Luận án: Năng lượng tái tạo, tăng trưởng kinh tế và phát thải CO2 Việt Nam

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH BÙI MINH THỦY MỐI QUAN HỆ GIỮA TIÊU THỤ NĂNG LƯỢNG TÁI TẠO VỚI TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VÀ PHÁT THẢI CO2 TẠI VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH: QUẢN LÝ KINH TẾ HÀ NỘI – 2023 HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH BÙI MINH THỦY MỐI QUAN HỆ GIỮA TIÊU THỤ NĂNG LƯỢNG TÁI TẠO VỚI TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VÀ PHÁT THẢI CO2 TẠI VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH: QUẢN LÝ KINH TẾ Mã số: 9340410 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS, TS NGUYỄN NGỌC TOÀN HÀ NỘI – 2023 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án này do chính tôi thực hiện. Các số liệu thu thập và kết quả phân tích trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn đầy đủ theo quy định. Tác giả Bùi Minh Thủy MỤC LỤC MỞ ĐẦU. TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA TIÊU THỤ NĂNG LƯỢNG TÁI TẠO VỚI TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VÀ PHÁT THẢI CO2.

Các nghiên cứu về mối quan hệ giữa tiêu thụ năng lượng tái tạo và tăng trưởng kinh tế. Các nghiên cứu về mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và phát thải CO2. Đánh giá chung về các công trình nghiên cứu. Khoảng trống nghiên cứu.

CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA TIÊU THỤ NĂNG LƯỢNG TÁI TẠO VỚI TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VÀ PHÁT THẢI CO2. Khái quát về năng lượng tái tạo, tăng trưởng kinh tế và phát thải CO2. Mối quan hệ giữa tiêu thụ năng lượng tái tạo với tăng trưởng kinh tế và phát thải CO2. THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU MỐI QUAN HỆ GIỮA TIÊU THỤ NĂNG LƯỢNG TÁI TẠO VỚI TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VÀ PHÁT THẢI CO2.

Quy trình nghiên cứu. Mô hình và phương pháp nghiên cứu tác động tiêu thụ năng lượng tái tạo đến tăng trưởng kinh tế. Mô hình và phương pháp nghiên cứu tác động tiêu thụ năng lượng tái tạo, tăng trưởng kinh tế đến phát thải CO2. THỰC TRẠNG VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA TIÊU THỤ NĂNG LƯỢNG TÁI TẠO VỚI TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VÀ PHÁT THẢI CO2 TẠI VIỆT NAM VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ĐỊNH LƯỢNG.

Thực trạng về mối quan hệ giữa tiêu thụ năng lượng tái tạo với tăng trưởng kinh tế và phát thải CO2 tại Việt Nam. Kết quả nghiên cứu định lượng và phân tích mối quan hệ giữa tiêu thụ năng lượng tái tạo với tăng trưởng kinh tế và phát thải CO2 tại Việt Nam. PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN NĂNG LƯỢNG TÁI TẠO GẮN VỚI TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VÀ GIẢM PHÁT THẢI CO2 TẠI VIỆT NAM. Bối cảnh, quan điểm, mục tiêu phát triển năng lượng tái tạo gắn với tăng trưởng kinh tế và giảm phát thải CO2 tại Việt Nam.

Dự báo triển vọng phát triển năng lượng tái tạo gắn với tăng trưởng kinh tế và giảm phát thải CO2 tại Việt Nam. Giải pháp phát triển năng lượng tái tạo gắn với tăng trưởng kinh tế và giảm phát thải CO2 đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. 141 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 143 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.

