Luận án tiến sĩ Văn hóa truyền thông các tạp chí điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam - Nguyễn Thị Kim Ngọc (Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh)

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH NGUYỄN THỊ KIM NGỌC VĂN HÓA TRUYỀN THÔNG CỦA CÁC TẠP CHÍ ĐIỆN TỬ ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH: VĂN HÓA HỌC HÀ NỘI - 2022 luan an HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH NGUYỄN THỊ KIM NGỌC VĂN HÓA TRUYỀN THÔNG CỦA CÁC TẠP CHÍ ĐIỆN TỬ ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH: VĂN HÓA HỌC Mã số: 9229040 Người hướng dẫn khoa học: PGS,TS. VŨ THỊ PHƯƠNG HẬU HÀ NỘI - 2022 luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Vũ Thị Phương Hậu. Các số liệu thống kê, trích dẫn trong luận án bảo đảm độ tin cậy, chính xác, trung thực và được trích dẫn đầy đủ theo quy định. Tôi xin chịu trách nhiệm về lời cam đoan của mình.

TÁC GIẢ LUẬN ÁN Nguyễn Thị Kim Ngọc luan an MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU 1 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA LUẬN ÁN 7 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu 7 1. Cơ sở lý luận về văn hóa truyền thông 23 Chương 2: THỰC TRẠNG VĂN HÓA TRUYỀN THÔNG CỦA CÁC TẠP CHÍ ĐIỆN TỬ ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM 57 2. Khái quát về các tạp chí điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam 57 2.

Khảo sát, nhận diện văn hóa truyền thông của các tạp chí điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam 63 2. Những ưu điểm và hạn chế văn hóa truyền thông của các tạp chí điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam 96 Chương 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO VĂN HÓA TRUYỀN THÔNG CỦA CÁC TẠP CHÍ ĐIỆN TỬ ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM 107 3. Những yếu tố tác động đến văn hóa truyền thông của các tạp chí điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam 107 3. Phương hướng xây dựng văn hóa truyền thông của các tạp chí điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam 119 3.

Các giải pháp nâng cao văn hóa truyền thông của các tạp chí điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam trong tình hình mới 126 KẾT LUẬN 144 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 149 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 150 PHỤ LỤC 161 luan an DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT NCS Nghiên cứu sinh Nxb Nhà xuất bản PVS Phỏng vấn sâu TCCSĐT Tạp chí Cộng sản điện tử Tr. Trang luan an DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ Trang Bảng 2. Trình độ học vấn của đội ngũ cán bộ, phóng viên, biên tập viên 79 Bảng 2. Trình độ lý luận chính trị của đội ngũ cán bộ, phóng viên, biên tập viên 79 Bảng 2.

Trình độ sử dụng các thiết bị tin học và internet của đội ngũ cán bộ, phóng viên, biên tập viên 80 Bảng 2. Các nội dung được độc giả quan tâm khi đọc các ấn phẩm Tạp chí Lý luận chính trị 88 Biểu đồ 2. Lượt truy cập của độc giả từ tháng 1-2020 đến tháng 6-2021 87 Sơ đồ 1. Khung phân tích văn hóa truyền thông của các Tạp chí điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam 53 luan an 1 MỞ ĐẦU 1.

Lý do chọn đề tài Tiến bộ về khoa học và công nghệ, nhất là những đột phá công nghệ số (digital technology) ba thập niên qua đã đưa đến những chuyển mang tính cách mạng trong sản xuất, lưu giữ, truyền bá, sử dụng thông tin, thúc đẩy hình thành và phát triển các phương tiện truyền thông mới. Sự thay đổi lớn cả về số lượng và chất lượng các phương tiện truyền thông khiến quá trình truyền tải văn hóa đến công chúng được tối ưu hóa cả về tốc độ, tính năng và tính đa dạng của phương thức truyền thông, mang lại những nội dung và hình thức mới trong tổ chức sản xuất, truyền bá, sử dụng và quản trị thông tin. Báo chí là một trong những phương tiện truyền thông đại chúng thiết yếu, với chức năng hàng đầu là thông tin mọi mặt đời sống xã hội, là công cụ tư tưởng chính trị sắc bén tuyên truyền, tập hợp, giáo dục và định hướng, hướng dẫn dư luận xã hội, là phương tiện, phương thức giao tiếp, liên kết, giám sát và phản biện xã hội… Trong xã hội thông tin và toàn cầu hóa hiện nay, báo chí - truyền thông ngày càng đóng vai trò quan trọng trong đời sống của mỗi quốc gia, dân tộc. Báo chí là công cụ tư tưởng, chính trị của Đảng và Nhà nước, đồng thời là một sản phẩm văn hóa có tác động sâu rộng trong quần chúng.

Báo chí, truyền thông có quan hệ mật thiết với văn hóa, là sản phẩm văn hóa, nhưng đồng thời cũng là một phương thức quan trọng phổ biến, lưu truyền, sáng tạo và thúc đẩy phát triển văn hóa. Còn văn hóa khi đã thẩm thấu vào hoạt động báo chí, truyền thông sẽ gia tăng giá trị của các chủ thể cùng quá trình hoạt động, tạo động lực cho sự phát triển. Hoạt động báo chí không chỉ là hoạt động chính trị - xã hội hay nghề nghiệp, mà còn là một hoạt động mang đậm tính văn hóa. Vì vậy, cần nhận diện đúng bản chất của văn hóa truyền thông, vai trò của văn hóa truyền thông trong hoạt động báo chí.

