Luận án: Vai trò quản lý kinh tế nhà nước và pháp luật kinh tế với doanh nghiệp

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO _TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUOC DÂN Ce ee Nguyễn Họp Toàn ` HOÀN THIEN VAI TRO QUAN LÝ KINH TẾ CUA NHA NUOC DOI VOI CAC LOAI DOANH NGHIEP BANG VIEC TANG CUONG SU DUNG CONG CU | PHAP LUAT KINH TE v Lg 1 = VTỊHỰ IÀ+S1 Chuyên nưành : tổ chức và quản lý sản xuất Mã hiệu : 5.21 \ | LUẬN ÁN PHO TI NSE KHOA HỌC KINH TE 545 THU VIEN TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUAT ji NỘI PHÒNG ĐỌC _ „/ Những người hướng dẫn khoa học : 1 - GS-PTS Vũ Dinh Bach - Trưởng Dai học KTQD 2 - PGS-P TS Nguyễn Kim Truy - Viện Dai hục mds HÀ NỘI 1996 LỜI CAM DOAN Tôi xin cam đoan day là công trình nghiên cứu của riêng Lôi. Các số liệu dẫn theo những nguồn đã công bố. Kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa tung được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tac giả luận án — Mụ Nguyễn Hợp Toàn MUC LUC Trang Phần mở dau | Chuong 1 VAI TRÒ QUẢN LÝ CỦA NHÀ NƯỚC TRONG NÊN KINH TẾ THỊ TRUONG VÀ CAC CÔNG CU QUAN LY VI MÔ NEN KINH TE 1,1 NEN KINH ‘TG 'PHỊ TƯỜNG VA DOANH NGHIỆP TRONG NEN KINH TẾ THỊ TRUONG VIỆT NAM , ae Những đặc trung chủ yếu của nén kính tế thị truong 1.2 Những ưu điểm và khuyết tat vốn có của kinh tế thị trường 1.3 Quan điểm của Đảng về đổi mới nên kinh tế Việt Nam 11 1.4 Khái niệm và vai Lrò của doanh nghiệp 16 1.5 Sự hình thành và hoạt động của các loại doanh nghiệp ở 29 nước ta | 1.2 VAI ‘TRO QUAN LÝ NHÀ NUOC VE KINH ‘TE VASU HOÀN 48 THIEN CAC CONG CU QUAN LY CUA NHA NUOC 1.1 Tang cường hiệu luc của Nha nước trong quan ly xã hội, 48 quản lý kinh tế bằng công cụ pháp luật 1.2 Chức năng quản lý Nhà nước trong nên kinh té hỗn hợp ở nước ta.

Các công cụ quản lý vĩ mô nên kinh tế 55 Chương 2 r 2 PHAP LUAT KINH TẾ TRONG NEN KINH TẾ 58 THỊ TRUONG VIET NAM 21 PHAP LUAT KINH ‘TE TRONG CHÍN1 SÁCH KINH ‘TE CUA 58 NHA NUOC ‘TA 2.1 Khai niệm pháp luạt kính tế 2.2 Vai trò của pháp luật kinh tế 63 2.2 NHỮNG BÀI HỌC RUT RA TU LICH SỬ XÂY DUNG VÀ PHAT TRIEN PHAP LUẬT KINH TE O NUOC TA NHÌN ‘TU GÓC DO QUAN HỆ NHÀ NƯỚC VOI CÁC DOANH NGHIỆP 67 2.1 Vài nét về lịch sử phát triển của pháp luật kinh tế Việt 67 Nam 2.2 Những tién bo của pháp luật kinh Lế b1 2.3 Những tôn Lại của pháp luat kinh tế 4 Chuong 3 NHUNG KEN NGHỊ VỀ PHÁP LUAT KINH ‘NS ĐỀ ‘TAO 112 MOI TRUONG PHÁP LY CHO HOAT DONG CUA CÁC DOANH NGHIỆP 3.1 NHUNG YÊU CAU CO BAN VỀ MOL TRUONG PHAP LY CHO 112 HOẠT DONG CUA CÁC DOANH NGHIỆP O VIỆT NAM.1 Pháp luật kinh Lế phải dé cập đầy đủ những nội dung của 112 các quan hệ kinh té liên quan đến doanh nghiệp 3.2 Pháp luật kinh té phải bảo đảm Lính đồng bộ, thống nhất 118 3.3 Pháp luật kinh tế phải đạt đuợc sự ổn định và có Lính khả 121 thi 3.2 NHỮNG KIEN NGHỊ VỆ PHÁP LUAT KINH ‘TE 123 3.1 Đối với nội dung của pháp luật kinh tế 123 3.2 Đối với việc Lổ chức thực hiện pháp luật kính té 138 Kết luận 142 Tai liệu tham: khảo 144 PHAN MO ĐẦU 1- Tính cấp thiết cua dé tài Ở nước ta, nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phân hoạt dộng theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước. Nhà nước thực hiện chức năng quản lý vĩ mô đối với nên kinh Lế bằng cơ chế quản lý thích hợp bao gồm các phương pháp và công cụ "nhất định. "rong đó, pháp luật được xác định là công cụ hàng dau. Pháp luật nói chung mà cụ thể là pháp luật kinh tế đã tham gia điều chỉnh toàn điện các mối quan hệ kinh tế giữa Nhà nước với các chủ thể kinh doanh và các quan hệ kinh doanh giữa các chủ thể kinh doanh với nhau.

