Luận án tiến sĩ nông nghiệp: Kỹ thuật thâm canh cây cà gai leo (Solanum hainanense Hance) trên đất đồi tỉnh Thanh Hóa - Lê Hùng Tiến

UBND TỈNH THANH HÓA BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC LÊ HÙNG TIẾN NGHIÊN CỨU KỸ THUẬT THÂM CANH CÂY CÀ GAI LEO (Solanum hainanense Hance) TRÊN ĐẤT ĐỒI TỈNH THANH HÓA LUẬN ÁN TIẾN SĨ NÔNG NGHIỆP Thanh Hóa - 2022 `UBND TỈNH THANH HÓA BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC LÊ HÙNG TIẾN NGHIÊN CỨU KỸ THUẬT THÂM CANH CÂY CÀ GAI LEO (Solanum hainanense Hance) TRÊN ĐẤT ĐỒI TỈNH THANH HÓA Chuyên ngành: Khoa học Cây trồng Mã số: 9620110 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NÔNG NGHIỆP NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC 1. Trần Công Hạnh 2. Nguyễn Bá Hoạt Thanh Hóa – 2022 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Kết quả nghiên cứu nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

Các thông tin trích dẫn đều được chỉ rõ nguồn gốc. Tác giả luận án Lê Hùng Tiến i LỜI CẢM ƠN Trong quá trình thực hiện đề tài và hoàn thành luận án, tác giả luận án xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn Ban giám hiệu, Phòng sau Đại học, Khoa Nông Lâm Ngư Ngiệp - Trường Đại học Hồng Đức và Viện Dược liệu đã luôn động viên, giúp đỡ, tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tác giả trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận án. Tôi xin trân trọng cảm ơn tới những quan tâm giúp đỡ quý báu đó. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới 2 thầy hướng dẫn khoa học: 1.

Trần Công Hạnh – Trường Đại học Hồng Đức 2. Nguyễn Bá Hoạt Hai thầy đã tận tình hướng dẫn tôi thực hiện đề tài và giúp đỡ tôi hoàn thành luận án. Xin chân thành cảm ơn tất cả các nhà khoa học đã góp ý và tạo điều kiện cho việc hoàn thiện luận án. Cuối cùng, xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với gia đình, bố mẹ, anh em, vợ, các con và bạn bè đồng nghiệp đã luôn động viên, giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi cho tác giả trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận án.

