Luận án đạo đức nghề nghiệp người làm truyền thông - Tào Thanh Huyền

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN TÀO THANH HUYỀN VẤN ĐỀ ĐẠO ĐỨC NGHỀ NGHIỆP CỦA NGƯỜI LÀM TRUYỀN THÔNG TRONG DOANH NGHIỆP VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUAN HỆ CÔNG CHÚNG HÀ NỘI - 2026 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN TÀO THANH HUYỀN VẤN ĐỀ ĐẠO ĐỨC NGHỀ NGHIỆP CỦA NGƯỜI LÀM TRUYỀN THÔNG TRONG DOANH NGHIỆP VIỆT NAM HIỆN NAY Ngành: Quan hệ công chúng Mã số: 9320108 LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUAN HỆ CÔNG CHÚNG NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1.TS ĐINH THỊ THUÝ HẰNG 2. DƯƠNG THỊ THU HƯƠNG HÀ NỘI - 2026 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án này là công trình nghiên cứu khoa học do chính tôi thực hiện. Các kết quả, số liệu, bảng biểu và nhận định trong luận án là trung thực, được thu thập và phân tích theo đúng quy trình nghiên cứu khoa học và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Những nội dung, ý tưởng, trích dẫn và tài liệu tham khảo sử dụng trong luận án đều được ghi rõ nguồn gốc theo đúng quy định về trích dẫn và bản quyền học thuật.

Tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật và trước cơ sở đào tạo về tính trung thực, chính xác của toàn bộ nội dung luận án. Hà Nội, ngày…….năm 2026 Tác giả luận án Tào Thanh Huyền LỜI CẢM ƠN Trước hết, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới hai người hướng dẫn khoa học của tôi là PGS,TS Đinh Thị Thuý Hằng và TS. Dương Thị Thu Hương vì đã luôn tận tình định hướng, góp ý, động viên và đồng hành cùng tôi trong suốt quá trình hình thành ý tưởng, triển khai nghiên cứu và hoàn thiện luận án. Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban Giám đốc, Phòng Đào tạo sau đại học và Quý Thầy/Cô Khoa Quan hệ công chúng và Quảng cáo của Học viện Báo chí và Tuyên truyền đã tạo điều kiện thuận lợi về chuyên môn, nghề nghiệp, cơ sở dữ liệu và môi trường học thuật để tôi có thể thực hiện nghiên cứu này.

Những sự giúp đỡ, hỗ trợ của Quý Thầy/Cô là nền tảng quan trọng giúp tôi có thể thực hiện luận án một cách thuận lợi. Xin chân thành cảm ơn các chuyên gia, nhà quản lý và đồng nghiệp trong lĩnh vực truyền thông, quan hệ công chúng tại các doanh nghiệp và hiệp hội nghề nghiệp đã dành thời gian tham gia khảo sát, phỏng vấn sâu và thảo luận nhóm. Những chia sẻ thẳng thắn và giàu trải nghiệm của anh/chị đã giúp luận án phản ánh sát thực hơn đời sống nghề nghiệp. Tôi cũng xin cảm ơn gia đình, người thân và bạn bè đã luôn động viên, hỗ trợ tôi về tinh thần và vật chất trong suốt thời gian học tập và nghiên cứu.

Sự tin tưởng và đồng hành của mọi người là nguồn động lực lớn để tôi kiên trì theo đuổi và hoàn thành công trình này. Mặc dù đã rất nỗ lực, luận án khó tránh khỏi những hạn chế nhất định; tôi mong tiếp tục nhận được những ý kiến góp ý quý báu của Quý Thầy/Cô và các nhà nghiên cứu để có thể hoàn thiện hơn trong các nghiên cứu tiếp theo. Tác giả luận án Tào Thanh Huyền MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU.

Nhóm các công trình nghiên cứu về truyền thông và truyền thông trong doanh nghiệp. Nhóm các công trình nghiên cứu về đạo đức và đạo đức nghề nghiệp 31 1. Nhóm các công trình nghiên cứu về đạo đức truyền thông và đạo đức nghề nghiệp của người làm truyền thông trong doanh nghiệp. Đánh giá tổng quan và khoảng trống nghiên cứu.

