Luận án tiến sĩ về nhà nước thế tục và chính sách tôn giáo tại Việt Nam

Vũ Thị Minh Thắng VAN ĐÈ NHÀ NƯỚC THE TỤC Ở VIỆT NAM TRONG TIEN TRÌNH DOI MỚI DUONG LOI, CHINH SACH TON GIAO LUẬN ÁN TIEN SĨ CHÍNH TRI HỌC Hà Nội - 2021 Vũ Thị Minh Thắng VAN DE NHÀ NƯỚC THE TỤC Ở VIET NAM TRONG TIEN TRINH DOI MỚI DUONG LOI, CHINH SACH TON GIAO Chuyén nganh: Chinh tri hoc Mã số: 62310201 LUẬN ÁN TIEN SĨ CHÍNH TRI HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: GS. Đỗ Quang Hưng XÁC NHẬN NCS ĐÃ CHỈNH SUA THEO QUYẾT NGHỊ CUA HỘI DONG ĐÁNH GIÁ LUẬN AN Chủ tịch hội đồng đánh giá Người hướng dẫn khoa học Luận án Tiên sĩ PGS. Nguyễn Thanh Xuân GS. Dé Quang Hưng Hà Nội - 2021 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi.

Các sô liệu trong luận án có nguôn gôc rõ ràng và trung thực. Những kêt luận khoa học của luận án chưa từng được công bô trên bât cứ công trình nào khác. Tác giả Vũ Thị Minh Thắng MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN 0/0/9000. 1 DANH MỤC CÁC CHỮ VIET TAT .-- 2s s<ssesseessesseesserssezssss 4 DANH MỤC CÁC BANG BIỀÊU.

Lý do chọn đề tài. Mục đích và nhiệm vụ nghiÊn CỨU. Đối tượng và phạm vi nghiên CỨu.----- 2 2 £+E+SE+EE+EE+EE2E£EEEerkerkerxersrrx 8 4. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên CỨU.

Cấu trúc của luận án .------ 2 ++++EE2EE2EEEEEEEEE2E12217171121121171 11. EtxeE 10 Chương 1. TONG QUAN TINH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN DEN DE TÀI LUẬN AN .--s--< se se ©ss£EssErsetxeeEssersetrserksereserserssersee 11 1. Tình hình nghiên cứu về thé tục trên thé giới.

Một số van dé lý luận chung về chủ nghĩa thé tục, tinh thé tục, thé tục hóa và Nhà nước thé tc .ccc- St Set TS EEEEEEEEEEESEEEEEEEEEEEErrrrrrrree 13 1. Vấn đề luật pháp tôn giáo. Một số chủ điểm nghiên cứu khác (trường hợp Trung Quốc). Đổi mới đường lối chính sách tôn giáo và van đề thế tục ở Việt Nam.

Tình hình tôn giáo và quan hệ chính trị-tôn giáo ở Việt Nam. Tiến trình đường lỗi, chính sách tôn giáo và luật pháp tôn giáo Ở VIỆT NGM. Những van dé cần tiếp tục nghiên cứu của luận án. NAG XEt CRUG an eee.

Những van dé luận án tiếp tục HghiÊH CỨI.cĂằccviiiseeeerseeeerres 47 Chương 2. NHUNG VAN DE LÝ LUẬN VÀ BOI CANH DOI MỚI DUONG LOI, CHÍNH SÁCH TON GIÁO Ở VIỆT NAM. Khuôn khổ lý thuyết và khái niệm công cụ. Khung lý thuyết nghiên cứu chủ YẾN.----©-2©22 ++ccc£cc+c+Eterxerrerrseei 48 2.

Một số khái niệm CONG CU PEPPPPRREh. Truyền thong và di San. Tôn giáo và quan hệ tôn giáo-chính trị ở Việt Nam trước 1945. Quan hệ Nhà nước và tôn giáo ở Việt Nam từ 1945 đến trước Đổi mới.

Một mô hình Nhà nước thé tục bat đầu thành hình. Các thách thức từ đổi mới và toàn cầu hóa - Quan điểm và kinh nghiệm của Dang và Nhà nước Việt NaIm.-- -- G1211 12119111 119111111 ng ng re 68 2. Đối mới đường lối, chính sách tôn giáo của Dang và Nhà nước. Tiến trình đường lối tôn giáo của Đảng cộng sản Việt Nam.

