Luận án cơ chế tự chủ tài chính tại Đại học Quốc gia TP.HCM của Nguyễn Đình Hưng

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN ĐÌNH HƢNG CƠ CHẾ TỰ CHỦ TÀI CHÍNH TẠI ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ HÀ NỘI - 2018 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN ĐÌNH HƢNG CƠ CHẾ TỰ CHỦ TÀI CHÍNH TẠI ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH Ngành : Kinh tế học Mã số : 9.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. TS Nguyễn Tiến Dũng 2. TS Phạm Thu Phƣơng HÀ NỘI - 2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu nêu trong luận án là trung thực. Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

Tác giả luận án MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 1 Chƣơng 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN .Tổng quan các nghiên cứu nước ngoài .Về nội hàm tự chủ tài chính trong các cơ sở GDĐH .Các tiêu chí đánh giá tự chủ tài chính .Tổng quan các nghiên cứu trong nước .Về nội hàm tự chủ tài chính trong các cơ sở GDĐH công lập .Các tiêu chí đánh giá tự chủ tài chính .Các yếu tố ảnh hưởng đến tự chủ tài chính .Một số nghiên cứu có liên quan đến TCTC tại ĐHQG-HCM .Đánh giá tổng quan nghiên cứu và khoảng trống nghiên cứu. 22 Chƣơng 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CƠ CHẾ TỰ CHỦ TÀI CHÍNH TẠI CÁC CƠ SỞ GIÁO DỤC ĐẠI HỌC CÔNG LẬP .Sự cần thiết của tự chủ tài chính tại các cơ sở giáo dục đại học công lập .Cơ sở giáo dục đại học công lập .Cơ chế tự chủ tài chính trong các cơ sở giáo dục đại học công lập .Cơ sở lý luận về cơ chế tự chủ tài chính tại các cơ sở GDĐH công lập .Sứ mệnh của giáo dục đại học.Lý thuyết về chia sẻ lợi ích và chi phí .Lý thuyết về mô hình quản lý công mới .Tiêu chí đánh giá cơ chế TCTC cơ sở GDĐH công lập .Các nhân tố ảnh hưởng đến cơ chế TCTC cơ sở GDĐH công lập .Kinh nghiệm về TCTC ở một số cơ sở GDĐH công lập trên thế giới .Kinh nghiệm về TCTC của các trường đại học tại Mỹ .Kinh nghiệm về TCTC của các trường ĐH tại Hàn Quốc .Kinh nghiệm TCTC ở một số quốc gia Châu Âu.Kinh nghiệm về TCTC ở một số cơ sở GDĐH công lập Việt Nam .Kinh nghiệm TCTC tại Trường ĐH Tôn Đức Th ng .Kinh nghiệm TCTC tại Trường ĐH Kinh tế TP.Kinh nghiệm TCTC tại Trường ĐH Kinh tế Quốc dân .Bài học kinh nghiệm để đẩy mạnh TCTC các cơ sở GDĐH công lập Việt Nam. 59 Chƣơng 3: THỰC TRẠNG VỀ CƠ CHẾ TỰ CHỦ TÀI CHÍNH TẠI ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH.Tổng quan về Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh .Quá trình hình thành Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh .Vai trò của Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh .Cơ chế tự chủ tài chính tại Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh.Quá trình thực hiện cơ chế TCTC tại ĐHQG-HCM .Thực trạng cơ chế tự chủ tài chính tại ĐHQG-HCM .Kết quả thực hiện cơ chế tự chủ tài chính tại ĐHQG-HCM .Đánh giá những kết quả đạt được, các hạn chế và nguyên nhân hạn chế của cơ chế TCTC tại ĐHQG-HCM .Các kết quả đạt được trong thực hiện cơ chế TCTC tại ĐHQG-HCM .Các hạn chế trong thực hiện cơ chế TCTC tại ĐHQG-HCM .Nguyên nhân của các hạn chế.

