Luận án tiến sĩ đẩy nhanh quá trình chuyển đổi nền nông nghiệp nước ta lên nền n

Tính cấp thiết của đề tài Việt Nam là nước nông nghiệp, hiện có 80% dân cư và trên 70% lực lượng lao động xã hội sống ở nông thôn, trong đó có hơn 80% lực lượng lao động làm việc trong nông nghiệp [66, 13]. Bởi thế, sản xuất nông nghiệp được coi là mặt trận hàng đầu, quan trọng nhất trong nền kinh tế quốc dân. Việc chuyển nền nông nghiệp từ tình trạng sản xuất nhỏ, mang nặng tính chất tự cung tự cấp, độc canh và thuần nông, thành một nền nông nghiệp hàng hóa nhiều thành phần, vận động theo cơ chế thị trường, định hướng XHCN, là một vấn đề có ý nghĩa quyết định trong việc phát triển kinh tế - xã hội ở nước ta hiện nay. Quá trình chuyển đổi đó nhanh hay chậm, tùy thuộc rất nhiều vào diễn biến của quá trình thị trường hóa kinh tế nông nghiệp, quá trình đưa các hộ nông dân vào con đường phát triển sản xuất hàng hóa.

Từ năm 1979 cho đến nay, Đảng và Nhà nước ta đã có nhiều chủ trương chính sách (Chỉ thị 100-CT/TW, của Ban Bí thư Trung ương (năm 1981), Nghị quyết 10 của Bộ Chính trị (4-1988), Nghị quyết Trung ương V (khóa VII), Luật đất đai (1993), Nghị quyết Đại hội VIII, Nghị định 64CP (1993), Luật HTX (1997), Chỉ thị 68 CT/TW (1996). nhằm thúc đẩy quá trình chuyển biến đó và đã đạt được nhiều thành tựu rõ rệt, khởi sắc, nhất là về mặt sản xuất lương thực. Tuy nhiên, cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn vẫn còn chậm chuyển đổi sang sản xuất hàng hóa có hiệu quả. Cho đến nay, trong số 9,5 triệu hộ sản xuất nông nghiệp mới có khoảng 30% số hộ trong sản xuất nông sản hàng hóa với các mức độ khác nhau [15,132], tỷ suất hàng hóa trong nông nghiệp còn thấp, thị trường còn nhỏ lẻ, phân tán, nặng tính chất mùa vụ, sức mua của nông dân thấp, số hộ nghèo còn nhiều; các lợi thế so sánh trong trồng trọt, chăn nuôi, cây lương thực, thực phẩm hàng năm và cây công nghiệp lâu năm., trên mỗi vùng đất nước còn chưa được khai thác tổng hợp và tối ưu nhất.

1 Đẩy nhanh quá trình chuyển nền nông nghiệp nước ta lên nông nghiệp hàng hóa là một vấn đề còn mới mẻ, những kết quả đạt được mới chỉ là bước đầu, nhưng đặt trong nguy cơ tụt hậu, trong xu thế và yêu cầu của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, trong xu hướng hội nhập quốc tế, thì vấn đề này được đặt ra hết sức cấp thiết cả về lý luận và thực tiễn, cần phải tiếp tục nghiên cứu và giải quyết. Tình hình nghiên cứu Ở nước ngoài đã có nhiều công trình nghiên cứu, giới thiệu về quá trình phát triển kinh tế nông thôn tự cung tự cấp sang kinh tế hàng hóa, quá trình công nghiệp hóa đất nước bắt đầu từ việc phát triển kinh tế nông nghiệp, trong đó đề cập đến quá trình hình thành và phát triển nông nghiệp hàng hóa trên địa bàn nông thôn*. Ở trong nước, trong những năm gần đây, có một số công trình nghiên cứu đã đề cập đến những khía cạnh khác nhau của quá trình chuyển nông nghiệp nước ta lên sản xuất hàng hóa **. * Viện Kinh tế kỹ thuật thương nghiệp: Thông tin chuyên đề về "Cải cách lưu thông hàng hóa nông thôn Trung Quốc".

+ PAO: Ảnh hưởng của chính sách nông nghiệp. Kinh nghiệm các nước. + PAO: Kỹ thuật giống cây trồng. Nxb Nông Nghiệp.