Doanh nghiềp là chủ thể kinh doanh cơ bản chiếm đa số trong các chủ thể kinh doanh của nên kinh tế. Pháp luật kinh tế da tro thành cơ sở pháp lý chủ yếu để giải quyết quan hệ giữa Nhà nước với các doanh nghiệp và những quy định pháp luật điều chỉnh mối quan hệ này đã Lưở thành nội dung chính cấu thành nên pháp luật kinh tế. Vì sự phát triển ổn định của nên kinh Lế cần phải ngày càng hoàn thiện vai Lrò quản lý kinh Lé của Nhà nước. Cũng vì vậy mà cần phải tiếp Lục nghiên cứu đầy đủ về pháp luật kinh tế đứng trên giác độ là một công cụ thực hiện chức năng tạo môi trường pháp lý cho hoạt động của các doanh nghiệp.

2- Mục đích nghiên cúu „_ Trên cơ sở nghiên cứu sự hình thành của hệ thống doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế ở nước La, luận án tập trung nghiên cứu quá trình phát triển trên phương diện lý. luận củng như thực té của pháp luật kinh tế với ý nghĩa là công cụ quản lý của Nhà nước, là môi trường pháp lý cho hoạt động của các doanh nghiệp. Tu đó xác 2 định những yêu cầu cơ bản và những giải pháp cần thiết để tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luat kinh tế. 3- Đối tuợng và phạm vi nghiên cứu Nhà nước thực hiện chức năng quản lý vĩ mô nên kinh tế bằng nhiều công cụ khác nhau, nhưng dé tài Lập trung nghiên cứu công cụ pháp luật và cụ thể là pháp luật kinh tế.

Pháp luật kinh tế và cư chế Lổ chức thực hiện chúng có liên quan trực tiếp đến hoạt động của doanh nghiệp từ khâu Lhành lập đến tiến hành kính doanh. Giác độ nghiên cứu của dé tài là xét LU mối quan hệ giữa Nhà nước với tu cách là chu thể quản lý với doanh nghiệp với tư cách là chủ thể bị quản lý va là chủ thể phổ biến nhất của các quan hệ pháp luật kinh tế. Phạm vi nghiên cứu bao gém cả 2 mặt hoạt động xây dựng ban hành và tổ chức thực hiện pháp luật kinh Lế qua các thời kỳ nhưng đặc biệt la thoi kỳ đổi mới nên kinh tế (1986-1996). Những kiến nghị va yêu cầu về xu hướng phát triển của pháp luật kinh tế đặt trong điều kiện tiếp tục đổi mới nên kinh tế của những năm trước mắt đến nam 2000.

