Luận án tiến sĩ Báo chí học: Vai trò truyền hình trong hoạt động lập pháp của Quốc hội Việt Nam - Vũ Thị Khuyên (2021)

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN VŨ THỊ KHUYÊN TRUYỀN HÌNH VỚI HOẠT ĐỘNG LẬP PHÁP CỦA QUỐC HỘI VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ BÁO CHÍ HỌC HÀ NỘI - 2021 luan an BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN VŨ THỊ KHUYÊN TRUYỀN HÌNH VỚI HOẠT ĐỘNG LẬP PHÁP CỦA QUỐC HỘI VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ BÁO CHÍ HỌC Ngành : BÁO CHÍ HỌC Mã số : 9. 01 Hướng dẫn 1 Hướng dẫn 2 GS, TS. VŨ VĂN HIỀN PGS, TS. ĐỖ CHÍ NGHĨA HÀ NỘI - 2021 luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi.

Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn đầy đủ theo quy định. TÁC GIẢ Vũ Thị Khuyên luan an DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT BTV Biên tập viên ĐBQH Đại biểu Quốc hội DLXH Dư luận xã hội NNPQ Nhà nước pháp quyền NXB Nhà xuất bản PT-TH Phát thanh - Truyền hình PVS Phỏng vấn sâu PV/BTV Phóng viên, Biên tập viên Quốc hội TV Truyền hình Quốc hội Việt Nam TTĐC Truyền thông đại chúng TS Tiến sĩ TXCT Tiếp xúc cử tri UBTVQH Ủy ban Thường vụ Quốc hội XHCN Xã hội chủ nghĩa luan an DANH MỤC CÁC BẢNG, HÌNH VẼ Biểu đồ 1: Tần suất theo dõi thông tin hoạt động lập pháp trên truyền hình ở các kênh Quốc hội TV, VTV1. 88 Biểu đồ 2: Nội dung thông tin HĐLP trên kênh Quốc hội TV được quan tâm. 89 Biểu đồ 3: Đánh giá nội dung thông tin hoạt HĐLP của Quốc hội trên truyền hình.

91 Biểu đồ 4: Đánh giá truyền hình tham gia vào quá trình phổ biến luật. 92 Biểu đồ 5: Đánh giá truyền hình tham gia vào quá trình xây dựng luật. 94 Biểu đồ 6: Đánh giá truyền hình tham gia vào quá trình hoàn thiện luật. 97 Hình 1: Cơ cấu thành phần đại biểu.

49 luan an MỤC LỤC Lời cam đoan Danh mục từ viết tắt Danh mục các bảng, hình vẽ MỞ ĐẦU. 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRUYỀN HÌNH VỚI HOẠT ĐỘNG LẬP PHÁP CỦA QUỐC HỘI VIỆT NAM HIỆN NAY .13 Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN NGHIÊN CỨU TRUYỀN HÌNH VỚI HOẠT ĐỘNG LẬP PHÁP CỦA QUỐC HỘI VIỆT NAM HIỆN NAY. Quan niệm cơ bản về truyền hình. Quốc hội Việt Nam, hoạt động lập pháp của Quốc hội Việt Nam.

Mối quan hệ qua lại giữa truyền hình với hoạt động lập pháp .66 Chương 2: TRUYỀN HÌNH VỚI HOẠT ĐỘNG LẬP PHÁP CỦA QUỐC HỘI VIỆT NAM HIỆN NAY: THỰC TRẠNG, VẤN ĐỀ VÀ NGUYÊN NHÂN. Thực trạng mối quan hệ truyền hình với hoạt động lập pháp và hoạt động lập pháp với truyền hình của Quốc hội Việt Nam. Vấn đề đặt ra và nguyên nhân của quan hệ truyền hình với hoạt động lập pháp của Quốc hội Việt Nam .105 Chương 3: GIẢI PHÁP VÀ KHUYẾN NGHỊ NHẰM PHÁT HUY VAI TRÒ TRUYỀN HÌNH VỚI HOẠT ĐỘNG LẬP PHÁP CỦA QUỐC HỘI VIỆT NAM HIỆN NAY. Các giải pháp chủ yếu.