44 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VẤN ĐỀ ĐẠO ĐỨC NGHỀ NGHIỆP CỦA NGƯỜI LÀM TRUYỀN THÔNG TRONG DOANH NGHIỆP VIỆT NAM HIỆN NAY. Các khái niệm cơ bản. Một số vấn đề lý luận về đạo đức nghề nghiệp của người làm truyền thông trong doanh nghiệp. Cơ sở thực tiễn về đạo đức nghề nghiệp của người làm truyền thông trong doanh nghiệp.

86 CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ ĐẠO ĐỨC NGHỀ NGHIỆP CỦA NGƯỜI LÀM TRUYỀN THÔNG TRONG DOANH NGHIỆP VIỆT NAM HIỆN NAY. Giới thiệu cơ sở dữ liệu và đặc điểm mẫu nghiên cứu. Khảo sát thực trạng nhận thức, thái độ, hành vi của người làm truyền thông trong doanh nghiệp Việt Nam. Năm vấn đề đạo đức nghề nghiệp của người làm truyền thông trong doanh nghiệp Việt Nam hiện nay.

137 CHƯƠNG 4: ĐÁNH GIÁ THÀNH CÔNG, HẠN CHẾ VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP NÂNG CAO ĐẠO ĐỨC NGHỀ NGHIỆP CỦA NGƯỜI LÀM TRUYỀN THÔNG TRONG DOANH NGHIỆP VIỆT NAM. Đánh giá chung về thực trạng đạo đức nghề nghiệp. Định hướng và nguyên tắc nâng cao đạo đức nghề nghiệp. Giải pháp nâng cao đạo đức nghề nghiệp của người làm truyền thông trong doanh nghiệp Việt Nam hiện nay.

176 DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC. 179 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 211 DANH MỤC BẢNG, BIÊU ĐỒ, MÔ HÌNH Bảng 2.1: Tổng hợp định nghĩa “Truyền thông doanh nghiệp”. 10 tiêu chí đạo đức nghề nghiệp cốt lõi và diễn giải.3: Tóm tắt văn bản pháp luật liên quan đến đạo đức nghề nghiệp .1: Đặc điểm cơ cấu mẫu nghiên cứu .2: Số lượng và vị trí của người được phỏng vấn sâu .3: Mức độ nhận thức về 10 tiêu chí đạo đức nghề nghiệp (n=631) .4: Mức độ thái độ đối với 10 tiêu chí đạo đức nghề nghiệp (n=631) .5: Mức độ hành vi đối với 10 tiêu chí đạo đức nghề nghiệp (n=631) .6: Các vi phạm đạo đức nghề nghiệp phổ biến trong 12 tháng qua (n=631) .7: Kết quả hồi quy tuyến tính về mối quan hệ nhận thức - thái độ - hành vi (n=631) .8: Tác động của yếu tố cá nhân đến nhận thức, thái độ, hành vi đạo đức nghề nghiệp của người làm truyền thông (n = 631) .9: Tác động của yếu tố tổ chức đến nhận thức, thái độ, hành vi đạo đức nghề nghiệp của người làm truyền thông (n = 631) .10: So sánh tác động của yếu tố cá nhân và yếu tố tổ chức đến đạo đức nghề nghiệp (n = 631).11: Kết quả kiểm định sự khác biệt và mối quan hệ giữa các yếu tố nhân khẩu học, bối cảnh và đào tạo với các chiều của mô hình KAB (n=631) .1: Tần suất xung đột giữa công việc và đạo đức nghề nghiệp (n=631) .1: Mô hình nghiên cứu định lượng.

