Nghiên cứu dịch tễ học và biện pháp phòng trị bệnh giun tròn trên chó tại Đồng bằng sông Cửu Long

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ NGUYỄN THỊ CHÚC MSHV: P1014006 NGHIÊN CỨU DỊCH TỄ HỌC VÀ BIỆN PHÁP PHÒNG TRỊ BỆNH GIUN TRÒN ĐƢỜNG TIÊU HÓA TRÊN CHÓ TẠI MỘT SỐ TỈNH ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH: BỆNH LÝ HỌC VÀ CHỮA BỆNH VẬT NUÔI MÃ NGÀNH: 62 64 01 02 CẦN THƠ, 2022 MỤC LỤC Trang LỜI CẢM TẠ. v LỜI CAM ĐOAN. vii MỤC LỤC .viii DANH SÁCH HÌNH. xii DANH SÁCH BẢNG.

xiv CHƢƠNG 1 GIỚI THIỆU.1 Tính cấp thiết của đề tài .2 Mục tiêu nghiên cứu .3 Ý nghĩa khoa học .4 Ý nghĩa thực tiễn.5 Những đóng góp mới của luận án. 2 CHƢƠNG 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU.1 Tình hình nghiên cứu về bệnh giun tròn ở chó trên thế giới và trong nƣớc .1 Tình hình nghiên cứu trên thế giới .2 Tình hình nghiên cứu ở trong nƣớc .2 Phân loại các loài giun tròn ký sinh đƣờng tiêu hóa chó .1 Vị trí của giun móc (Hookworm) trong hệ thống phân loại .2 Vị trí của giun đũa (Roundworm) trong hệ thống phân loại .3 Vị trí của giun tóc trong hệ thống phân loại .3 Đặc điểm sinh học của các loài giun tròn 15 2.1 Đặc điểm sinh học của giun móc 15 2.2 Đặc điểm sinh học của giun đũa .3 Đặc điểm sinh học của giun tóc .4 Đặc điểm sinh học của giun đầu gai (Gnathostoma spinigerum) .5 Đặc điểm sinh học của giun xoăn thực quản (Spirocerca lupi).4 Đặc điểm dịch tễ giun tròn ký sinh đƣờng tiêu hóa trên chó .1 Động vật cảm nhiễm .2 Tuổi cảm nhiễm .3 Thời tiết, khí hậu và mùa vụ .4 Yếu tố giống, loài và điều kiện chăm sóc nuôi dƣỡng .5 Tác hại của giun tròn đối với sức khỏe con ngƣời .6 Một số chỉ tiêu sinh lý máu ở chó .2 Chức năng của máu.7 Các phƣơng pháp chẩn đoán giun tròn trên chó .1 Chẩn đoán tìm giun tròn ở chó khi con vật còn sống .2 Phƣơng pháp chẩn đoán trên con vật chết .8 Các phƣơng pháp xác định loài giun tròn ký sinh ở chó .1 Phƣơng pháp xác định loài giun tròn bằng đặc điểm hình thái học .2 Phƣơng pháp sinh học phân tử trong chẩn đoán giun tròn trên chó .9 Thuốc tẩy trừ giun tròn ký sinh trên chó .10 Tình hình nuôi chó tại các tỉnh ĐBSCL. 51 CHƢƠNG 3 PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .1 Nội dung nghiên cứu.2 Thời gian, địa điểm, đối tƣợng nghiên cứu.3 Phƣơng tiện nghiên cúu .4 Phƣơng pháp nghiên cứu .1 Ƣớc lƣợng mẫu điều tra .2 Xác định đặc điểm dịch tễ của giun tròn trên chó tại các tỉnh, thành ĐBSCL.4 Nghiên cứu vòng đời giun móc A.5 Nghiên cứu bệnh lý trên chó nhiễm A.6 Nghiên cứu hiệu quả của thuốc tẩy trừ bệnh giun đũa và giun móc trên chó .5 Các chỉ tiêu theo dõi .1 Phƣơng pháp kiểm tra phân .2 Phƣơng pháp mổ khám .3 Định danh hình thái học của giun .4 Định danh bằng kỹ thuật sinh học phân tử và giải trình tự gene .5 Xác định các giai đoạn của vòng đời giun móc A.6 Kiểm tra chỉ số huyết học của chó nhiễm A.7 Hiệu quả điều trị của thuốc tẩy trừ .6 Phƣơng pháp xử lý số liệu. 74 CHƢƠNG 4 K T QUẢ V THẢO LU N.1 Đặc điểm dịch tễ của giun tròn trên chó tại các tỉnh, thành ĐBSCL.1 Kết quả kiểm tra phân .2 Kết quả mổ khám .3 Khảo sát sự tƣơng quan giữa số lƣợng giun móc trong ruột chó với số trứng trong một gram phân tƣơng ứng .2 Định loài giun tròn trên chó bằng đặc điểm hình thái học và sinh học phân tử tại các tỉnh, thành ĐBSCL .1 Định danh phân loại bằng hình thái học của loài giun móc .2 Định danh giun tròn bằng kỹ thuật PCR và giải trình tự gene .3 Kết quả nghiên cứu vòng đời của giun móc A.1 Đặc điểm và kích thƣớc của các giai đoạn ấu trùng A.2 Kết quả theo dõi thời gian phát triển ấu trùng giun móc ở điều kiện phòng thí nghiệm.