** Nguyễn Sinh Cúc: Thực trạng nông nghiệp. Nxb Thống Kê 1991. + Cù Xuân Dư: Chất lượng hạt giống cây trồng với công tác kiểm nghiệm, kiểm định. + Trần Đức: HTX và thời vàng son của kinh tế gia đình.

Chương IV. + Trần Đức: Sở hữu và cây đời. + Phạm Thắng: Sản xuất nông nghiệp đòi hỏi hoàn thiện dịch vụ cung ứng vật tư phân bón. Trung tâm thông tin.

Thông tin chuyên đề kinh tế dịch vụ. + Đỗ Thế Tùng: Việc thực hiện khoán 10 - Những vấn đề đặt ra và giải pháp. Nghiên cứu lý luận, số 3/1991. + Lưu Văn Sùng: Về quá trình đổi mới quản lý trong nông nghiệp ở Tiền Giang.

Nghiên cứu lý luận, số 5/1990. Hợp tác hóa nông nghiệp - một số giải pháp từ cơ sở. Nxb Sự Thật. + Cao Viết Lợi: Mấy ý kiến về cho vay hộ nông dân sản xuất nông nghiệp.

Tạp chí ngân hàng số 5/1991. 2 Và một số luận án, tài liệu khác, đề cập đến các vấn đề: Phát triển kinh tế hộ, phát triển kinh tế hợp tác, củng cố và hoàn thiện quan hệ sản xuất trong nông nghiệp, nâng cao hiệu quả sử dụng lao động trong nông nghiệp, về sự hình thành và kết hợp các lợi ích kinh tế trong nông nghiệp, về vai trò của Nhà nước đối với sự phát triển kinh tế - xã hội nông thôn. Nhưng các tác giả thường chỉ đề cập một số vấn đề cụ thể nào đó của nền nông nghiệp hàng hóa (chẳng hạn về tổ chức quản lý, về phát triển cơ sở hạ tầng, về sở hữu, về phát triển kinh tế hộ.) hoặc chỉ tập trung nhấn mạnh mặt tổ chức quản lý, hoặc kinh tế - kỹ thuật. Một số tác giả có bàn đến sự phát triển kinh tế hàng hóa nông thôn Việt Nam.

nhưng mới chỉ là những khái quát chung, những nét phác thảo, chứ chưa đi sâu bàn một cách cơ bản, hệ thống những giải pháp nhằm đẩy + GS. Lương Xuân Qùy: Những biện pháp kinh tế tổ chức và quản lý để phát triển kinh tế nông nghiệp hàng hóa và đổi mới cơ cấu kinh tế nông thôn Bắc Bộ. Nxb Nông nghiệp. Nguyễn Xuân Nguyên.

Khuynh hướng phân hóa hộ nông dân trong phát triển sản xuất hàng hóa. Nxb CTQG Hà Nội 1995. + Tổ chuyên đề nông thôn thuộc Ban nông nghiệp TW Đảng. "Kinh tế - xã hội nông thôn Việt Nam ngày nay.

Trần Đình Hiền (Đại học kinh tế quốc dân). Những vấn đề kinh tế chủ yếu của thị trường tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp Việt Nam". Một số vấn đề kinh tế hàng hóa trong nông nghiệp Việt Nam từ góc độ kinh tế hộ. Trường Đại học kinh tế quốc dân.

+ PTS Đăng Lễ Nghi, Nguyễn Thị Phương Loan: Nông nghiệp, nông thôn và nông dân nước ta qua 10 năm đổi mới, Thông tin những vấn đề lý luận (phục vụ lãnh đạo), số 20+21/1998. Phan Thanh Khiết. Những quá trình kinh tế - xã hội chuyển kinh tế tự nhiên của Tây Nguyên lên kinh tế h trong chặng đường đầu tiên của thời kỳ quá độ. Học viện Nguyễn Ái Quốc.

Dịch vụ sản xuất nông nghiệp cho hộ tự chủ sản xuất kinh doanh để phát triển sản xuất hàng hóa ở đồng bằng Bắc Bộ. Người hướng dẫn khoa học: PGS. Nguyễn Quang Hồng. Phát triển nông nghiệp hàng hóa định hướng XHCN ở Việt Nam.