108 Chƣơng 4: ĐỊNH HƢỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CƠ CHẾ TỰ CHỦ TÀI CHÍNH TẠI ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH.Yêu cầu thực hiện TCTC tại ĐHQG-HCM .Bối cảnh phát triển GDĐH trong nước và quốc tế.Mục tiêu phát triển của ĐHQG-HCM.Mục tiêu TCTC của ĐHQG-HCM.Yêu cầu về TCTC của ĐHQG-HCM .Quan điểm và định hướng hoàn thiện cơ chế TCTC tại ĐHQG-HCM .Quan điểm hoàn thiện cơ chế TCTC tại ĐHQG-HCM .Định hướng hoàn thiện cơ chế TCTC tại ĐHQG-HCM .Đề xuất mô hình TCTC tại ĐHQG-HCM .Một số giải pháp và đề xuất chính sách hoàn thiện về cơ chế TCTC tại ĐHQG-HCM .Đề xuất về hoàn thiện chủ trương chính sách của Nhà nước về cơ chế TCTC tại ĐHQG-HCM.Giải pháp hoàn thiện khung pháp lý về cơ chế TCTC tại ĐHQG-HCM .Giải pháp hoàn thiện bộ máy tổ chức và nhân sự ĐHQG-HCM đáp ứng đổi mới cơ chế hoạt động .Giải pháp tăng cường huy động nguồn thu ngoài NSNN tại ĐHQG-HCM .Một số đề xuất, kiến nghị nhằm đổi mới cơ chế TCTC tại các cơ sở GDĐH công lập .Những đề xuất, kiến nghị nhằm đổi mới cơ chế TCTC tại ĐHQG-HCM .Một số đề xuất, kiến nghị chung đối với các Bộ, Ngành và Nhà nước. 147 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ. 149 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 163 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT CDIO : Phương pháp đào tạo tiếp cận CDIO CSVC : Cơ sở vật chất CTĐT : Chương trình đào tạo CTNB : Chi tiêu nội bộ ĐH : Đại học ĐHCL : Đại học công lập ĐHQG : Đại học Quốc gia ĐHQG-HCM : Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh ĐHQG-HN : Đại học Quốc gia Hà Nội GD&ĐT : Giáo dục và Đào tạo GDĐH : Giáo dục đại học GS; PGS; TS; ThS : Giáo sư, Phó Giáo sư, Tiến sĩ.