Kết quả nghiên cứu thời gian hoàn thành vòng đời của giun móc trong cơ thể chó. Kết quả thời gian hoàn thành vòng đời của giun móc chó .4 Kết quả nghiên cứu về bệnh lý học ở chó nhiễm giun móc A.1 Triệu chứng lâm sàng trên chó gây nhiễm giun móc A.2 Kết quả bệnh tích đại thể trên chó gây nhiễm giun giun móc A.4 Kết quả kiểm tra một số chỉ số huyết học trên chó nhiễm giun móc A.5 Kết quả thử nghiệm hiệu quả của một số thuốc tẩy trừ giun móc, giun đũa trên chó. 120 CHƢƠNG 5 K T LU N V ĐỀ NGHỊ. 124 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

140 PHỤ LỤC A PHI U ĐIỀU TRA TRÊN CHÓ XÉT NGHIỆM PHÂN. 140 PHỤ LỤC B XỬ LÝ THỐNG KÊ. 144 PHỤ LỤC C: MỐI TƢƠNG QUAN GIỮA SỐ GIUN VÀ TRỨNG GIUN MÓC TRONG 1 GRAM PHÂN. PHƢƠNG TRÌNH HỒI QUY TUY N TÍNH VỀ SỐ GIUN MÓC ANCYLOSTOMA CANINUM.

HIỆU QUẢ TẨY TRỪ GIUN MÓC V GIUN ĐŨA. PHỤ LỤC HÌNH ẢNH. 172 xi DANH SÁCH HÌNH Trang Hình 2. 3 Phần đầu của A.

7 Phần đầu của U. 8 Vòng đời phát triển của giun móc. canis trƣởng thành. 12 Giun trƣởng thành T.

14 Vòng đời phát triển của T. 16 Trứng của giun T. 17 Vòng đời của giun T. 20 Sơ đồ vòng đời của G.

21 Dạng trƣởng thành của S. 23 Vòng đời phát triển của S. 24 Hình ảnh giun đũa chó di chuyển trên da ngƣời. 25 Ấu trùng giun móc xâm nhập vào cơ thể qua da.

26 A: Nốt da do Gnathostoma sp khu trú. Ấu trùng L3; B: Ấu trùng tuyến tính di chuyển tổn thƣơng trên da vú (mũi tên trên) và nốt da (mũi tên dƣới). 27 Sơ đồ khối minh họa nguyên tắc hoạt động của máy luân nhiệt với buồng ủ nhiệt bằng khí. 28 Sơ đồ hệ gene nhân tế bào.

29 Công thức cấu tạo của levamisole. 30 Công thức cấu tạo của pyrantel. 1 Mô tả phƣơng pháp xác định tỷ suất chênh. 2 Sơ đồ thí nghiệm phân tích đặc điểm hình thái và sinh học phân tử của một số loài giun tròn trên chó.

1 Hình dáng giun móc cái. 2 Phần đầu của giun móc (X40). 3 Vân ngang trên lớp biểu bì (hình A và B). 4 Kết quả điện di sản phẩm PCR đoạn ITS1 của các loài giun móc trên gel.

5 Kết quả điện di sản phẩm PCR-RFLP của A. 6 Kết quả điện di sản phẩm PCR – RFLP của A. 7 Kết quả điện di sản phẩm PCR-RFLP của A. 8 Kết quả điện di sản phẩm PCR của T.

9 Kết quả điện di sản phẩm PCR của S. 10 Cây phả hệ và quan hệ loài của A. 11 Cây phả hệ và quan hệ loài của A. 12 Cây phả hệ và quan hệ loài của T.

13 Cây phả hệ và quan hệ loài của S. 14 Trứng phân chia thành 8 phôi bào (X40). 15 Trứng hình thành ấu trùng bên trong (X40). 17 Môi và thực quản ấu trùng L1, L2 (X40).