Thanh Hóa, tháng 11 năm 2022 Tác giả luận án Lê Hùng Tiến ii MỤC LỤC TT Nội dung Trang Lời cam đoan i Mục lục iii Danh mục chữ viết tắt x Danh mục các bảng xii Danh mục các hình xvi MỞ ĐẦU 1 1 Tính cấp thiết của đề tài 1 2 Mục tiêu của đề tài 3 2.1 Mục tiêu chung 3 2.2 Mục tiêu cụ thể 3 3 Giới hạn nghiên cứu 4 4 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 4 4.1 Ý nghĩa khoa học 4 4.2 Ý nghĩa thực tiễn 5 5 Những đóng góp mới của luận án 5 Chương 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 6 1.1 Cơ sở khoa học trồng cây dược liệu 6 1.1 Vị trí, vai trò của cây dược liệu trong y học 6 1.1 Trên thế giới 6 1.2 Thành phần hoá học của cây dược liệu 8 1.3 Những thuận lợi và khó khăn trong việc trồng trọt cây dược liệu 10 1.2 Thực hành tốt nuôi trồng và thu hái dược liệu theo GACP-WHO 14 1.1 Sự cần thiết áp dụng GACP - WHO 14 1.2 Thực hành tốt nuôi trồng và thu hái dược liệu tự nhiên theo 15 GACP -WHO ở Việt Nam 1.3 Cơ sở khoa học một số biện pháp kỹ thuật thâm canh cây dược 16 liệu 1.1 Cơ sở khoa học nhân giống vô tính cây dược liệu bằng giâm cành 16 1.1 Vai trò của auxin trong nhân giống vô tính bằng giâm cành 16 1.2 Các yếu tố có ảnh hưởng đến nhân giống vô tính bằng giâm cành 18 1.3 Một số kết quả nghiên cứu về giâm cành cây dược liệu 19 1.2 Cơ sở khoa học xác định thời vụ và mật độ trồng cây dược liệu 21 1.3 Cơ sở khoa học bón phân cho cây dược liệu 24 1.1 Vai trò của đạm, lân, kali đối với cây dược liệu 24 1.2 Vai trò của việc bón phối hợp phân vô cơ, phân hữu cơ, phân 26 vi sinh, phân sinh học trong sản xuất cây dược liệu 1.3 Vai trò của bón phân thông qua hệ thống tưới nhỏ giọt 29 1.4 Tổng quan về cây cà gai leo 31 1.1 Nguồn gốc, phân loại, đặc điểm thực vật học cây cà gai leo 31 1.2 Nhu cầu sinh thái của cây cà gai leo 32 1.3 Thành phần hoá học và tác dụng dược lý của cà gai leo 33 1.4 Tình hình nghiên cứu về kỹ thuật sản xuất cây cà gai leo 34 1.5 Qui trình kỹ thuật sản xuất cà gai leo 37 1.5 Nhận xét rút ra từ tổng quan 38 Chương 2. VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP 41 NGHIÊN CỨU 2.1 Vật liệu nghiên cứu 41 iv 2.2 Nội dung nghiên cứu 42 2.3 Thời gian, địa điểm nghiên cứu 42 2.4 Phương pháp nghiên cứu 43 2.1 Phương pháp điều tra điều kiện khí hậu, đất đai, tình hình sản 43 xuất cà gai leo khu vực vùng đồi tỉnh Thanh Hoá.1 Thu thập thông tin thứ cấp 43 2.2 Thu thập thông tin sơ cấp 43 2.2 Phương pháp bố trí thí nghiệm 43 2. Ảnh hưởng của auxin (IAA, IBA và NAA) đến 43 sự bật mầm, ra rễ và sinh trưởng của chồi giâm cà gai leo.

