Nghiên cứu kiểm soát nội bộ trong doanh nghiệp xây dựng niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN
ĐẶNG THÚY ANH NGHIÊN CỨU KIỂM SOÁT NỘI BỘ TRONG CÁC DOANH NGHIỆP XÂY DỰNG NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM Chuyên ngành: Kế toán (Kế toán, Kiểm toán và Phân tích) Mã số: 62 34 03 01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Người hướng dẫn khoa học: PGS. Nguyễn Thị Phương Hoa HÀ NỘI - 2017 LỜI CAM ĐOAN Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật. Tôi cam kết bằng danh dự cá nhân rằng nghiên cứu này do tôi tự thực hiện và không vi phạm yêu cầu về sự trung thực trong học thuật. Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Xác nhận của Giáo viên hướng dẫn Tác giả của Luận án PGS.TS Nguyễn Thị Phương Hoa Đặng Thuý Anh LỜI CẢM ƠN Tác giả xin bày tỏ sự biết ơn sâu sắc tới PGS.TS Nguyễn Thị Phương Hoa – người hướng dẫn khoa học, đã tận tình hướng dẫn tác giả trong suốt quá trình thực hiện Luận án.

Tác giả xin bày tỏ sự cảm ơn tới Thầy Cô Viện Kế toán – Kiểm toán, Viện Đào tạo sau đại học - Trường Đại học Kinh tế quốc dân đã giúp đỡ tác giả trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu Luận Án Tác giả xin trân trọng cảm ơn sự giúp đỡ rất nhiệt tình và quý báu trong quá trình thu thập số liệu, phiếu điều tra của bạn bè, kiểm toán viên độc lập Công ty TNHH Deloitte Việt Nam, Công ty TNHH Ernst & Young Việt Nam, Công ty TNHH KPMG Việt Nam, kiểm toán viên nhà nước; các nhà quản lý, cán bộ, nhân viên, thành viên ban kiểm soát của doanh nghiệp xây dựng niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam như Công ty cổ phần Licogi13, Công ty cổ phần 482, Công ty cổ phần Xây dựng và Đầu tư 492, Công ty cổ phần xây dựng điện VNECO1… Cuối cùng, tác giả bày tỏ sự cảm ơn tới những người thân trong gia đình như bố, mẹ, anh, chị, em, chồng và con đã động viên, khích lệ tác giả trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành Luận án. Tác giả của Luận án Đặng Thuý Anh MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN LỜI CẢM ƠN MỤC LỤC DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT DANH MỤC BẢNG DANH MỤC BIỂU ĐỒ VÀ SƠ ĐỒ MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu nghiên cứu.

Câu hỏi nghiên cứu. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu. Đóng góp mới của Luận án. Kết cấu của Luận án.

5 CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU KIỂM SOÁT NỘI BỘ TRONG DOANH NGHIỆP XÂY DỰNG NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN .1 Kiểm soát nội bộ trong doanh nghiệp .1 Các quan điểm về kiểm soát nội bộ .2 Mục tiêu và các yếu tố cấu thành kiểm soát nội bộ .3 Chất lượng kiểm soát nội bộ .2 Ảnh hưởng của đặc điểm doanh nghiệp xây dựng niêm yết đến kiểm soát nội bộ .1 Đặc điểm doanh nghiệp xây dựng niêm yết .2 Sự ảnh hưởng của đặc điểm doanh nghiệp xây dựng niêm yết đến kiểm soát nội bộ .3 Mối quan hệ giữa các yếu tố của kiểm soát nội bộ với khả năng sinh lời .1 Chỉ tiêu khả năng sinh lời trong phân tích hiệu quả kinh doanh .2 Mối quan hệ của kiểm soát nội bộ đến khả năng sinh lời .4 Các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng kiểm soát nội bộ .1 Mối quan hệ giữa Ủy ban kiểm toán và chất lượng KSNB.2 Mối quan hệ giữa Kiểm toán nội bộ và chất lượng KSNB .3 Mối quan hệ giữa Ban kiểm soát và chất lượng KSNB .4 Sự ảnh hưởng của các nhân tố khác đến chất lượng kiểm soát nội bộ. Kinh nghiệm kiểm soát nội bộ trong các doanh nghiệp xây dựng niêm yết trên thế giới. 48 Tóm tắt Chương 1. 62 CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .1 Quy trình nghiên cứu .2 Nguồn dữ liệu nghiên cứu .3 Phương pháp nghiên cứu định tính .1 Nghiên cứu tài liệu .2 Phỏng vấn sâu .3 Phân tích dữ liệu định tính .4 Phương pháp nghiên cứu định lượng .1 Xây dựng giả thuyết nghiên cứu và mô hình nghiên cứu .2 Thước đo biến số .3 Kết quả đánh giá thang đo .4 Chọn mẫu nghiên cứu.5 Phân tích dữ liệu.5 Phương pháp nghiên cứu khảo sát.1 Thiết kế phiếu khảo sát .2 Đối tượng gửi phiếu khảo sát.3 Quy trình khảo sát.