Một số khuyến nghị khoa học .165 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .171 PHỤ LỤC luan an 1 MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Từ sau Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng, cả hệ thống chính trị nói chung, từng thành tố cơ bản của hệ thống chính trị ấy, nhất là bộ máy chính quyền nhà nước đang từng bước được đổi mới, hoàn thiện theo hướng ngày càng gắn bó và thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình, đang từng bước thể chế hóa đường lối của Đảng theo Nghị quyết của Đại hội. Cuộc bầu cử Quốc hội, Hội đồng nhân dân các cấp đã thành công tốt đẹp, khởi đầu cho quá trình từng bước thể chế hóa, hiện thực hóa đường lối xây dựng và phát triển đất nước theo tinh thần của Nghị quyết Đại hội XII của Đảng. Sáu tháng sau khi Đại hội XII của Đảng thành công, Quốc hội nước Cộng hòa XHCN Việt Nam đã khóa XIV đã diễn ra với những khởi sắc mới.

Hoạt động của Quốc hội cũng sáng tạo, năng động và đổi mới. Chức năng lập pháp, quyết định những vấn đề lớn của đất nước, giám sát tối cao được Quốc hội quan tâm hơn và trách nhiệm của Quốc hội và từng Đại biểu Quốc hội cũng được nâng lên. Kỳ họp thứ 2 Quốc hội khóa XIV đã không chỉ tiếp tục triển khai các Nghị quyết được thông qua trong Kỳ họp thứ nhất, mà còn tiếp tục cụ thể hóa, thể chế hóa các Nghị quyết Đại hội đại biểu lần thứ XII của Đảng thành các Nghị quyết Quốc hội: Nghị quyết về nhiệm vụ năm 2017, Nghị quyết về kế hoạch tài chính 5 năm giai đoạn 2016-2020, Kế hoạch đầu tư công trung hạn, Kế hoạch cơ cấu lại nền kinh tế … Quá trình ấy cũng đặt ra và đòi hỏi hoạt động lập pháp của Quốc hội cần có những bước đi cụ thể, với một lộ trình hợp lý trong các hoạt động lập pháp, tạo điều kiện, căn cứ cơ bản và chủ yếu cho toàn bộ hoạt động của nhà nước pháp quyền XHCN, góp phần quyết định vào thực hiện thắng lợi các mục tiêu, nhiệm vụ xây dựng và phát triển đất nước theo định hướng XHCN, thực hiện thắng lợi các chủ trương của Đảng. Nếu như quá trình hiện thực hóa đường lối, chủ trương đúng đắn của Đảng vào thực tiễn cuộc sống là một quá trình cơ bản, luan an 2 chiến lược đảm bảo cho đất nước phát triển thành công, đúng định hướng XHCN, thì khâu chủ yếu đầu tiên có tính quyết định đến thắng lợi của quá trình chiến lược cơ bản ấy chính là thể chế hóa các đường lối, chủ trương của Đảng thành các nghị quyết, quy định pháp lý… Khâu chủ yếu đầu tiên có tính quyết định ấy là hoạt động lập pháp của Quốc hội.

Thực tế những năm qua cho thấy, hoạt động lập pháp của Quốc hội nước Cộng hòa XHCN Việt Nam đã và đang trở thành một nhiệm vụ cấp thiết trong toàn bộ hoạt động của cả hệ thống chính trị, khâu chủ yếu có tính quyết định để hiện thực hóa đường lối, chủ trương, nghị quyết chiến lược của Đảng cộng sản Việt Nam vào thực tiễn cuộc sống, góp phần chủ yếu vào mục tiêu tổng quát xây dựng thành công đất nước Việt Nam trở thành quốc gia XHCN dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ công bằng và văn minh. Lập pháp là chức năng hàng đầu của Quốc hội. Quốc hội, bao gồm các Đại biểu Quốc hội tại kỳ họp mới là chủ thể duy nhất có thẩm quyền thay mặt nhân dân thông qua các dự án luật. Vì vậy, hoạt động lập pháp của Quốc hội có ý nghĩa quan trọng trong việc thực hiện chức năng lập pháp và quá trình xây dựng luật góp phần thực hiện thắng lợi sự nghiệp đổi mới.

