Luận án tiến sĩ nông nghiệp nghiên cứu tính chất đất mặn trồng lúa một số tỉnh đ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT VIỆN KHOA HỌC NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NGUYỄN QUANG HUY NGHIÊN CỨU TÍNH CHẤT ĐẤT MẶN TRỒNG LÚA MỘT SỐ TỈNH ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG VÀ ĐỀ XUẤT HƢỚNG SỬ DỤNG HỢP LÝ LUẬN ÁN TIẾN SĨ NÔNG NGHIỆP Hà Nội, 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT VIỆN KHOA HỌC NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NGUYỄN QUANG HUY NGHIÊN CỨU TÍNH CHẤT ĐẤT MẶN TRỒNG LÚA MỘT SỐ TỈNH ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG VÀ ĐỀ XUẤT HƢỚNG SỬ DỤNG HỢP LÝ CHUYÊN NGÀNH : Khoa học đất MÃ SỐ : 9.03 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NÔNG NGHIỆP NGƢỜI HƢỚNG DẪN: 1. Phạm Quang Hà 2. Hoàng Dƣơng Tùng Hà Nội, 2020 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả, số liệu, nội dung nghiên cứu trình bày trong luận án là trung thực.

Một số kết quả nghiên cứu được Nghiên cứu sinh và đồng nghiệp công bố trong quá trình thực hiện luận án theo qui định hiện hành (danh sách ở mục các công trình công bố liên quan). Những kết quả còn lại là hoàn toàn mới chưa từng được tác giả nào công bố trong bất cứ công trình nghiên cứu nào trước đây. Các tài liệu, số liệu tham khảo trong quá trình nghiên cứu, hoàn thành luận án của các tác giả, các nhà khoa học, các công trình nghiên cứu liên quan đã được trích dẫn rõ nguồn gốc theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận án. Hà Nội, ngày tháng năm 2020 Tác giả Luận án Nguyễn Quang Huy i LỜI CẢM ƠN Với lòng biết ơn sâu sắc, tác giả luận án xin trân trọng cám ơn tới PGS.TS Phạm Quang Hà; TS.

Hoàng Dương Tùng đã trực tiếp định hướng nghiên cứu, hướng dẫn nghiên cứu sinh hoàn thành luận án. Tác giả được các quý thầy truyền cảm hứng, lòng đam mê nghiên cứu khoa học, động viên tinh thần vững tin, tự giác, để ngày càng hoàn thiện hơn trong công tác nghiên cứu khoa học. Tác giả xin chân thành cảm ơn tới các Thầy, các Cô, Lãnh đạo Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam, tập thể cán bộ đã và đang công tác tại Ban Thông tin và Đào tạo, Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam đã tạo các điều kiện thuận lợi trong quá trình học tập, nghiên cứu, hoàn thành luận án. Tác giả xin cảm ơn tới Lãnh đạo Viện Môi trường Nông nghiệp, lãnh đạo và tập thể cán bộ Bộ môn Hoá Môi trường, Viện Môi trường Nông nghiệp và Cục Kiểm soát hoạt động bảo vệ môi trường; Cục Bảo vệ môi trường miền Bắc, Tổng cục Môi trường, Bộ Tài Nguyên và Môi trường đã tạo mọi điều kiện giúp đỡ, động viên, quan tâm, chia sẻ cùng tác giả trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận án.

Tác giả xin chân thành cám ơn Ban chủ nhiệm đề tài “Nghiên cứu diễn biến và giải pháp hạn chế, phục hồi môi trường đất trồng lúa bị suy thoái vùng đồng bằng sông Cửu Long” , đề tài “quan trắc và phân tích môi trường đất Việt Nam” đã tạo điều kiện cho nghiên cứu sinh tham gia thực hiện đề tài, và sử dụng một số kết quả mà nghiên cứu sinh đã tham gia trực tiếp như là đóng góp của đề tài về kết quả tham gia đào tạo. Cuối cùng tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới bạn bè đồng nghiệp, tới những người thân yêu trong gia đình đã tận tình giúp đỡ, động viên về vật chất, tinh thần để tác giả luôn yên tâm nghiên cứu và hoàn thành luận án. Tác giả Luận án Nguyễn Quang Huy ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii DANH MỤC BẢNG.

v DANH MỤC HÌNH. ix DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT. Tính cấp thiết của đề tài luận án. Mục tiêu nghiên cứu.

Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài. Ý nghĩa khoa học. Ý nghĩa thực tiễn. Những đóng góp mới của đề tài.

TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Khái niệm, nguồn gốc, phân loại đất mặn,. Nguồn gốc đất mặn. Phân loại đất mặn.

Diện tích và phân bố đất mặn trên thế giới và ở Việt Nam .3 Tính chất đất mặn .1 Tính chất hóa lý đất mặn. Đặc điểm vi hình thái đất mặn. Quản lý, sử dụng đất mặn và một số giải pháp canh tác. Kinh nghiệm thế giới.

Kinh nghiệm Việt Nam. Nguy cơ thoái hoá đất mặn và một số biện pháp quản lý và cải tạo đất mặn. Những nguy cơ suy thoái đất sản xuất nông nghiệp do mặn hoá. Một số biện pháp quản lý và cải tạo đất mặn:.

NỘI DUNG, VẬT LIỆU VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Nội dung nghiên cứu. Vật liệu nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu:.

Địa điểm và thời gian nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp thu thập thông tin thứ cấp. Phương pháp điều tra thực địa.

Phương pháp lấy mẫu và phân tích các chỉ tiêu vật lý, hóa học đất và đánh giá chất lượng đất.4 Phương pháp thí nghiệm đồng ruộng .5 Phương pháp xử lý thống kê. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN. Hiện trạng sản xuất, phân bố đất lúa vùng ĐBSCL. Hiện trạng đất và đất mặn trồng lúa vùng ĐBSCL.

Hiện trạng kỹ thuật canh tác áp dụng trong trồng lúa vùng đồng bằng sông Cửu Long. Đánh giá tính chất đất mặn vùng đồng bằng sông Cửu Long. Hiện trạng một số chỉ tiêu vật lý đất mặn vùng ĐBSCL. HiERLINK \l "_Toc56505798"ỉ tiêu vật lý đất mặn vùng ĐBSCLgvùng đồng bằng83 3.

Một số yếu tố, mức độ và nguyên nhân chính gây suy thoái đất mặn trồng lúa vùng đồng bằng sông Cửu Long. Yếu tố và mức độ suy thoái đất mặn trồng lúa vùng ĐBSCL. Nhận định một số nguyên nhân chính gây suy thoái môi trường đất mặn trồng lúa vùng ĐBSCL. Kết quả nghiên cứu giải pháp kỹ thuật hạn chế tác động của mặn trong canh tác lúa vùng ĐBSCL.

Kết quả thí nghiệm trên đất mặn. Kết quả thực hiện mô hình trên diện rộng. Đề xuất các giải pháp nhằm hạn chế và phục hồi môi trường đất mặn trồng lúa vùng ĐBSCL. Nhóm giải pháp về quy hoạch.

Nhóm giải pháp thuỷ lợi và công trình. Nhóm giải pháp về kỹ thuật. 124 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. 129 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

