Luận án tiến sĩ tiểu thuyết về đề tài nông thôn việt nam đầu thế kỷ xxi

a đơ UBND TỈNH THANH HÓA BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC HOÀNG THỊ KIM OANH TIỂU THUYẾT VỀ ĐỀ TÀI NÔNG THÔN VIỆT NAM ĐẦU THẾ KỶ XXI LUẬN ÁN TIẾN SĨ VĂN HỌC THANH HOÁ, 2022 a UBND TỈNH THANH HÓA BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC TIỂU THUYẾT VỀ ĐỀ TÀI NÔNG THÔN VIỆT NAM ĐẦU THẾ KỶ XXI Chuyên ngành: Văn học Việt Nam Mã số: 9.21 LUẬN ÁN TIẾN SĨ VĂN HỌC Người hướng dẫn khoa học: 1. Nguyễn Thanh Tâm THANH HOÁ, 2022 a MỤC LỤC 1. Lý do chọn đề tài. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Những đóng góp mới của luận án. Bố cục của luận án.

Tình hình nghiên cứu tiểu thuyết về đề tài nông thôn trong văn học Việt Nam. Những nghiên cứu ở thế kỷ XX. Những nghiên cứu đầu thế kỷ XXI. Tiểu thuyết về đề tài nông thôn Việt Nam đầu thế kỷ XXI - những tác động khách quan và chủ quan đối với sự phát triển.

Tác động từ đời sống khách quan. Chi phối từ những yếu tố chủ quan. 40 Trang MỞ ĐẦU.6 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU. Tiến trình tiểu thuyết về đề tài nông thôn Việt Nam.

Tiểu thuyết về nông thôn đầu thế kỷ XX đến 1945 - từ định hình đến phát triển. Tiểu thuyết về nông thôn từ 1945 đến 1975 - vận động theo hướng cách mạng hóa, gắn với vận mệnh chung của dân tộc. Tiểu thuyết về nông thôn từ sau 1975 đến hết thế kỷ XX - những bước chuyển quan trọng của thể loại.41 NHỮNG GÓC NHÌN MỚI, NHỮNG VẤN ĐỀ MỚI TRONG TIỂU THUYẾT.41 VỀ ĐỀ TÀI NÔNG THÔN ĐẦU THẾ KỶ XXI. Những vấn đề của quá khứ từ cái nhìn hiện tại.

Nông thôn trong cải cách ruộng đất. Nông thôn trong phong trào hợp tác hóa nông nghiệp. Nông thôn trong thời hậu chiến. Nông thôn đương đại và những cảnh báo về sinh thái.

Cảnh báo về sinh thái tự nhiên. Cảnh báo về sinh thái xã hội. Cảnh báo về sinh thái tinh thần.79 NHÂN VẬT NGƯỜI NÔNG DÂN “QUEN MÀ LẠ”.79 TRONG TIỂU THUYẾT VỀ ĐỀ TÀI NÔNG THÔN ĐẦU THẾ KỶ XXI. Những phẩm tính vững bền, những căn tính cố hữu.

Những phẩm tính vững bền. Những căn tính cố hữu. Những biến đổi về tâm tính trước sự thay đổi của thời cuộc. Sự tha hóa về nhân cách, băng hoại về đạo đức lối sống.

Sự tiếp nhận, hình thành lối sống cơ hội, thực dụng. Những khát khao thầm kín, riêng tư cá nhân. Tự sự về thân thể và những khát khao tính dục. Nỗi cô đơn và những ẩn ức tâm lý.109 NHỮNG KẾ THỪA VÀ NỖ LỰC ĐỔI MỚI LỐI VIẾT.109 TRONG TIỂU THUYẾT VỀ ĐỀ TÀI NÔNG THÔN ĐẦU THẾ KỶ XXI.

Sự “nối dài” của lối viết truyền thống. Kết cấu cốt truyện theo lối tuyến tính. Tổ chức thế giới nhân vật theo tuyến. Trần thuật chủ yếu ở ngôi thứ ba.

Những nỗ lực đổi mới lối viết. Tăng cường tính đối thoại. Sử dụng đa dạng các hình thức kết cấu. Sử dụng linh hoạt nhiều lớp ngôn ngữ.145 DANH MỤC NHỮNG CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ.149 LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI CỦA LUẬN ÁN.149 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.150 Phụ lục 1 DANH MỤC TÁC PHẨM VIẾT VỀ NÔNG THÔN ĐẦU THẾ KỶ XXI ĐƯỢC KHẢO SÁT TRONG LUẬN ÁN (Theo năm xuất bản).168 Phụ lục 2 DANH MỤC TÁC PHẨM VIẾT VỀ NÔNG THÔN.170 TRONG THẾ KỶ XX ĐƯỢC LUẬN ÁN THAM KHẢO.