20 Bao miệng ấu trùng L3 (X40). 21 Sơ đồ tổng quát chu trình phát triển của A. 22 Chó bị nhiễm giun móc gầy ốm, hay nằm. 23 Phân chó tiêu chảy máu.

24 Xuất huyết ruột non. 25 Xuất huyết manh tràng. 26 Xuất huyết phổi. 27 Tế bào bị bong tróc (X10).

28 Tế bào viêm với nhiều bạch cầu ái toan (X10). 29 Hạch bạch huyết sƣng to và có phản ứng viêm (X10). 118 xiii DANH SÁCH BẢNG Trang Bảng 2. 1 Tổng đàn chó nuôi tại các tỉnh ĐBSCL.

1 Phân bố lấy mẫu điều tra. 2 Phân bố mẫu khảo sát các đặc điểm dịch tễ theo giống, lứa tuổi, phƣơng thức nuôi, mùa vụ và giới tính. 3 Phân bố số chó mổ khảo sát tại 6 tỉnh, thành khảo sát. 4 Tình tự primers dùng trong cắt sản phẩm PCR của giun.

5 Chu kỳ nhiệt cho phản ứng PCR cho các loài giun móc. 6 Chu kỳ nhiệt cho phản ứng PCR cho các loài giun xoăn thực quản. 7 Chu kỳ nhiệt cho phản ứng PCR cho các loài giun đũa. 8 Thành phần mix cho một phản ứng PCR.

9 Enzyme sử dụng trong nghiên cứu. 10 Dự đoán kiểu cắt hạn chế (restriction patterns) của các enzyme cắt giới hạn Enzyme BsuN 1 (Hae) và Tag 1 ở vùng ITS1. 11 Thành phần mix cho một phản ứng cắt enzyme. 12 Tổng hợp các sequence của các loài giun tròn.

1 Tỷ lệ nhiễm giun tròn trên chó tại các tỉnh, thành ĐBSCL. 2 Tỷ lệ nhiễm các loài giun tròn trên chó tại các tỉnh, thành ĐBSCL. 3 Tỷ lệ nhiễm giun tròn trên chó theo lứa tuổi tại các tỉnh, thành ĐBSCL. 4 Tỷ lệ nhiễm giun tròn trên chó theo nhóm giống chó tại các tỉnh, thành ĐBSCL.

5 Tỷ lệ nhiễm giun tròn đƣờng tiêu hóa theo mùa vụ. 6 Tỷ lệ nhiễm giun tròn đƣờng tiêu hóa theo giới tính của chó. 7 Tỷ lệ nhiễm giun tròn trên chó theo phƣơng thức nuôi. 8 Tỷ lệ nhiễm giun tròn trên chó theo phƣơng thức vệ sinh gia súc.

9 Tỷ lệ nhiễm giun tròn trên chó theo chu kỳ tẩy giun tròn định kỳ của chủ nuôi. 10 Tỷ lệ nhiễm giun tròn trên chó theo kiểu lông. 11 Tỷ lệ nhiễm giun tròn trên chó theo phƣơng thức cho ăn của chủ nuôi. 12 Tỷ lệ nhiễm giun tròn trên chó theo thể trạng của chó.

13 Tỷ lệ nhiễm giun tròn trên chó theo lứa tuổi tại các địa điểm khảo sát. 14 Thành phần loài giun tròn trên chó theo lứa tuổi tại các tỉnh ĐBSCL. 15 Tỷ lệ nhiễm ghép giun tròn trên chó tại các tỉnh khảo sát. 16 Cƣờng độ nhiễm các loài giun tròn trên chó (giun tròn/chó).

17 Kết quả khảo sát số giun móc cái và số trứng trong phân. 18 Kích thƣớc của các chiều đo của giun móc ký sinh ở chó. 19 Đặc điểm và kích thƣớc của các giai đoạn ấu trùng A. 20 Thời gian phát triển của ấu trùng A.

caninum ở điều kiện phòng thí nghiệm. 21 Thời gian hoàn thành vòng đời của giun móc trong cơ thể chó. 22 Tổng hợp thời gian hoàn thành vòng đời của giun móc. 23 Biểu hiện triệu chứng lâm sàng trên chó gây nhiễm do A.

24 Bệnh tích đại thể của chó gây nhiễm giun móc A. 25 So sánh một số chỉ tiêu sinh lý máu giữa chó nhiễm và không nhiễm giun móc. 26 Hiệu quả tẩy trừ giun đũa và giun móc bằng thuốc A (levamisol) và thuốc B (pyrantel) .