132 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN TIẾN SĨ. 142 iv DANH MỤC BẢNG Số STT bảng Tên các bảng trang Bảng 1.1 So sánh các hệ phân loại cho nhóm đất mặn 8 Bảng 1. Diện tích đất mặn ở một số châu lục trên thế giới 9 Bảng 1.3 Đất mặn vùng Đồng bằng sông Cửu Long 10 Bảng 1.4 Biến động diện tích đất mặn vùng ĐBSCL qua các thời kỳ 11 Bảng 1.5 Biến động tính chất mặn của đất mặn sú, vẹt, đước 24 Bảng 1.6 Đánh giá độ chua của đất mặn sú, vẹt, đước vùng ĐBSCL 25 Đánh giá tính chất dinh dưỡng của đất mặn, sú, vẹt đước Bảng 1.7 27 ĐBSCL Đánh giá hàm lượng Ca2+, Mg2+, CEC của đất mặn sú, vẹt, đước Bảng 1. 30 ĐBSCL Đánh giá biến động tính chất mặn của đất mặn nhiều vùng Bảng 1.9 32 ĐBSCL Đánh giá biến động thành phần cơ giới của đất mặn nhiều vùng Bảng 1.11 Đánh giá độ chua (pH) của đất mặn nhiều vùng ĐBSCL 34 Bảng 1.12 Đánh giá tính chất dinh dưỡng của đất mặn nhiều vùng ĐBSCL 35 Đánh giá hàm lượng chất dễ tiêu của đất mặn nhiều vùng Bảng 1.13 36 ĐBSCL Đánh giá hàm lượng Ca2+, Mg2+, CEC của đất mặn nhiều vùng Bảng 1.14 37 ĐBSCL Đánh giá tính chất dinh dưỡng của đất mặn trung bình và ít Bảng 1.15 38 vùng ĐBSCL Đánh giá hàm lượng Ca2+, Mg2+, CEC của đất mặn trung bình Bảng 1.16 40 và ít vùng ĐBSCL Bảng 1.17 Diện tích đất bị mặn hóa theo loại sử dụng (ha) 42 Bảng 2.1 Một số chỉ tiêu và phương pháp phân tích đất 48 Bảng 2.2 Phân cấp độ chua đất theo pHKCl 49 Bảng 2.3 Phân cấp chất hữu cơ tổng số trong đất (OM) 50 Bảng 2.4 Phân cấp hàm lượng N tổng số trong đất 50 Bảng 2.5 Phân cấp lân tổng số trong đất (% P2O5) 50 v Bảng 2.6 Phân cấp kali tổng số trong đất (% K2O) 50 Bảng 2.7 Phân cấp P dễ tiêu theo phương pháp Bray II P2O5 (mgP/kg) 51 Bảng 2.8 Phân cấp K trao đổi (cmol/kg đất) 51 Bảng 2.9 Phân cấp Ca trao đổi (cmol/kg đất) 51 Bảng 2.10 Phân cấp Mg trao đổi (cmol/kg đất) 51 Bảng 2.11 Phân cấp dung tích cation trao đổi CEC (cmol/kg đất) 52 Bảng 2.12 Phân cấp độ no bazơ 52 Bảng 2.13 Phân cấp độ mặn theo % muối trong đất 52 Bảng 2.14 Phân cấp độ mặn theo EC (ds.15 Phân cấp đánh giá đất bị chua hoá theo giá trị pH 53 Bảng 2.16 Phân cấp đánh giá đất bị suy giảm chất hữu cơ tổng số (OM%) 53 Bảng 2.17 Phân cấp đánh giá đất bị suy giảm dung tích hấp thu (CEC) 54 Bảng 2.18 Phân cấp đánh giá đất bị suy giảm Nitơ tổng số 54 Bảng 2.19 Phân cấp đánh giá đất bị suy giảm phốt pho tổng số (P2O5%) 54 Bảng 2.20 Phân cấp đánh giá đất bị suy giảm kali tổng số 55 Bảng 2.21 Phân cấp đánh giá đất bị suy giảm độ phì 55 Bảng 2.22 Phân mức đánh giá đất bị mặn hoá, phèn hoá 55 Phân bón sử dụng trong các công thức thí nghiệm vụ đông xuân Bảng 2.23 57 và hè thu năm 2016/2017 Phân bón sử dụng trong các công thức thí nghiệm vụ thu đông Bảng 2.25 Kết quả phân tích đất trước thí nghiệm 58 Bảng 3.1 Quy mô sử dụng đất lúa theo nhóm đất ở ĐBSCL 60 Diễn biến các loại hình sử dụng đất trồng lúa vùng ĐBSCL giai Bảng 3.2 62 đoạn 1980 - 2015 Diện tích các loại đất và đất mặn trồng lúa vùng ĐBSCL phân Bảng 3.3 64 theo đơn vị hành chính năm 2016 Bảng 3.4 Diện tích, năng suất và sản lượng lúa vùng ĐBSCL 65 Bảng 3.5 Các giống lúa phổ biến vùng đồng bằng sông Cửu Long 66 Trung bình lượng phân bón sử dụng trên đất mặn và các loại đất Bảng 3.6 69 trồng lúa vùng ĐBSCL 69 Các hoạt chất thuốc BVTV được sử dụng phổ biến trong sản Bảng 3.7 72 xuất lúa vi Tỷ lệ các hoạt chất thuốc trừ cỏ được người nông dân sử dụng Bảng 3.8 73 trong vụ lúa hè thu năm 2015 ở ĐBSCL Bảng 3.9 Trung bình số lần xử lý thuốc diệt cỏ và sâu bệnh vùng ĐBSCL 74 Trung bình số lần xử lý thuốc BVTV cho cây lúa vùng ÐBSCL Bảng 3.