Diễn tiến chính sách tôn giáo của Nhà HƯỚC .à cà ằằcsccssevsseexees 54 Tiểu kết Cuong 2 vrcscessssssessesssessessesssssvessesssesssssessssssessssssssssssssssassssssucsssssssssesseeseeass 91 Chuong 3. THUC TAI TON GIAO VA CAC CHIEU HUONG VAN 00) 6. Một trường lực tôn Ø1áO IHỚI.-- -- << E1 E112 E91 ng ng re 93 3. Các động năng của trường lực tôn giáo Việt Nam hậu đổi mới.

Bức kham tôn giáo Việt Nam - tinh da dạng và đà biến chuyển. Bién động địa-tôn giáo: trường hop tôn giáo của người dân tộc thiểu số và vấn đê “Ba Tiây”.- -ceSc St EEEEEEEEEE1E11111211211111111211. Hiện tượng “tôn giáo mới” và hiểm họa từ “chủ nghĩa bản địa xuyên quốc PP. Sự tham gia của các tôn giáo vào đời sống xã hội.

Sự dé cao tinh thân “đồng hành cùng dân tộc ”. Yêu câu và đòi hỏi của các tổ chức tôn giáo.-- 5c s+cs+ce+csxesseẻ 130 Tiểu kết CHØïgg 3 veecsessecssessessesssessessessssssessessscssessessssssesscesesssssscsscsseeassssesseeseeaeessees 141 Chương 4. HƯỚNG TỚI MỘT NHÀ NƯỚC THE TỤC VIỆT NAM KHÔNG NGUNG DOI MỚI VÀ HOÀN THIỆN. Khuôn khổ nhận dạng van đề Nhà nước thé tục Việt Nam.

Tiến trình hoàn thiện Nha nước thé tục ở Việt Nam. Vai trò của các chủ thỂ.-¿-s- 5: tt St SESEEEESEEEEEEEEEEEEEEEEESEEEEEESEEEEEESErrkrkerrer 154 Tiểu kết Chương 4 escccsscssessvesssessssssesssesssessscssssssesssesssessessscsssssssssuesasesssesnesssessseeneess 159 00090000757. 161 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIÁ LIÊN QUAN DEN LUẬN AN .----s-2css©cse©sseEssersetrserssersserserssere 165 TÀI LIEU THAM KHẢO .---°- << S2 se se ss£Eszexssessersserssessee 166 DANH MỤC CÁC CHỮ VIET TAT ASEAN: Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (Association of South East Asian Nations) FULRO: Front Unifié pour la Libération des Races Opprimées NGO: Tổ chức phi chính phủ (Non Governmental Organization) NRM: Phong trào tôn giáo mới (New Religious Movements) ODP: Chương trình ra di có trật tự (Orderly Departure Program) PACOM: Ban điều phối viện trợ nhân dân (thuộc Liên hiệp các tô chức hữu nghị Việt Nam) WTO: Tổ chức Thương mại Thế giới (World Trade Organization) DANH MỤC CAC BANG BIEU Bang 3. Các tôn giáo được Nhà nước chính thức công nhận.

Các tôn giáo mới “nhập khâu” vào Việt Nam. Hoạt động từ thiện của Hội thánh Tin lành Việt Nam (Miền Nam) MỞ DAU 1. Lý do chọn đề tài Ở Việt Nam, xét tới quan hệ chính trị-tôn giáo, Nhà nước có đặc điểm là phi- tôn giáo, mác-xít vô thần. Nhà nước không dựa vào bất cứ một tôn giáo nào, đồng thời đối xử bình đăng với các tôn giáo.

Nguyên lý chỉ đạo có tính chất bao trùm cho một thái độ như vậy là vì khối đại đoàn kết dân tộc. Còn xét cụ thê thì động lực cũng như chủ đích là nhằm đảm bảo quan hệ hài hòa giữa các tôn giáo với nhau, một tinh thần đồng thuận giữa các cộng đồng tôn giáo với toàn thể dân tộc, một sự gắn kết và chia sẻ giá trị dẫn dắt công cuộc phát triển đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Thêm vào đó, trong quan hệ với các tôn giáo, Nhà nước giữ vai trò bảo hộ pháp lý, tạo điều kiện dé các lực lượng tôn giáo vừa thực hiện các nghĩa vu vừa thụ hưởng quyền lợi chính đáng của họ, cả ở tư cách tín đồ nói riêng lẫn tư cách công dân nói chung. Khi so sánh với những địa bàn nghiên cứu khác, sự phân tách thé giới chính trị (Nhà nước) và thế giới tôn giáo, hay có thê nói là sự chọn lựa mô hình nhà nước thế tục, trường hợp Việt Nam cho thấy những sắc thái riêng nhất định.