Văn hóa truyền thông trong hoạt động báo chí là nền tảng cơ bản bảo đảm hoạt động báo chí truyền thông giữ vững bản chất, phương hướng của nền báo chí cách mạng, thực hiện đúng sứ mệnh, tôn chỉ, mục đích mà mỗi cơ quan báo chí đã tự đặt ra cho mình; là “thể chế mềm” ràng buộc nghĩa vụ của nhà báo với trách nhiệm xã hội, liêm chính nghề nghiệp, làm cho mỗi tác phẩm báo chí thật sự là một công trình mang tầm văn hóa; là phong cách tạo nên sức hấp dẫn, lôi cuốn độc giả, gắn độc giả với sản phẩm báo chí bằng cả tình cảm và trách nhiệm. Tất cả cùng tham dự vào luan an 2 định hình hệ sinh thái văn hóa truyền thông góp phần thúc đẩy bồi đắp tri thức, cải tạo thực tiễn, bảo vệ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, giao lưu và tiếp biến văn hóa, vì một thế giới tốt đẹp hơn. Chỉ thị số 22 - CT/TW ngày 17-10-1997 của Bộ chính trị yêu cầu các cấp, các ngành, các cơ quan báo chí xuất bản: “Phải đảm bảo tính tư tưởng, tính chân thật, tính nhân dân, tính chiến đấu và tính đa dạng, có trách nhiệm hình thành dư luận xã hội lành mạnh, góp phần tăng cường đoàn kết, nhất trí về tư tưởng, chính trị và tinh thần trong nhân dân. Không ngừng nâng cao chất lượng chính trị, văn hóa, khoa học, công nghệ, nghề nghiệp, từng bước hiện đại hóa” [34, tr.

Những năm qua, các cơ quan báo chí, truyền thông, trong đó có các Tạp chí điện tử của Đảng như: Tạp chí Cộng sản sản điện tử, Tạp chí Tuyên giáo điện tử, Tạp chí Lý luận chính trị điện tử…, đã phát huy vai trò quan trọng trong lĩnh vực tư tưởng, văn hóa, tuyên truyền chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; nghiên cứu lý luận, tổng kết thực tiễn, truyền bá, giáo dục tư tưởng chính trị, nâng cao nhận thức về mọi mặt cho các tầng lớp nhân dân, tạo sự đồng thuận trong xã hội; tích cực đấu tranh, phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, các hiện tượng tiêu cực, các biểu hiện "tự diễn biến", "tự chuyển hóa" trong một bộ phận cán bộ, đảng viên; góp phần lưu giữ và truyền bá các giá trị văn hóa - nhân văn của dân tộc, xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Bên cạnh những kết quả đã đạt được, văn hóa truyền thông của các Tạp chí điện tử của Đảng cũng bộc lộ những hạn chế nhất định. Một số Tạp chí chưa định hình rõ bản sắc văn hóa truyền thông của riêng mình, có mặt, có nội dung chưa bám sát tôn chỉ, mục đích; tính đa giá trị của văn hóa truyền thông chưa thể hiện rõ; tri thức chứa đựng trong thông tin ở nhiều tác phẩm chưa đúng tầm với tính chất tạp chí Đảng; tính sắc bén, tính thuyết phục trong thực hiện chức năng tuyên truyền, giáo dục, định hướng tư tưởng chính trị, thu hút sự quan tâm của bạn đọc còn hạn chế. Tiếp cận công nghệ làm báo hiện đại còn chậm; nguồn lực đầu tư hạn hẹp.

Hầu hết phóng viên, biên tập viên chủ yếu vừa làm tạp chí in, vừa làm tạp chí điện tử, chưa qua đào tạo kỹ năng làm báo chí điện tử chuyên nghiệp. Thậm chí ở một số chuyên mục, tác phẩm tạp chí điện tử vẫn có biểu hiện “báo hóa tạp chí”. Trong khi đó, tình hình khu vực và quốc tế có nhiều diễn biến phức tạp, khó lường, các thế lực thù địch, phản động, phần tử cơ hội chính trị ráo riết thực hiện âm luan an 3 mưu “diễn biến hòa bình”, hoạt động chống phá dưới nhiều hình thức khác nhau. Mạng xã hội trở thành không gian chiến lược mà các thế lực thù địch lợi dụng chống phá nhằm gây nhiễu loạn thông tin, thúc đẩy “tác động chuyển hóa” trên lĩnh vực tư tưởng - văn hóa.

Nhiều vấn đề mới, khó phát sinh trong thực tiễn đòi hỏi cần được lý giải thấu đáo bằng lý luận trên cơ sở tổng kết thực tiễn qua các bài viết đăng tải trên báo chí truyền thông chính thống thể hiện quan điểm của Đảng, Nhà nước. “Báo chí dù của thể chế chính trị nào, là báo chí tư nhân hay của chính phủ thì cũng nhằm đến mục đích lợi ích. Cũng chính vì vậy mà các giai cấp, nhà nước, các tổ chức, cá nhân nhà hoạt động chính trị đều phải nắm lấy báo chí, dùng làm công cụ, phương tiện để truyền bá ý thức hệ tư tưởng tiến bộ, cách mạng cho công chúng; cổ vũ, động viên họ làm theo”[119]. Điều này đòi hỏi các cơ quan báo chí, truyền thông, trong đó có các Tạp chí điện tử của Đảng rất cần có định hướng và giải pháp cải tiến trên nhiều phương diện để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ tuyên truyền trong tình hình mới.

Việc nghiên cứu văn hóa truyền thông của các Tạp chí điện tử của Đảng cần được nghiên cứu ở cả phạm vi chiều rộng lẫn mức độ chiều sâu. Xây dựng và phát huy các giá trị văn hóa truyền thông sẽ tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển các tạp chí điện tử của Đảng trong bối cảnh truyền thông đa phương tiện, hội tụ và hướng đến xu thế truyền thông đa nền tảng.