Người hướng dẫn khoa học: GS. Trần Ngọc Hiên. Kinh tế hộ nông dân trong sự phát triển kinh tế hàng hóa ở nước ta hiện nay. Người hướng dẫn khoa học: PGS.PTS Đoàn Trọng Nhã.

3 nhanh sự phát triển nông nghiệp hàng hóa ở Việt Nam. Do vậy những kết quả nghiên cứu đó còn thiếu tính hệ thống, toàn diện. Mặt khác, do giới hạn lịch sử, ít nhiều chịu sự chi phối của lối tư duy cũ, trong khi nền kinh tế cả nước đã và đang chuyển hướng mạnh mẽ sang kinh tế thị trường có sự quản lý của Nhà nước, theo định hướng xã hội chủ nghĩa (đặc biệt là sau Nghị quyết Trung ương 5 - Khóa VII, Luật đất đai, Luật HTX, Nghị định 64CP, Chỉ thị 68TW) nên một số quan niệm, phương hướng, giải pháp đã đưa ra không còn phù hợp với thực tiễn hiện nay, đòi hỏi phải được xem xét, bổ sung trong điều kiện mới. Tiếp thu các thành tựu nghiên cứu về vấn đề này, tác giả luận án đã cố gắng vận dụng tư duy kinh tế mới vào việc khảo sát, nghiên cứu thực tiễn, chỉ ra có hệ thống những thành công và hạn chế, những khó khăn và thuận lợi, những xu hướng phát triển mới, từ đó nêu ra các quan điểm, phương hướng và giải pháp cơ bản nhằm đẩy nhanh sự phát triển nền nông nghiệp hàng hóa, đáp ứng có hiệu quả yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước trong những năm tới.

Mục đích, nhiệm vụ và giới hạn của luận án - Mục đích của luận án: Mục đích của luận án là làm sáng rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn của quá trình phát triển nền nông nghiệp hàng hóa nước ta, từ đó nêu ra phương hướng và đề xuất những giải pháp chủ yếu nhằm đẩy nhanh sự phát triển nền nông nghiệp hàng hóa trong điều kiện nền kinh tế thị trường, định hướng xã hội chủ nghĩa. - Để đạt được mục đích trên, luận án có những nhiệm vụ sau: + Làm rõ vai trò của việc phát triển nền nông nghiệp hàng hóa và tính quy luật của sự hình thành và phát triển nền nông nghiệp hàng hóa trong điều kiện nền kinh tế thị trường ở nước ta. 4 + Nghiên cứu thực trạng của sản xuất nông sản hàng hóa ở nước ta hiện nay, nêu được kinh nghiệm đẩy nhanh sự phát triển nông nghiệp hàng hóa của một số nước và sự cần thiết cấp bách ở Việt Nam. + Đề xuất những giải pháp chủ yếu nhằm đẩy nhanh sự phát triển nền nông nghiệp hàng hóa ở Việt Nam hiện nay.

- Giới hạn phạm vi nghiên cứu của luận án: Để nghiên cứu việc đẩy nhanh sự phát triển nền nông nghiệp hàng hóa nước ta, cần có sự tiếp cận từ nhiều phía. Dưới góc độ khoa học kinh tế chính trị, luận án chỉ tập trung nghiên cứu những quá trình, những đặc trưng, phương hướng và một số giải pháp chủ yếu nhằm đẩy nhanh quá trình phát triển nông nghiệp hàng hóa ở nước ta, chứ không đi vào những vấn đề cụ thể của kinh tế ngành nông nghiệp, không khảo sát toàn bộ kinh tế hàng hóa nông thôn. Về thời gian, luận án chủ yếu khảo sát sự vận động của nền nông nghiệp hàng hóa ở Việt Nam chủ yếu từ sau Chỉ thị 100 của Ban bí thư Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam đến nay. Cơ sở lý luận và phương pháp luận Tác giả luận án nghiên cứu trên cơ sở vận dụng tư duy kinh tế của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, các quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về phát triển nền nông nghiệp hàng hóa định hướng XHCN.

Tác giả luận án sử dụng phương pháp phân tích thống kê để xử lý các số liệu, nghiên cứu những vấn đề có tính quy luật của sự phát triển nền nông nghiệp hàng hóa theo nội dung đề ra.