạy chữ” mà chưa chú trọng nhiều đến việc “dạy người”. Đội ngũ -2- giáo viên của các trường chất lượng chưa đồng đều, còn một số giáo viên dạy không đúng chuyên môn đào tạo, phương pháp dạy học còn đơn điệu… Do đó, hiệu quả việc giảng dạy bộ môn GDCD với việc giáo dục đạo đức cho học sinh ở một số trường phổ thông trung học nước ta nói chung, ở thành phố Hà Nội nói riêng còn nhiều bất cập, hạn chế. Vậy làm thế nào để chúng ta có được những nhân cách học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và các kỹ năng cơ bản; thiết tha gắn bó với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; có ý chí kiên cường xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Đây là một trong những vấn đề lớn đặt ra cho ngành giáo dục nói riêng, cho xã hội Việt Nam nói chung. Để góp một phần nhỏ bé của mình vào việc giải quyết vấn đề lớn trên đây, tác giả xin chọn vấn đề “Giảng dạy môn Giáo dục công dân với sự phát triển nhân cách học sinh trung học phổ thông thành phố Hà Nội hiện nay” để nghiên cứu và làm luận án tiến sĩ Triết học, chuyên ngành Đạo đức học. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài Mục đích nghiên cứu : Trên cơ sở góp phần làm sáng tỏ một số vấn đề lý luận về nhân cách, vai trò của giảng dạy môn GDCD đối với sự phát triển nhân cách học sinh THPT, luận án phân tích thực trạng vấn đề giảng dạy môn GDCD với sự phát triển nhân cách cho học sinh THPT thành phố Hà Nội thời gian qua, từ đó đề xuất phương hướng và giải pháp cơ bản nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy môn học này trong các trường THPT ở thành phố Hà Nội hiện nay. Nhiệm vụ của luận án Một, tổng quan một số công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài.

Hai, góp phần làm sáng tỏ một số vấn đề lý luận cơ bản về nhân cách, về vai trò của việc giảng dạy môn GDCD đối với sự phát triển nhân cách học sinh THPT thành phố Hà Nội hiện nay. -3- Ba, phân tích, đánh giá những ưu điểm và hạn chế trong việc giảng dạy môn GDCD đối với sự phát triển nhân cách học sinh THPT ở thành phố Hà Nội hiện nay và nguyên nhân của chúng.