Quốc hội là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất, cơ quan đại diện cao nhất của nhân dân. Mỗi Đại biểu Quốc hội là người đại diện cho cử tri nơi bầu ra mình, đồng thời là đại diện cho nhân dân cả nước. Để đảm bảo thực hiện đúng vị trí, vai trò của mình, đòi hỏi Quốc hội phải gắn bó mật thiết với nhân dân, nắm bắt được tâm tư nguyện vọng chính đáng của nhân dân để làm tròn trách nhiệm của người đại biểu, đại diện cho ý chí, nguyện vọng của nhân dân cả nước. Mối liên hệ hữu cơ giữa một bên là Quốc hội đại diện cho ý chí và quyền lực dân chủ của nhân dân, cùng toàn bộ hoạt động của Quốc hội, Đại biểu Quốc hội, trong đó có hoạt động lập pháp nhằm thực hiện các ý chí quyền lực dân chủ ấy, với một bên là nhân dân, dân tộc - chủ thể của toàn bộ hệ thống quyền lực dân chủ XHCN luan an 3 đang được xây dựng ở Việt Nam là mối liên hệ chủ yếu, quyết định đối với xây dựng nền dân chủ XHCN ở Việt Nam, tiến đề chính trị chủ yếu cho thắng lợi của cách mạng Việt Nam do Đảng cộng sản lãnh đạo.

Trong số các tác nhân có thể làm phát triển, củng cố mối liên hệ ấy có vai trò đặc biệt quan trọng của truyền thông đại chúng của báo chí nói chung và truyền hình nói riêng. Với chức năng là phương tiện thông tin đại chúng, báo chí nói chung, truyền hình nói riêng trong thời gian qua đã khẳng định phạm vi ảnh hưởng mạnh mẽ trong việc tuyên truyền, phổ biến đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, chuyển tải hoạt động xây dựng pháp luật của Quốc hội, các cơ quan dân cử với những bàn định, quyết sách của Đảng, Nhà nước đến với đồng bào cử tri trong cả nước một cách gần gũi, công khai minh bạch. Công tác giám sát việc thực thi pháp luật từ việc ban hành đến khi luật đi vào cuộc sống có những gì bất cập khi áp dụng vào thực tiễn cuộc sống, dư luận xã hội phản ánh về luật đó ra sao sẽ được thể hiện rõ qua báo chí. Khẳng định về tầm quan trọng của báo chí truyền thông, tại phiên làm việc đầu tiên của Kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XIV, trong báo cáo về kết quả thực hiện kinh tế - xã hội năm 2019 và triển khai kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2020 Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc đã nhấn mạnh, “Báo chí truyền thông trong thời gian qua, tạo đồng thuận xã hội để xây dựng đất nước Việt Nam hùng cường, thịnh vượng.

Với vai trò là một lực lượng cách mạng quan trọng, thể hiện tiếng nói của Đảng, Nhà nước và Nhân dân, các cơ quan báo chí, truyền thông cần khơi dậy lòng yêu nước, khát vọng dân tộc, xây dựng đất nước. Báo chí cần chung sức, đồng lòng, đồng hành cùng cả nước vượt qua khó khăn, thách thức; tập trung thông tin tuyên truyền về đường lối, chính sách, nỗ lực hành động của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân; nêu bật những gương người tốt, việc tốt, những điển hình tiên tiến vượt khó vươn lên. Báo chí không làm xói mòn niềm tin mà lan toả năng lượng tích luan an 4 cực, kết nối mọi người dân để thúc đẩy Việt Nam bứt phá vươn lên, phát triển hùng cường, thịnh vượng”. Trong môi trường truyền thông số hiện nay, cùng với các loại hình báo chí khác, nhất là báo mạng điện tử và mạng xã hội, truyền hình đang thể hiện vai trò gần như trung tâm thu hút công chúng, chiếm lĩnh thị phần truyền thông.