170 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết Giải nghĩa bằng tiếng Anh Giải nghĩa bằng tiếng Việt tắt ARDL Autoregressive Distributed Phương pháp ước lượng tự Lag hồi quy phân phối trễ tuyến tính BVMT Bảo vệ môi trường COP26 United Nations Climate Hội nghị của Liên Hợp quốc Change Conference về Biến đổi khí hậu lần thứ 26 CUSUM Cumulative Sum of Recursive Tổng tích lũy phần dư Residuals CUSUMSQ Cumulative sum of squares Tổng tích lũy hiệu chỉnh của recursive Residuals phần dư CO2 Carbon dioxide Cacbon điôxit CO2e Carbon dioxide equivalent Cacbon điôxit tương đương EKC Environmental Kuznets Curve Đường cong môi trường Kuznets EIA U. Energy Information Cục Quản lý thông tin năng Administration lượng Mỹ FIT Feed-in Tariffs Giá điện cố định FDI Foreign Direct Investment Đầu tư trực tiếp nước ngoài GHG Greenhouse gases Phát thải khí nhà kính GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm trong nước IRENA International Renewable Cơ quan Năng lượng tái tạo Energy Agency Quốc tế IEA International Energy Agency Cơ quan năng lượng Quốc tế kWh Kilowatt - hour Kilowatt-giờ KNK Khí nhà kính LULUCF Land use, Land use change and Sử dụng đất, đất sử dụng Forestry thay đổi và lâm nghiệp NLTT Năng lượng tái tạo OECD Organisation for Economic Tổ chức Hợp tác và Phát Cooperation and Development triển Kinh tế TWh Terawatt - hour Terawatt-giờ TTKT Tăng trưởng kinh tế WB World Bank Ngân hàng Thế giới DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2. Tác động môi trường của các nguồn năng lượng. Tóm tắt các dữ liệu……………………………………………….

Tóm tắt các dữ liệu. Công suất nguồn điện gió, điện mặt trời đưa vào vận hành từ 2009 - 2019 (MW)…………………………………………………………………. Cơ cấu điện năng của Việt Nam và thế giới năm 2020 – 2021. Sản lượng các nguồn điện (triệu kWh).

Phát thải KNK các năm 2000, 2010, 2013, 2014 và 2020. Phát thải KNK theo nguồn phát thải ngành năng lượng năm 2014 và 2020. Biểu giá FIT đối với các dự án điện mặt trời bắt đầu áp dụng từ ngày 01/7/2019 đến ngày 31/12/2021 .Tổng hợp cơ chế khuyến khích phát triển điện tái tạo. Cơ chế khuyến khích khác cho dự án điện tái tạo nối lưới.

So sánh mục tiêu giảm phát thải trong NDC 2020 và NDC 2022. Tổng hợp tính toán giảm phát thải khí nhà kính của điện gió, điện mặt trời ở Việt Nam. Thống kê các biến trong mô hình. Ma trận tương quan giữa các biến.

Kết quả kiểm định tính dừng của các biến. Lựa chọn độ trễ tối ưu. Mối quan hệ dài hạn giữa các biến. Các kiểm định khác.

Kết quả kiểm định nhân quả Granger. Thống kê các biến trong mô hình. Kết quả kiểm định tính dừng của các biến. Lựa chọn độ trễ tối ưu.

Mối quan hệ dài hạn giữa các biến. Các kiểm định khác. Kết quả kiểm định nhân quả Granger. Tổng nhu cầu năng lượng cuối cùng theo hai kịch bản giai đoạn 2021- 2050 (triệu TOE)………………………………………………………………………………………………………………134 Bảng 5.

Dự báo lượng phát thải CO2, GDP, tiêu thụ NLTT, số dân thành thị và FDI từ năm 2023-2030. 136 DANH MỤC HÌNH Hình 2. Đường cong môi trường Kuznets. Đường cong môi trường Kuznets hình chữ N.

Tăng trưởng GDP của Việt Nam từ năm 1995-2019………………72 Hình 4. Tỷ trọng cơ cấu GDP trong các ngành kinh tế từ năm 2010-2022 .Tổng vốn cố định trong nước (% của GDP) từ năm 1995-2021. Mối liên hệ giữa tăng trưởng kinh tế, lượng phát thải CO2, tiêu thụ năng lượng tái tạo, tiêu thụ năng lượng từ than, khí gas và xăng dầu. Giá mua điện bình quân các loại hình năng lượng.

Đầu tư năng lượng tái tạo tại Việt Nam từ năm 2011-2016. Kiểm định CUSUM và CUMSUMSQ của mô hình (1. Kiểm định CUSUM và CUMSUMSQ của mô hình (2. Dự báo GDP, tiêu thụ NLTT và phát thải CO2 từ năm 1990-2050.

Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Samuelson [192] cho rằng muốn sản xuất ra của cải vật chất thì phải sử dụng tài nguyên thiên nhiên, trong đó có năng lượng. Ở các quốc gia đang phát triển, tài nguyên thường bị khai thác ở dạng thô để phục vụ tăng trưởng kinh tế trong ngắn hạn, nhưng nguồn tài nguyên thô này không thể đem lại hiệu quả kinh tế nếu không có vốn con người và khoa học kỹ thuật, bên cạnh đó, công nghệ lạc hậu dẫn đến mức tiêu hao nguyên nhiên vật liệu lớn, tiết kiệm năng lượng chưa được hình thành. Hậu quả dẫn đến năng lượng bị lãng phí và cạn kiệt. Gabr và Mohamed [87] cho rằng tăng trưởng kinh tế phụ thuộc chủ yếu vào tiêu thụ năng lượng và vốn là nguyên nhân gây ra phát thải nhà kính, đặc biệt CO2.

Chính vì vậy, sử dụng nguồn năng lượng như thế nào để không ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế và giảm thiểu ô nhiễm môi trường luôn thu hút được sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu, nhà khoa học. Trên thế giới, có nhiều nghiên cứu về mối quan hệ giữa tiêu thụ năng lượng với tăng trưởng kinh tế và phát thải CO2, tuy nhiên, với các cách tiếp cận khác nhau, nhiều mô hình khác nhau như ARDL, VAR, FMOLS,… và sử dụng dữ liệu đa quốc gia hay sử dụng dữ liệu của một quốc gia đơn lẻ đã đưa ra các kết quả nghiên cứu không đồng nhất, đặc biệt ở trong các bối cảnh quốc gia khác nhau, trong đó có Việt Nam là một nước đang phát triển. Chính vì vậy, nghiên cứu góp phần bổ sung thêm ý nghĩa lý luận về mối quan hệ giữa tiêu thụ năng lượng tái tạo với tăng trưởng kinh tế và phát thải CO2 tại Việt Nam. Ở Việt Nam, có không ít nghiên cứu về mối quan hệ giữa giữa tiêu thụ năng lượng với tăng trưởng kinh tế và phát thải CO2 sử dụng nhiều phương pháp, mô hình khác nhau.

Tuy nhiên, các tác giả mới chỉ dừng lại ở nghiên cứu đơn lẻ tăng trưởng kinh tế và phát thải CO2 hoặc tiêu thụ năng lượng với phát 2 thải CO2, chưa nghiên cứu cụ thể về từng loại năng lượng nói riêng. Trong luận án này, tác giả lựa chọn nghiên cứu cụ thể tiêu thụ năng lượng tái tạo, một trong những nguồn năng lượng dồi dào và tiềm năng tại Việt Nam, cùng với thuận lợi đến từ các chính sách khuyến khích phát triển sử dụng nguồn năng lượng này trong những năm gần đây. Bên cạnh đó, trong những thập kỷ qua, Việt Nam đã phát triển từ một nền kinh tế đang phát triển trung bình sang một nền kinh tế mới nổi. Công cuộc đổi mới bắt đầu từ năm 1986 đã thúc đẩy kinh tế phát triển nhanh chóng, với tốc độ tăng trưởng khá, đưa Việt Nam từ một trong những quốc gia có thu nhập thấp trở thành quốc gia thu nhập trung bình thấp với quy mô tổng sản phẩm trong nước tăng 11 lần, từ 31,17 tỷ USD năm 2000 lên đến 343 tỷ USD năm 2020, thu nhập bình quân đầu người tăng hơn 15 lần từ năm 1985 đến năm 2021 [217].

Tuy nhiên, sự phát triển kinh tế mạnh mẽ, công nghiệp hóa và đô thị hóa đã làm gia tăng đáng kể lượng tiêu thụ các loại năng lượng và gây áp lực lớn đến môi trường, biến đổi khí hậu. Theo số liệu của Ngân hàng thế giới [140], lượng phát thải CO2 tại Việt Nam tăng gấp 15 lần từ năm 1990 đến năm 2019, đây cũng là mức tăng cao nhất trong khối các nước ASEAN.