Ảnh hưởng của thời vụ trồng, chiều rộng 45 luống, khoảng cách trồng đến sinh trưởng, năng suất dược liệu, hàm lượng glycoalcaloid và hiệu quả sản xuất cà gai leo trên đất đồi tỉnh Thanh Hóa. Ảnh hưởng của lượng bón đạm, lân, kali đến 47 sinh trưởng, phát triển, năng suất dược liệu, hàm lượng glycoalcaloid và hiệu quả bón phân cho cà gai leo trên đất đồi tỉnh Thanh Hóa 2.4 Thí nghiệm 4: Ảnh hưởng của bón phối hợp phân khoáng, 49 phân vi sinh vật, phân sinh học đến sinh trưởng, năng suất dược liệu, hàm lượng glycoalcaloid và hiệu quả sản xuất cà gai leo trên đất đồi tỉnh Thanh Hóa. Ảnh hưởng của bón phân thông qua hệ thống 51 tưới nhỏ giọt đến sinh trưởng, phát triển, năng suất dược liệu, hàm lượng glycoalcaloid và hiệu quả sản xuất cà gai leo trên đất đồi tỉnh Thanh Hóa.3 Phương pháp xây dựng mô hình 53 v 2.4 Phương pháp theo dõi và xác định các chỉ tiêu nghiên cứu 55 2.1 Các chỉ tiêu về bật chồi, ra rễ và sinh trưởng của chồi giâm 55 2.2 Các chỉ tiêu về sinh trưởng, phát triển của cà gai leo 55 2.3 Các yếu tố cấu thành năng suất, năng suất dược liệu, hàm 56 lượng glycoalcaloid, năng suất glycoalcaloid.4 Các chỉ tiêu về hiệu quả bón phân 57 2.5 Các chỉ tiêu về hiệu quả sản xuất 57 2.5 Phương pháp lấy mẫu và phân tích đất, nước 58 2.6 Xử lý số liệu 58 Chương 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 59 3.1 Điều kiện khí hậu, đất đai và tình hình sản xuất cà gai leo khu 59 vực vùng đồi tỉnh Thanh Hóa 3.1 Điều kiện khí hậu, đất đai 59 3.3 Đặc điểm loại đất nâu đỏ (Fd) tại huyện Ngọc Lặc 62 3.2 Tình hình sản xuất cà gai leo trên đất đồi tỉnh Thanh Hóa 63 3.1 Qui mô diện tích, năng suất, tiêu thụ sản phẩm 63 3.2 Kỹ thuật sản xuất cà gai leo 65 3.3 Thuận lợi, khó khăn và nhu cầu phát triển sản xuất cà gai leo 70 3.3 Chất lượng đất, nguồn nước tưới tại địa điểm nghiên cứu 71 3.2 Một số biện pháp kỹ thuật thâm canh (nhân giống, trồng) cà 75 gai leo trên đất đổi tỉnh Thanh Hóa 3.1 Ảnh hưởng của auxin (IAA, IBA và NAA) đến sự bật mầm, 75 ra rễ và sinh trưởng của chồi giâm cà gai leo 3.1 Tỷ lệ bật chồi và sự phát triển rễ 75 vi 3.2 Sinh trưởng của chồi giâm 77 3.2 Ảnh hưởng của thời vụ trồng, chiều rộng luống, khoảng cách 81 trồng đến sinh trưởng, phát triển, năng suất dược liệu, hàm lượng glycoalcaloid và hiệu quả sản xuất cà gai leo trên đất đồi tỉnh Thanh Hóa 3.1 Sinh trưởng, phát triển 81 3.2 Năng suất, chất lượng dược liệu 90 3.3 Hiệu quả sản xuất 105 3.3 Ảnh hưởng của lượng bón đạm, lân, kali đến sinh trưởng, phát 111 triển, năng suất dược liệu, hàm lượng glycoalcaloid và hiệu quả bón phân cho cà gai leo trên đất đồi tỉnh Thanh Hóa 3.1 Sinh trưởng, phát triển 112 3.2 Năng suất, chất lượng dược liệu 115 3.3 Hiệu suất và tỷ suất lợi nhuận bón phân 118 3.4 Lượng bón đạm, lân, kali tối đa về kỹ thuật và tối thích về kinh 120 tế 3.4 Ảnh hưởng của bón phối hợp phân khoáng, phân vi sinh vật, 125 phân sinh học đến sinh trưởng, năng suất dược liệu, hàm lượng glycoalcaloid và hiệu quả sản xuất cà gai leo trên đất đồi tỉnh Thanh Hóa 3.1 Sinh trưởng, phát triển 125 3.2 Năng suất, chất lượng dược liệu 129 3.3 Ảnh hưởng của bón phối hợp phân khoáng, phân vi sinh vật, 133 phân sinh học đến hiệu quả sản xuất cà gai leo trên đất đồi vii tỉnh Thanh Hóa 3.5 Ảnh hưởng của bón phân thông qua hệ thống tưới nhỏ giọt 136 đến sinh trưởng, phát triển, năng suất dược liệu, hàm lượng glycoalcaloid và hiệu quả sản xuất cà gai leo trên đất đồi tỉnh Thanh Hóa.1 Sinh trưởng, phát triển 136 3.2 Ảnh hưởng của bón phân thông qua hệ thống tưới nhỏ giọt 139 đến năng suất dược liệu, hàm lượng glycoalcaloid của cà gai leo trên đất đồi tỉnh Thanh Hóa.3 Ảnh hưởng của bón phân thông qua hệ thống tưới nhỏ giọt 143 đến hiệu quả sản xuất cà gai leo trên đất đồi tỉnh Thanh Hóa 3.3 Kết quả xây dựng mô hình ứng dụng tổng hợp các kết quả nghiên 145 cứu trong sản xuất cà gai leo trên đất đồi tỉnh Thanh Hóa.