82 Tóm tắt chương 2. 83 CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU KIỂM SOÁT NỘI BỘ TRONG CÁC DOANH NGHIỆP XÂY DỰNG NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM .1 Đặc điểm của các công ty xây dựng niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam ảnh hưởng đến kiểm soát nội bộ .2 Kết quả nghiên cứu nghiên cứu mối quan hệ giữa chất lượng kiểm soát nội bộ với khả năng sinh lời .1 Kết quả nghiên cứu mối quan hệ giữa chất lượng kiểm soát nội bộ với khả năng sinh lời bằng phương pháp nghiên cứu định tính.2 Kết quả nghiên cứu mối quan hệ giữa chất lượng kiểm soát nội bộ với khả năng sinh lời bằng phương pháp nghiên cứu định lượng .3 Kết quả nghiên cứu và phân tích kết quả nghiên cứu mối quan hệ giữa Ban kiểm soát với chất lượng kiểm soát nội bộ .4 Thực trạng các yếu tố của kiểm soát nội bộ trong các doanh nghiệp xây dựng niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam .1 Môi trường kiểm soát .2 Thông tin và truyền thông .4 Đánh giá rủi ro .5 Hoạt động kiểm soát .6 Đánh giá thực trạng các yếu tố cấu thành kiểm soát nội bộ trong các doanh nghiệp xây dựng niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam. 127 Tóm tắt chương 3. 132 CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN KIỂM SOÁT NỘI BỘ TRONG CÁC DOANH NGHIỆP XÂY DỰNG NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM .1 Sự cần thiết và quan điểm hoàn thiện kiểm soát nội bộ trong các doanh nghiệp xây dựng niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam .1 Sự cần thiết hoàn thiện kiểm soát nội bộ trong các doanh nghiệp xây dựng niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam .2 Chiến lược phát triển ngành xây dựng, thị trường chứng khoán và các quan điểm hoàn thiện kiểm soát nội bộ trong các doanh nghiệp xây dựng niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam .2 Các giải pháp hoàn thiện kiểm soát nội bộ trong các doanh nghiệp xây dựng niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam .1 Giải pháp hoàn thiện môi trường kiểm soát .2 Giải pháp hoàn thiện thông tin và truyền thông .3 Giải pháp hoàn thiện giám sát.4 Giải pháp hoàn thiện đánh giá rủi ro .5 Giải pháp hoàn thiện hoạt động kiểm soát .3 Kiến nghị để thực hiện giải pháp hoàn thiện kiểm soát nội bộ trong các doanh nghiệp xây dựng niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam.

