Luận án tiến sĩ quản lý dạy học theo hướng đảm bảo chất lượng tại trường tiểu học tỉnh Vĩnh Long - Phạm Huy Tưởng

1 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI PHẠM HUY TƢ QUẢN LÝ DẠY HỌC THEO HƢỚNG ĐẢM BẢO CHẤT LƢỢNG TẠI TRƢỜNG TIỂU HỌC TỈNH VĨNH LONG LUẬN ÁN TIẾN SĨ GIÁO DỤC HỌC HÀ NỘI - 2014 2 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI PHẠM HUY TƢ QUẢN LÝ DẠY HỌC THEO HƢỚNG ĐẢM BẢO CHẤT LƢỢNG TẠI TRƢỜNG TIỂU HỌC TỈNH VĨNH LONG CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÍ GIÁO DỤC MÃ SỐ: 62.14 LUẬN ÁN TIẾN SĨ GIÁO DỤC HỌC Người hướng dẫn khoa học PGS.TS TRẦN KIỂM TS ĐÀO LAN HƢƠNG HÀ NỘI - 2014 3 MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Toàn nhân loại đang bƣớc vào kỷ nguyên mới với những đặc trƣng cơ bản là sự toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế là sự phát triển mạnh mẽ công nghệ thông tin, kinh tế tri thức, xã hội học tập. Để cùng nhân loại tiến lên phía trƣớc, Đảng ta đã xác định thực sự coi giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là nhân tố quyết định tăng trƣởng, phát triển kinh tế xã hội. Theo Luật Giáo dục 2009, Tiểu học là cấp học đầu tiên của bậc học phổ thông, là cấp học nền tảng của hệ thống giáo dục quốc dân.

Chính vì vậy, cấp học này đƣợc Đảng và Nhà nƣớc có sự quan tâm đặc biệt. Việt Nam đã hoàn thành phổ cập giáo dục tiểu học vào năm 2000, và hiện nay đang tiến hành phổ cập giáo dục tiểu học đúng độ tuổi. Thành quả phổ cập giáo dục tiểu học đúng độ tuổi có phần đóng góp phần quan trọng của việc nâng cao chất lƣợng giáo dục tiểu học trong thời gian qua. Đối với trƣờng tiểu học, dạy học là hoạt động trọng tâm, xuyên suốt quá trình hoạt động của nhà trƣờng.

Mặt khác, chất lƣợng dạy học là vấn đề đặc biệt đƣợc nhiều ngƣời quan quan tâm. Muốn chất lƣợng dạy học đƣợc đảm bảo thì công tác quản lý dạy học đóng vai trò cực kỳ quan trọng. Quản lý dạy học với chức năng điều khiển hoạt động dạy học theo hƣớng đảm bảo chất lƣợng nhằm đáp ứng yêu cầu mục tiêu dạy học đề ra. Chất lƣợng giáo dục đƣợc đặt ra trong bối cảnh nƣớc ta đang xây dựng nền kinh tế thị trƣờng theo định hƣớng xã hội chủ nghĩa, mở cửa và bƣớc vào hội nhập sâu rộng ở khu vực và trên thế giới.

Hiện nay, xu thế toàn cầu hóa, xu thế hợp tác và cạnh tranh không những mang tầm cỡ quốc gia, mà còn mang tầm cỡ quốc tế diễn ra trên tất cả các hoạt động đời sống xã hội ngày càng gay gắt. Đây thực sự là thời cơ và cũng là thách thức đối với giáo dục. Thách thức nổi bật nhất là chất lƣợng giáo dục chƣa đáp ứng yêu cầu và đòi hỏi của sự phát triển kinh tế xã hội. 4 Chính vì vậy tổ chức, quản lí việc bảo đảm chất lƣợng giáo dục và kiểm định chất lƣợng giáo dục trở thành một nội dung của quản lí nhà nƣớc về giáo dục đã đƣợc nêu trong Điều 99, Luật Giáo dục 2009.[73] Theo Nguyễn Ngọc Giao (2009), chất lƣợng giáo dục luôn là vấn đề quan tâm hàng đầu của toàn xã hội vì tầm quan trọng của nó đối với sự phát triển của đất nƣớc.