Thạc sĩ HĐT : Hội đồng trường KHCN : Khoa học công nghệ NCKH : Nghiên cứu khoa học NSNN : Ngân sách nhà nước QLTC : Quản lý tài chính TCTC : Tự chủ tài chính Trường ĐH BK : Trường Đại học Bách Khoa Trường ĐH CNTT : Trường Đại học Công nghệ Thông tin Trường ĐH KHTN : Trường Đại học Khoa học Tự nhiên Trường ĐH KHXH&NV : Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn Trường ĐH KT-L : Trường ĐH Kinh tế - Luật XDCB : Xây dựng cơ bản DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 2.1: Tổng hợp tiêu chí đánh giá cơ chế TCTC của cơ sở GDĐH công lập .2: Tài trợ các tru ờng đại học công Tiểu Bang tại Mỹ 1980- 2005 .3: Mức độ TCTC của các quốc gia Châu Âu năm 2017.1: Quy mô nhân sự của ĐHQG-HCM giai đoạn 2012-2017 .2: Số liệu sinh viên/giảng viên của ĐHQG-HCM giai đoạn 2012-2017 .3: Trình độ nhân sự của ĐHQG-HCM giai đoạn 2012-2017 .4: Thống kê cơ sở vật chất của ĐHQG-HCM năm 2016 .5: Thống kê tài sản dùng chung của ĐHQG-HCM .6: Quy mô đào tạo của ĐHQG-HCM giai đoạn 2012-2017 .7: Quy mô tuyển sinh của ĐHQG-HCM giai đoạn 2012-2017 .8: Sự biến động tuyển sinh của ĐHQG-HCM giai đoạn 2012-2017 .9: Quy mô tốt nghiệp của ĐHQG-HCM giai đoạn 2012-2017 .10: Số ngành đào tạo đại học của ĐHQG-HCM giai đoạn 2012-2016 .11: Số lượng đề tài NCKH của ĐHQG-HCM giai đoạn 2012-2017.12: Công bố khoa học của ĐHQG-HCM giai đoạn 2012-2017 .13: Doanh thu từ NCKH của ĐHQG-HCM giai đoạn 2013-2017 .14: Chương trình hợp tác quốc tế của ĐHQG-HCM giai đoạn 2013-2017.15: Tổng hợp nguồn thu của ĐHQG-HCM giai đoạn 2012-2017 .16: Cơ cấu nguồn thu của ĐHQG-HCM giai đoạn 2012-2017 .17: Kết quả tính hệ số đa dạng hoá nguồn thu sự nghiệp .18: Tổng hợp theo nhóm chi của ĐHQG-HCM giai đoạn 2012-2017 .19: Chênh lệch thu chi của ĐHQG-HCM giai đoạn 2012-2017 .20: Tổng hợp mức độ tự chủ tài chính ĐHQG-HCM giai đoạn 2012- 2017 .21: Mức độ TCTC các cơ sở GDĐH thành viên ĐHQG-HCM năm 2016. 103 DANH MỤC CÁC HÌNH Trang Hình 2.1: Khung phân tích cơ chế tự chủ tài chính của các cơ sở GDĐH công lập tại Việt Nam.1: Bảng xếp hạng QS World của một số trường đại học trên thế giới .2: Cơ cấu các nguồn thu của ĐHQG-HCM giai đoạn 2012-2017 .3: Cơ cấu các nguồn thu của ĐHQG-HCM giai đoạn 2012-2017 .4: Cơ cấu nguồn thu ngoài NSNN của ĐHQG-HCM 2012-2017 .5: Tổng hợp theo nhóm chi của ĐHQG-HCM giai đoạn 2012-2017 .6: Cơ cấu theo nhóm chi của ĐHQG-HCM 2012-2017 .7: Mức độ tự chủ tài chính các trường ĐH thành viên năm 2016. Tính cấp thiết Giáo dục đại học đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của mỗi quốc gia. Nếu không có cơ sở giáo dục đại học và không có nghiên cứu thích hợp để đào tạo một số lượng lớn tri thức có trình độ chuyên môn cao thì không một nước nào có thể tự phát triển một cách bền vững UNESCO,1998 , “giáo dục đại học để chống nghèo đói, để phát triển bền vững và để thiết lập công bằng xã hội” [121].

Để các cơ sở GDĐH thực hiện được vai trò này thì chúng lại cần phải được giao quyền để hoạt động độc lập, tự chủ. Chính vì vậy, việc trao quyền tự chủ cho các cơ sở GDĐH đ trở thành mối quan tâm trên toàn thế giới. Salmi 2007 cho rằng trách nhiệm giải trình ch có nghĩa khi giáo dục ở bậc đại học được thực sự trao quyền để hoạt động một cách tự chủ và có trách nhiệm. European University Association, EUA (2007, 2009, 2012) [90 phân tự chủ đại học thành 4 nội dung: i Tự chủ về tổ chức, ii Tự chủ về tài chính, iii Tự chủ về học thuật, iv Tự chủ về nhân sự.

World Bank phân tự chủ đại học thành 2 loại: khái niệm tự chủ toàn diện và tự chủ về quy trình Berdahl, 1990; Raza, 2009). Tự chủ toàn diện bao gồm các khía cạnh của học thuật và nghiên cứu còn tự chủ về quy trình bao gồm những lĩnh vực phi học thuật liên quan nhiều đến vấn đề tài chính. Qua một số quan niệm nêu trên có thể thấy tự chủ tài chính (TCTC) là một nội dung quan trọng để thực hiện tự chủ trong các cơ sở GDĐH. Để tự chủ, các cơ sở GDĐH cần phải được TCTC [46].

Nhận thức được sự cần thiết việc phải đổi mới mô hình hoạt động của các cơ sở GDĐH ở Việt Nam theo hướng tăng tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm của các cơ sở GDĐH nhằm làm tăng tính chủ động, tính sáng tạo, tính năng động và nâng cao năng lực quản trị của các cơ sở GDĐH là một đòi hỏi cấp bách, phù hợp với xu hướng của thời đại. Trong thời gian qua Đảng và Chính phủ đ ban hành nhiều chính sách nhằm trao quyền tự chủ nói chung và TCTC nói riêng cho các cơ sở GDĐH.