151 Tóm tắt chương 4. 155 DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ. 157 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 167 DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Ký hiệu Giải thích thuật ngữ AICPA American Accounting Association Hiệp hội kế toán Hoa kỳ BCTC Báo cáo tài chính BTC Bộ tài chính BKS Ban kiểm soát CEO Chief Executive Officer - Giám đốc điều hành COSO Committee of Sponsoring Organization Hiệp hội các tổ chức tài trợ CP Cổ phần CTCP Công ty cổ phần DNXD Doanh nghiệp xây dựng ERP Enterprise Resource Planning Hoạch định nguồn lực doanh nghiệp HQKD Hiệu quả kinh doanh HĐQT Hội đồng quản trị IAASB The international Auditing and Assurance Standard Board Ủy ban chuẩn mực kiểm toán và chứng thực quốc tế IFAC International Federation of Accountants Liên đoàn kế toán quốc tế IIA The institute of Internal Audittors Viện Kiểm toán nội bộ ISA International Standard Auditting Chuẩn mực kiểm toán quốc tế ISO International Organization of Standardization Tổ chức tiêu chuẩn hóa quốc tế KSNB Kiểm soát nội bộ KTNB Kiểm toán nội bộ NĐ Nghị Định QĐ Quyết định TT Thông tư TTCK Thị trường chứng khoán TP Thành phố SEC Security Exchange Commission Ủy ban giao dịch chứng khoán Hoa kỳ SOX Sarbanes – Oxley Act Đạo luật Sarbanes – Oxley VSA Vietnamese Standard Auditing Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam DANH MỤC BẢNG Bảng 1.1: Bảng tổng hợp về các nhân tố ảnh hưởng trong nghiên cứu của Ashbaugh- Skaife và cộng sự(2007), Doyle và cộng sự (2007) .2: Bảng số liệu kết quả hoạt động kinh doanh của Công ty Sumitomo Mitsui trong 5 năm .1: Thống kê đối tượng được phỏng vấn.2: Thang đo các yếu tố cấu thành KSNB.3: Kết quả đánh giá độ tin cậy của thang đo .4: Thống kê mô tả đối tượng trả lời phiếu khảo sát .1: Quy mô công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán 2011-2016 .2: Số lượng công ty niêm yết theo ngành trên thị trường chứng khoán Việt Nam tính đến tháng 8/2015 (Thời điểm tác giả bắt đầu thực hiện điều tra) .3: Trích bảng giao khoán đơn giá tiền lương sản phẩm đối với Trạm sản xuất BTNN 120T/h và hỗ trợ tiền lương sản phẩm hàng tháng đối với thợ vận hành xe máy .4: Thống kê mô tả chất lượng kiểm soát nội bộ và các yếu tố của kiểm soát nội bộ trong các DNXD niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam .5: Kết quả lượng hóa mối quan hệ giữa chất lượng KSNB và khả năng sinh lời của các DNXD niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam .6: Kết quả lượng hóa mối quan hệ giữa môi trường kiểm soát với khả năng sinh lời của các DNXD niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam .7: Kết quả lượng hóa mối quan hệ giữa hoạt động kiểm soát với khả năng sinh lời của các DNXD niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam.8: Kết quả lượng hóa mối quan hệ giữa thông tin và truyền thông với khả năng sinh lời của các DNXD niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam .9: Kết quả lượng hóa mối quan hệ giữa đánh giá rủi ro với khả năng sinh lời của các DNXD niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam .10: Kết quả lượng hóa mối quan hệ giữa giám sát với khả năng sinh lời của các DNXD niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam .11: Kết quả thống kê mô tả tính độc lập, quy mô và trình độ của BKS trong các DNXD niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam .12: Kết quả lượng hóa mối quan hệ giữa ban kiểm soát và chất lượng kiểm soát nội bộ của các DNXD niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam .13: Kết quả lượng hóa mối quan hệ giữa ban kiểm soát với từng yếu tố của kiểm soát nội bộ trong các DNXD niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam .14: Thù lao mỗi tháng của các thành viên ban kiểm soát năm 2015 .15: Trích biên bản cuộc họp xử lý kỷ luật .