82 DANH MỤC THUẬT NGỮ, TỪ VIẾT TẮT STT Thuật ngữ/ Từ viết tắt Ý nghĩa 1 Case study Tình huống nghiên cứu 2 Deadline Thời hạn hoàn thành 3 DN Doanh nghiệp 4 ĐLC Độ lệch chuẩn 5 KPI Chỉ số đánh giá hiệu quả công việc 6 KOC người tiêu dùng chủ chốt 7 KOL người có sức ảnh hưởng lớn 8 TB Trung bình 9 TLN Thảo luận nhóm 10 PVS Phỏng vấn sâu 11 PR Quan hệ công chúng 1 MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Nền kinh tế Việt Nam đang bước vào giai đoạn hội nhập sâu rộng, chịu tác động trực tiếp từ các biến động kinh tế toàn cầu và cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Trong bối cảnh đó, cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam - bao gồm cả khu vực nhà nước và khu vực tư nhân trong nước - đang đối mặt với áp lực cạnh tranh ngày càng gay gắt, đồng thời chịu sự giám sát ngày càng chặt chẽ từ công chúng, truyền thông và cơ quan quản lý. Trong môi trường đó, uy tín và niềm tin xã hội không còn là tài sản vô hình mang tính thứ yếu, mà trở thành điều kiện tiên quyết cho sự phát triển bền vững của doanh nghiệp - và chính truyền thông là cơ chế chủ yếu thông qua đó uy tín ấy được kiến tạo, củng cố hoặc phá vỡ.

Nhận thức này được phản ánh rõ trong Nghị quyết số 41-NQ/TW ngày 10/10/2023 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát huy vai trò của đội ngũ doanh nhân Việt Nam trong thời kỳ mới. Nghị quyết xác định yêu cầu “lấy đạo đức, văn hóa kinh doanh làm cốt lõi, đề cao tinh thần thượng tôn pháp luật” là nền tảng cho sự phát triển của đội ngũ doanh nhân, đồng thời nhấn mạnh trách nhiệm “nâng cao ý thức, trách nhiệm của doanh nhân, doanh nghiệp đối với xã hội, nhất là trong cung ứng sản phẩm, dịch vụ bảo đảm chất lượng; giữ gìn uy tín, thương hiệu doanh nghiệp” và kiên quyết “lên án, ngăn chặn, xử lý doanh nhân, doanh nghiệp vi phạm đạo đức, văn hoá kinh doanh, vi phạm pháp luật” [14]. Đặt trong bối cảnh đó, truyền thông doanh nghiệp không chỉ là hoạt động thông tin thương mại đơn thuần, mà còn là phương tiện hiện thực hóa trách nhiệm xã hội, xây dựng uy tín và quảng bá hình ảnh doanh nghiệp Việt Nam - cả trên thị trường trong nước lẫn trong tiến trình hội nhập quốc tế mà Nghị quyết đặt ra. Người làm truyền thông trong doanh nghiệp, với tư cách là chủ thể trực tiếp sản xuất và phân phối thông tin, đóng vai trò trung tâm trong việc hiện thực hóa các giá trị của doanh nghiệp.

Sự phát triển mạnh mẽ của truyền thông số, mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo càng làm gia tăng áp lực: thông tin lan tỏa tức thời trên không gian mạng, bất kỳ sai lệch nào về tính trung thực 2 và minh bạch đều có thể trở thành khủng hoảng niềm tin với quy mô khó lường. Luật An ninh mạng số 24/2018/QH14 ngày 12/6/2018 đã nghiêm cấm hành vi “thông tin sai sự thật gây hoang mang trong Nhân dân, gây thiệt hại cho hoạt động kinh tế - xã hội” trên không gian mạng [105], phản ánh mức độ nghiêm trọng mà Nhà nước đặt ra đối với vấn đề này. Thực tiễn Việt Nam những năm gần đây ghi nhận các hành vi vi phạm đạo đức nghề nghiệp trong truyền thông doanh nghiệp không còn mang tính cá biệt mà có xu hướng gia tăng và tinh vi hơn. Nhiều doanh nghiệp lợi dụng tốc độ lan tỏa và khoảng trống kiểm soát trên không gian số để triển khai các chiến dịch truyền thông cường điệu hóa, sai lệch nội dung, gây hiểu nhầm nghiêm trọng trong công chúng.

Điển hình là vụ sản phẩm KERA bị quảng cáo sai sự thật về công dụng với sự tham gia quảng bá của người có sức ảnh hưởng xã hội, phơi bày rõ rủi ro khi lòng tin cộng đồng bị lợi dụng để phục vụ lợi ích thương mại [58]. Để kiểm soát các hành vi này, Nhà nước đã từng bước hoàn thiện hệ thống chế tài pháp lý.