Đất nƣớc thịnh hay suy, yếu hay mạnh, phụ thuộc phần lớn vào chất lƣợng sản phẩm của giáo dục.[39] Bộ GD-ĐT khẳng định: “Chất lượng giáo dục tiểu học là sự đáp ứng các yêu cầu về mục tiêu giáo dục tiểu học quy định tại Luật giáo dục. Tiêu chuẩn đánh giá chất lượng giáo dục trường tiểu học là mức độ yêu cầu và điều kiện mà trường tiểu học phải đáp ứng để được công nhận đạt tiêu chuẩn chất lượng giáo dục”.[14] Đánh giá chất lƣợng giáo dục tiểu học hiện nay vẫn chủ yếu tập trung vào đánh giá kết quả học tập (đầu ra) của học sinh với các kết quả về học lực và hạnh kiểm để xét lên lớp hay lƣu ban. Mà việc đánh giá này còn thiên về thành tích, thậm chí “chưa chuẩn xác, chưa toàn diện”. Cụ thể, trong lĩnh vực học tập của học sinh tiểu học, việc chấm điểm và nhận xét kết quả các môn học của học sinh đƣợc xem là đánh giá kết quả học tập.

Thực tế chƣa đánh giá chất lƣợng hoạt động của cả quá trình giáo dục và xem xét đến các điều kiện đảm bảo chất lƣợng giáo dục tiểu học hiện tại. Việc vận dụng tiến bộ khoa học quản lí chất lƣợng đã đƣợc các nƣớc phát triển trong khu vực và trên thế giới áp dụng vào lĩnh vực giáo dục và đào tạo đã đạt nhiều thành tựu to lớn. Nghiên cứu các lí thuyết và mô hình quản lí chất lƣợng từ lĩnh vực kinh tế, dịch vụ, các mô hình đảm bảo chất lƣợng của các nƣớc trên thế giới vận dụng vào quản lí chất lƣợng giáo dục và chất lƣợng giáo dục đại học ở Việt Nam thời gian qua có các tác giả tiêu biểu nhƣ: Phạm Thành Nghị, Trần Kiểm, Trần Khánh Đức, Nguyễn Đức Chính, Lê Đức Ngọc, Phạm Quang Huân, Phan Văn Kha, Tạ Thị Kiều An, Lƣu Thanh Tâm, … Bộ GD-ĐT cũng đã ban hành nhiều Thông tƣ áp dụng thông qua công tác kiểm định, đánh 5 giá chất lƣợng giáo dục đại học, trung cấp chuyên nghiệp và chất lƣợng giáo dục phổ thông hiện hành. Riêng trên lĩnh vực giáo dục phổ thông và giáo dục mầm non ở nƣớc ta, thời gian qua đã xuất hiện một số công trình nghiên cứu về lĩnh vực quản lí chất lƣợng giáo dục của các tác giả tiêu biểu qua Luận án nghiên cứu của: Hoàng Thị Minh Phƣơng, Lê Đức Ánh, Nguyễn Thị Thanh Tâm,.

Đặc biệt trong lĩnh vực giáo dục tiểu học chƣa có luận án nghiên cứu cụ thể nào về lĩnh vực quản lí dạy học tiểu học vận dụng theo các lí thuyết và mô hình đảm bảo chất lƣợng. Quản lí dạy học tại các trƣờng tiểu học tỉnh Vĩnh Long theo hƣớng đảm bảo chất lƣợng vẫn còn nhiều hạn chế bất cập. Đặc biệt, đứng trƣớc yêu cầu đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục tiểu học thì còn những vấn đề về quản lí dạy học chƣa đáp ứng thực tiễn tại các trƣờng tiểu học. Theo Bộ GD-ĐT (2008), đảm bảo chất lƣợng là quá trình xảy ra trƣớc, trong khi thực hiện; phòng ngừa sai phạm từ bƣớc ban đầu; chất lƣợng đƣợc thiết kế ngay trong quá trình từ khâu đầu đến khâu cuối theo tiêu chuẩn “không sai hỏng”; trách nhiệm ngƣời lao động lớn hơn trách nhiệm của thanh tra viên, mặc dù thanh tra viên vẫn có vai trò nhất định trong đảm bảo chất lƣợng.[14] Đảm bảo chất lƣợng trong giáo dục đƣợc xác định nhƣ các hệ thống, chính sách, thủ tục, quy trình hành động và thái độ đƣợc xác định từ trƣớc nhằm đạt đƣợc, duy trì, giám sát và củng cố chất lƣợng.