Lý do chọn đề tài MỞ ĐẦU 1. Không phải ngẫu nhiên những trí thức phương Tây khi đặt chân đến Đông Dương đã dành nhiều thời gian để nghiên cứu về cấu trúc làng xã, đặc tính bản địa, sắc thái văn hóa, mô hình nông nghiệp, người nông dân và nông thôn Việt Nam. Cho đến nay, công trình địa lý nhân văn của Pierre Gouru (Người nông dân châu thổ Bắc Kỳ), nghiên cứu dân tộc học của G.Condominas (Chúng tôi ăn rừng), các nghiên cứu nhân học văn hóa của Olivier (“Giúp đỡ” và tương trợ trong cộng đồng làng quê ở miền Bắc Việt Nam: Quan hệ giữa tình đoàn kết và sự phụ thuộc), Oscar Salemink (Tìm kiếm an toàn tinh thần trong xã hội Việt Nam đương đại), Suenari Michio (Tổ tiên được hình tượng ra như thế nào trên bàn thờ: Phân tích so sánh với các xã hội Đông Á khác)… đã ít nhiều cho thấy mối quan tâm sâu sắc của các trí thức nước ngoài trong việc tìm hiểu Việt Nam. Họ - những người xa lạ, đã chọn lối tiếp cận từ nông nghiệp, nông thôn và nông dân để thấu hiểu con người và xứ sở này.

Những nghiên cứu dân tộc học, xã hội học, nhân học của các nhà nghiên cứu trong nước cũng đem đến cho thế giới những nhận thức đầy đủ hơn về một Việt Nam đa sắc thái, rất sinh động về văn hóa. Dường như, muốn hiểu Việt Nam, người ta phải bắt đầu từ nông thôn, làng xã, từ những gì được gìn giữ, trao truyền và cả những biến cải phía sau lũy tre làng. Những dấu chân của người đi trước, những cảm hứng gợi lên từ phía làng quê, những thông điệp từ truyền thống… đã thôi thúc chúng tôi đến với nông thôn như một sự trở về để hiểu Việt Nam. Nhìn lại đề tài nông thôn trong văn học Việt Nam hiện đại có thể thấy, sự nghiệp sáng tác của nhiều nhà văn ở các thời kỳ văn học khác nhau đều được gắn với đề tài này.

Trước Cách mạng, những tác giả viết về nông thôn thành công có Phạm Duy Tốn, Hồ Biểu Chánh, Ngô Tất Tố, Trần Tiêu, Nguyễn Công Hoan, Mạnh Phú Tư, Vũ Trọng Phụng, Nam Cao, Bùi Hiển, Kim Lân, Tô Hoài. Từ sau Cách mạng đến 1975, đề tài nông thôn gắn với những tên tuổi như Nguyễn Văn Bổng, Chu Văn, Nguyễn Địch Dũng, Đào Vũ, Ngô Ngọc Bội, Nguyễn Thế Phương, Nguyễn Khải, Vũ Thị Thường, Nguyễn Hữu Nhàn, Nguyễn Thị Ngọc Tú… Từ sau 1975 đến hết thế kỷ XX, văn đàn thực sự quy tụ nhiều cây bút xuất sắc thuộc nhiều thế hệ. Bên cạnh các tác giả Chu Văn, Đào Vũ, Tô Hoài, Ngô Ngọc Bội, Nguyễn Khải vẫn miệt mài trên từng trang viết nông thôn, giai đoạn này có nhiều cái tên trở thành sự kiện nổi bật trong đời sống văn học lúc bấy giờ như Nguyễn Trọng Oánh, 1 a Ma Văn Kháng, Nguyễn Mạnh Tuấn, Nguyễn Kiên, Lê Lựu, Nguyễn Minh Châu, Nguyễn Khắc Trường, Dương Hướng, Tạ Duy Anh. Bước vào những năm cuối thập kỷ 90, đặc biệt đầu thế kỷ XXI, những thành tựu của khoa học, kỹ thuật, công nghệ bùng nổ ở nhiều lĩnh vực đã làm thay đổi diện mạo nông thôn cả về đời sống vật chất lẫn tinh thần.