Quan niệm về thé tục ra đời trước hết ở Việt Nam như là phan ứng trước những đòi hỏi từ thực tiễn của đất nước. Ngay từ buổi ban đầu của chế độ mới Việt Nam dân chủ cộng hòa, đưới vai trò lãnh đạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh va Đảng cộng sản Việt Nam, Việt Nam đã chọn lựa một mô hình thế tục có tính thực dụng và phù hợp hơn cả, theo đó tính đa dạng được đề cao. Các tôn giáo có ảnh hưởng lớn nằm dưới sự quản lý trực tiếp của Nhà nước, những tôn giáo còn lại được tôn trọng. Từ 1945 đến khi Đổi mới bắt đầu nửa cuối những năm 1980, có những giai đoạn lịch sử hay thực tiễn xã hội-chính trị cụ thể mà ở đó quan hệ chính trị-tôn giáo trong hiện thực không hắn đồng nhất với quan hệ lý tưởng và có tính nguyên tắc kế trên.

Đã có lúc, tư tưởng vô thần trở nên thái quá khi có sự áp đặt và can thiệp sâu vào các ý thức hệ tôn giáo, và khi một số cộng đồng và tín đồ tôn giáo trở thành đối tượng của sự nghi ngờ từ phía quyền lực nhà nước. Thêm vào đó, trường lực tôn giáo [champ religieux, religious field] ở Việt Nam trong bối cảnh đổi mới đã có những biên động vô cùng lớn, mở ra nhiêu yêu câu va doi hỏi mới từ phía các tôn giáo, đồng thời đặt ra nhiều thách thức mới đối với quan lý nhà nước. Quá trình đổi mới đường lối, chính sách tôn giáo ở Việt Nam đã đem lại nhiều thành tựu to lớn, tạo nhiều cơ hội phát triển và biểu đạt cho các tôn giáo trong đời sống quốc gia. Song cũng trong tiễn trình đó, không phải mọi khiếm khuyết, bất cập đều được giải quyết hoàn toàn và triệt dé.

Từ phía chủ thé Nhà nước, yêu cầu hoàn thiện khung pháp lý tôn giáo, đây mạnh công tác tôn giáo, nâng cao năng lực xử lý các xung đột liên quan đến tôn giáo. tiếp tục là những chủ đề nghị sự quan trọng và cũng là những đòi hỏi thực tiễn cần được giải quyết. Còn từ phía bản thân các tôn giáo, khách quan hay chủ quan, thiện chí hay thù địch, có không ít các thực tiễn có thể được viện dẫn như là cớ thích đáng cho những đề nghị hay yêu sách mới của họ, trong đó nồi bật hơn cả là quyền tự do tôn giáo. Tính “nóng” của các vấn đề lại càng gia tăng khi xem xét Việt Nam trong các logic và động năng của hội nhập quốc tế và toàn cầu hóa.

Mối quan hệ giữa Nhà nước và các tôn giáo, xét ở một chừng mực nhất định, không còn đơn thuần đóng khung trong một khuôn khổ chính trị-pháp lý quốc gia nữa. Có nhiều yếu tố mới can thiệp vào quá trình tương tác này: khung luật pháp quốc tế, các tổ chức phi chính phủ [Non Governmental Organization - NGO] nước ngoài và/hay quốc tế, các thế lực thù địch và phản động ở nước ngoài. Bên cạnh đó, xét ở phương diện nhận thức và lý luận, nhiều gợi ý tiếp cận mới có tác động không nhỏ tới các giới công tác tôn giáo, cán bộ lý luận, nhà nghiên cứu: các mô hình thế tục, lý luận về thế tục và thế tục hóa, chiều kích xuyên quốc gia, quan hệ tôn giáo và phát triển, tác động của toàn cầu hóa. Từ đó, mô hình Nhà nước thế tục ở Việt Nam trở thành không chỉ là một câu hỏi mang tính vật chất và kỹ thuật, hiểu theo nghĩa là tập hợp các vấn đề thực tiễn cần được giải quyết, mà còn là một đòi hỏi lý luận.

Vì thế, chúng tôi quyết định chọn đề tài luận án là “Vấn đề nhà nước thé tục ở Việt Nam trong tiến trình đổi mới đường li, chính sách tôn giáo”. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu Như tên đề tài phản ánh, luận án quan tâm làm rõ mô hình Nhà nước thế tục được triển khai ở Việt Nam trong logic vận động của tiến trình đổi mới đường lối, chính sách tôn giáo. Từ xác định mục đích như vậy, các nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể bao gồm: - Tổng hợp phân tích lý thuyết về thế tục, nhà nước thế tục, quan hệ chính trị-tôn giáo.