Cơ quan Đảm bảo chất lƣợng giáo dục Australia đã sử dụng khái niệm này.[14] Nhằm góp phần bổ sung và làm phong phú kho tàng lí luận về đảm bảo chất lƣợng giáo dục nói chung, đảm bảo chất lƣợng dạy học tiểu học nói riêng, đồng thời giúp cho các nhà quản lí giáo dục ở cơ sở, đặc biệt là hiệu trƣởng trƣờng tiểu học có thêm cơ sở lí luận về quản lí dạy học, để họ quản lí dạy học tại trƣờng tiểu học theo hƣớng đảm bảo chất lƣợng. Trên cơ sở đó, đề tài “Quản lí dạy học theo hướng đảm bảo chất lượng tại trường tiểu học tỉnh Vĩnh Long” đƣợc nghiên cứu sinh lựa chọn nghiên cứu. Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn, đề xuất các biện pháp quản lý dạy học tiểu học theo hƣớng đảm bảo chất lƣợng tại các trƣờng tiểu học tỉnh Vĩnh Long nhằm góp phần nâng cao chất lƣợng dạy học. Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu 3.

Khách thể nghiên cứu: Công tác quản lý dạy học của hiệu trƣởng trƣờng tiểu học. Đối tượng nghiên cứu: Biện pháp quản lý dạy học theo hƣớng đảm bảo chất lƣợng tại các trƣờng tiểu học tỉnh Vĩnh Long. Giới hạn phạm vi nghiên cứu 4. Chủ thể quản lý là hiệu trƣởng trƣờng tiểu học thực hiện các biện pháp quản lý dạy học tiểu học.

Đối tượng quản lý của hiệu trƣởng là giáo viên và học sinh trong trƣờng tiểu học. Giới hạn về nội dung nghiên cứu: Biện pháp quản lý dạy học tiểu học theo hƣớng đảm bảo chất lƣợng tại các trƣờng tiểu học theo mô hình đảm bảo chất lƣợng CIPO của UNESCO (10 yếu tố: người học; người dạy; phương pháp; chương trình; thiết bị; môi trường; hệ thống đánh giá; quản lí dân chủ; cộng đồng cùng tham gia; nguồn lực đầu tư). Địa bàn khảo sát: 60 trƣờng tiểu học tại tỉnh Vĩnh Long, nghiên cứu trong 2 năm học (từ tháng 6/2011 đến tháng 6/2013). Khách thể khảo sát: 05 cán bộ quản lý (CBQL) của Sở GD-ĐT, 32 CBQL Phòng GD-ĐT, 470 hiệu trƣởng, phó hiệu trƣởng và giáo viên tiểu học tỉnh Vĩnh Long.

Giả thuyết khoa học Quản lí dạy học tiểu học tại Vĩnh Long hiện nay chỉ chủ yếu đánh giá kết quả đầu ra của một số môn học làm cơ sở, nên chất lƣợng dạy học chƣa phản ánh toàn diện kết quả quá trình dạy học của giáo viên. 7 Chính vì vậy, nếu thực hiện các biện pháp quản lý dạy học tiểu học theo hƣớng đảm bảo chất lƣợng theo mô hình CIPO của UNESCO (10 yếu tố: người học; người dạy; phương pháp; chương trình; thiết bị; môi trường; hệ thống đánh giá; quản lí dân chủ; cộng đồng cùng tham gia; nguồn lực đầu tư) của hoạt động dạy học thì sẽ đảm bảo chất lƣợng dạy học tại trƣờng tiểu học, đáp ứng các yêu cầu của mục đích giáo dục nói chung, mục tiêu giáo dục tiểu học nói riêng. Nhiệm vụ nghiên cứu 6. Xây dựng cơ sở lý luận về quản lý dạy học theo hƣớng đảm bảo chất lƣợng tại trƣờng tiểu học.

Nghiên cứu thực trạng quản lí dạy học theo hƣớng đảm bảo chất lƣợng tại các trƣờng tiểu học tỉnh Vĩnh Long. Đề xuất các biện pháp quản lý dạy học theo hƣớng đảm bảo chất lƣợng tại trƣờng tiểu học tỉnh Vĩnh Long. Khảo nghiệm nhận thức và thực nghiệm một số biện pháp quản lý dạy học theo hƣớng đảm bảo chất lƣợng tại trƣờng tiểu học tỉnh Vĩnh Long. Phƣơng pháp nghiên cứu 7.

Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận Phân tích, tổng hợp, khái quát hóa các văn bản quy phạm pháp luật, các công trình và các tài liệu khoa học có liên quan đến quản lí dạy học tiểu học theo hƣớng đảm bảo chất lƣợng tại trƣờng tiểu học. Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn -Phương pháp quan sát. Giám sát thực trạng quản lí dạy học tiểu học của hiệu trƣởng một số trƣờng trên địa bàn tỉnh Vĩnh Long.