| 4- Phương pháp nghiên cứu ; Van dụng phương pháp duy vat biện chứng, duy vat lich sử kết hợp với việc quán triệt kịp thoi đường lối chủ trương của Đảng đối chiếu so sánh với thực tiễn để nghiên cứu và giải quyết những mục tiêu đã dat ra. Đồng thời, đê tài cũng kết hợp với sự tổng kết, kế thừa những kinh nghiệm thành tựu đã đạt được của các nước khác, nhất là của các nước trong khu vực. Bñ- Những đóng góp chủ yếu của luận án Trên cư sở Lổng kết quá trình hình thành và phát triển của pháp luạt kinh Lế Việt Nam qua 10 năm đổi mới nên kính tế, luận án đã dạt thành mục Liêu nghiên cứu và góp phan vào việc thực hiện những nội dung sau : - Đưa ra những quan điểm lý luận và những dẫn liệu thực tế dé khẳng định vai Lrò hàng đầu của công cụ pháp luật kính tế trong việc thực hiện chức năng quản lý vì mé của Nhà nước đối với nên kinh Lế ở nước ta. - tổng hyp, hệ thống hóa quá trình hình thành và phát triển của *hé thống pháp luật kinh tế Việt Naim với việc phar tích những ưu điểm và nhược diểm về các mat xây dựng ban hành và tố chức thực hiện pháp luat.

Quá trình phát triển của pháp luật kinh tế qua các giai đoạn khảo sát với ý thức liên hệ chat chế với quá trình hình thanh và phát trién của hệ thống duanh nghiệp Việt Nam. - Nêu lên những kiến nghị dé hoan thiện hệ thống pháp luật kinh tế với mục Liêu tăng cường sử dụng pháp luật làm công cụ thực hiện sự quản ly của Nha nước đối với hoạt động kinh doanh của các duanh nghiệp. 6- Nội dung luận án điên luận án : “Hoàn thiện vai Lrò quan lý kinh tế eda Nhà nước đối với các loại doanh nghiệp bằng việc Lăng cường sử đựng công cụ pháp luật kinh Lế". Kết cấu luận án : Ngoài phần mo dầu và kết luận, luận đi gồm 3 chương : Chương T : Vai Lrò quản lý của Nhà nước Lrong nên kinh tế thị trường va các công cụ quản lý vi mô nên kính Lố.

Chương 2 : Pháp luật kinh tế trong nên kinh tế thị trường Việt Nam. Chương 3 : Những kiến nghị về pháp luật kinh tế dé tao moi trưởng pháp lý cho hoạt động của các doanh nghiệp. Chương Í VAI TRO QUAN LÝ CUA NHÀ NƯỚC ‘TRONG NÊN KINH TẾ THI TRUONG VÀ CÁC CÔNG CU QUAN LY VI MÔ NÊN KINH TE 1.1- NEN KINH TẾ TH] TRUONG VÀ DOANH NGHIỆP TRONG NÊN KINH ‘TE 'PHỊ TRUONG VIỆT NAM. Những đặc trung chủ yếu của nên kinh tế thi trường Lịch sử phát triển sản xuất của xã hội loài người đã trải qua nhiều phương thúc sản xuất khác nhau.Trong bất cứ phương thc sản xuất nao, cộng đồng loài người đều phải giải quyết.

ba vấn dé cơ bản của cuộc sống hàng ngày : 1/ Sản xuất các hàng hóa và dịch vụ nào ? 2/ San xuất các hàng hóa và địch vụ đó như thế nào ? Và 3/ Sản xuất các hàng hóa và dịch vụ đó cho ai ? Ba vấn dé kinh tế co bản đó có liên quan với nhau và chính cách thúc giải quyết chúng là cu sở để phan biệt các hình thức kinh tế - kinh tế tự nhiên hay kinh tế hàng hóa - trong các giai đoạn của xã hội loài nguời. Hình thức kinh tế đầu tiên là nên kinh tế tự nhiên. Mgi sản phẩm được sản xuất ra có mục đích là trực tiếp thỏa man những nhu cầu cá nhân của chính những người sản xuất ra nó chứ không phải la để trao đổi trên thị trường. Quan hệ sản xuất là quan hệ giữa những n#ười chủ với các thành viên tu quyết định việc sản xuất và sử dung những sản phẩm mà họ làm ra.

Phân công lao động ở trình độ thấp. Tinh chất xã hội của lao động chỉ ở phạm vi giới han rất hẹp. Quy mô sản xuất nhỏ bé và mang tính chất khép kín. Kinh tế tự nhiên với sự 6 tri trệ và bảo thủ đã tồn tại trong một thời gian dài của lịch sử.