Trong phong khí đó của thời đại, nông thôn vẫn tiếp tục lôi cuốn về phía mình nhiều tên tuổi như Trịnh Thanh Phong, Tạ Duy Anh, Hoàng Minh Tường, Đỗ Minh Tuấn, Đỗ Tiến Thụy, Nguyễn Ngọc Tư… với không ít tác phẩm xứng đáng được gọi tên trong văn học Việt Nam đương đại. Có thể thấy, nông thôn và nông dân là đề tài chưa bao giờ vơi cạn trong văn học Việt Nam, là mảnh đất mà nhà văn nhiều thế hệ vẫn ưa tìm tòi, khám phá. Đây cũng là đề tài gợi cho chúng tôi nhiều cảm hứng thú vị với mong muốn tìm hiểu về một nông thôn Việt Nam từ trong truyền thống đến hiện đại. Văn học Việt Nam đầu thế kỷ XXI đã và đang có những bước chuyển mình mạnh mẽ từ tư duy nghệ thuật đến phương thức biểu hiện.

Đó là cách tiếp cận, phản ánh con người và hiện thực cuộc sống mới trong những mối quan hệ đa chiều, khám phá con người ở nhiều phương diện của đời sống, kể cả đời sống tâm linh. Tư duy tiểu thuyết hiện đại đã nhanh chóng đáp ứng phần nào sự phản ánh hiện thực đó. Tiểu thuyết với tính chất mềm dẻo, khả năng bao chứa và dung hợp nhiều thể loại cũng như phương thức biểu đạt là một “lợi thế” để nhận diện và phản ánh hiện thực mới của đời sống, nhất là đời sống nông thôn một cách “thật” nhất, gần gũi nhất với mỗi chúng ta. Và việc lựa chọn tiểu thuyết viết về nông thôn được quy chiếu thời gian ở đầu thế kỷ XXI, đồng thời mở rộng biên độ tham chiếu đến nay, chúng tôi mong muốn đánh giá đúng giá trị cũng như sự vận động và phát triển của thể loại này trong tiến trình chung của văn học Việt Nam đương đại.

Mặt khác, tiểu thuyết về đề tài nông thôn đầu thế kỷ XXI đến nay vẫn chưa thực sự được nghiên cứu có hệ thống như một giai đoạn độc lập mở ra một kỷ nguyên mới cho tiểu thuyết về nông thôn đương đại Việt Nam. Đây là điều còn bỏ ngỏ và cũng là cơ hội để chúng tôi có thể góp phần bổ khuyết vào khoảng trống này. Những điều trên là lý do chính thúc đẩy chúng tôi lựa chọn đề tài Tiểu thuyết về đề tài nông thôn Việt Nam đầu thế kỷ XXI. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2.

Mục đích nghiên cứu Nghiên cứu hướng tới việc nhận diện, lý giải những đặc điểm nổi bật về nội dung và lối viết của tiểu thuyết về đề tài nông thôn đầu thế kỷ XXI, từ đó, chỉ ra những đóng góp của tiểu thuyết nông thôn giai đoạn này trong tiến trình văn học 2 a dân tộc cũng như những giới hạn cần vượt qua để nền văn học có nhiều hơn nữa tác phẩm lớn về đề tài nông thôn trong tương lai. Nhiệm vụ nghiên cứu - Đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu tiểu thuyết về đề tài nông thôn trong văn học Việt Nam, tiến trình vận động của tiểu thuyết về nông thôn Việt Nam và những yếu tố tác động đối với sự phát triển của tiểu thuyết về đề tài nông thôn đầu thế kỷ XXI. - Nhận diện, phân tích và lý giải về hiện thực nông thôn được thể hiện trong tiểu thuyết Việt Nam đầu thế kỷ XXI từ những góc nhìn mới (trên các bình diện lịch sử, văn hóa, sinh thái học. - Phân tích hình tượng nhân vật người nông dân trong tiểu thuyết Việt Nam đầu thế kỷ XXI từ những góc nhìn mới (trên các bình diện nhân học xã hội, văn hóa học, sinh thái học.

- Nhận diện, phân tích những đặc điểm của lối viết trong tiểu thuyết về nông thôn Việt Nam đầu thế kỷ XXI. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3. Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của luận án là tiểu thuyết viết về đề tài nông thôn Việt Nam xuất bản đầu thế kỷ XXI. Phạm vi nghiên cứu Phạm vi nội dung: Nghiên cứu những đặc điểm về nội dung và lối viết của tiểu thuyết về đề tài nông thôn Việt Nam xuất hiện đầu thế kỷ XXI.