Thu hồi đất và vốn con người đối với sinh kế nông thôn Cần Thơ - Lê Thanh Sơn

Luận án tiến sĩ Kinh tế BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ------------------------- LÊ THANH SƠN THU HỒI ĐẤT VÀ VAI TRÒ CỦA VỐN CON NGƯỜI ĐỐI VỚI SINH KẾ CỦA HỘ GIA ĐÌNH NÔNG THÔN THÀNH PHỐ CẦN THƠ LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ TP.HỒ CHÍ MINH – NĂM 2018 Luận án tiến sĩ Kinh tế BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ------------------------------ LÊ THANH SƠN THU HỒI ĐẤT VÀ VAI TRÒ CỦA VỐN CON NGƯỜI ĐỐI VỚI SINH KẾ CỦA HỘ GIA ĐÌNH NÔNG THÔN THÀNH PHỐ CẦN THƠ Chuyên ngành: Kinh tế phát triển Mã số: 62 31 01 05 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC PGS.Trần Tiến Khai TS. Lê Ngọc Uyển TP.HỒ CHÍ MINH –NĂM 2018 Luận án tiến sĩ Kinh tế i LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu do chính tôi thực hiện. Các số liệu thu thập và kết quả phân tích trong luận án là trung thực, và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Lê Thanh Sơn Luận án tiến sĩ Kinh tế ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.

ii DANH MỤC CHỮ VÀ THUẬT NGỮ VIẾT TẮT. vi DANH MỤC BẢNG. vii DANH MỤC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ. viii DANH MỤC PHỤ LỤC.

ix CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU .1 Sự cần thiết của nghiên cứu .2 Mục tiêu của nghiên cứu .3 Câu hỏi nghiên cứu .4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu .5 Ý nghĩa của nghiên cứu .1 Ý nghĩa về mặt phương pháp .2 Ý nghĩa về thực tiễn nghiên cứu .3 Ý nghĩa về mặt chính sách. Cấu trúc luận án. 10 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN .1 Đất đai, sở hữu đất đai và thu hồi đất .1 Sở hữu và sử dụng đất đai ở Việt Nam .2 Qui trình thu hồi đất của Việt Nam được áp dụng trong tình huống nghiên cứu 16 2.2 Hành vi ra quyết định của nông hộ .1 Lý thuyết nông hộ tối đa hóa lợi nhuận .2 Lý thuyết nông hộ tối đa hóa lợi ích .3 Lý thuyết nông hộ ghét rủi ro .4 Đánh giá chung về nhóm lý thuyết ra quyết định của nông hộ .3 Sinh kế hộ gia đình .2 Các tài sản sinh kế .3 Bối cảnh tổn thương. 28 Luận án tiến sĩ Kinh tế iii 2.4 Chuyển đổi cấu trúc và tiến trình .5 Chiến lược sinh kế .6 Kết quả sinh kế .7 Các phương pháp phân tích sinh kế .4 Vốn con người .1 Khái niệm về vốn con người .2 Đo lường vốn con người .3 Mối quan hệ vốn con người và sinh kế .5 Nông thôn, đất đai và và sinh kế hộ gia đình nông thôn: nhìn từ các nghiên cứu thực nghiệm.2 Đất đai và sinh kế của hộ gia đình khu vực nông thôn ở các nước .3 Đất đai và sinh kế của hộ gia đình khu vực nông thôn ở Việt Nam.

48 CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .1 Khung phân tích của Luận án .2 Quy trình nghiên cứu: .1 Lược khảo lý thuyết .2 Sơ khảo thực địa .3 Thu thập dữ liệu.1 Mô tả cấu trúc dân cư ở các dự án khảo sát, các đặc trưng của tổng thể .2 Phương pháp thu thập dữ liệu .4 Phương pháp phân tích dữ liệu .1 Phương pháp phân tích câu hỏi nghiên cứu thứ 1: .2 Phương pháp phân tích câu hỏi nghiên cứu thứ 2: .3 Phương pháp phân tích câu hỏi nghiên cứu thứ 3: .4 Phương pháp phân tích câu hỏi nghiên cứu thứ 4 .5 Kiểm chứng dữ liệu bằng nghiên cứu định tính. 83 CHƯƠNG 4: SỰ THAY ĐỔI CÁC TÀI SẢN SINH KẾ. 85 CỦA CÁC HỘ GIA ĐÌNH NÔNG THÔN THÀNH PHỐ CẦN THƠ. 85 TRƯỚC VÀ SAU QUÁ TRÌNH THU HỒI ĐẤT.

85 Luận án tiến sĩ Kinh tế iv 4.1 Bối cảnh nghiên cứu .1 Sơ lược về thành phố Cần Thơ .2 Khu vực nông thôn và huyện Vĩnh Thạnh – thành phố Cần Thơ .3 Nhu cầu sử dụng đất của thành phố Cần Thơ .2 Sự thay đổi về các tài sản sinh kế của hộ gia đình trước và sau quá trình thu hồi đất.1 Vốn tự nhiên .2 Vốn con người.4 Vốn tài chính .5 Vốn vật chất .6 Tổng hợp chung về các tài sản sinh kế .3 Kết luận chương 4 .105 CHƯƠNG 5: TÁC ĐỘNG CỦA VIỆC THU HỒI ĐẤT ĐẾN THU NHẬP .107 VÀ CHI TIÊU CỦA HỘ GIA ĐÌNH KHU VỰC NÔNG THÔN .1 Sự thay đổi về thu nhập và cơ cấu thu nhập sau khi bị thu hồi đất .2 Tác động của việc thu hồi đất đến tỉ lệ các nguồn thu nhập của HGĐ .3 Chi tiêu của HGĐ khu vực nông thôn trước và sau khi bị thu hồi đất .4 Tác động của thu hồi đất khu vực nông thôn đến thu nhập và chi tiêu bình quân đầu người của các hộ gia đình .5 Kết luận Chương 5.6 Hàm ý chính sách .128 CHƯƠNG 6: VAI TRÒ CỦA VỐN CON NGƯỜI TRONG VIỆC HÌNH THÀNH CÁC CHIẾN LƯỢC SINH KẾ VÀ ẢNH HƯỞNG ĐẾN KẾT QUẢ SINH KẾ CỦA HỘ GIA ĐÌNH NÔNG THÔN TRONG TÌNH HUỐNG TỔN THƯƠNG.1 Sự thay đổi về nghề nghiệp của các thành viên trong hộ gia đình .2 Vai trò của vốn con người trong việc hình thành các chiến lược sinh kế của hộ gia đình .3 Ảnh hưởng của vốn con người đến các kết quả sinh kế của hộ gia đình trong bối cảnh tổn thương .4 Kết luận chương 6 .147 CHƯƠNG 7: KẾT LUẬN – HÀM Ý CHÍNH SÁCH .148 Luận án tiến sĩ Kinh tế v 7.2 Hàm ý chính sách .3 Các đóng góp của đề tài .4 Hạn chế của đề tài. 154 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ. 156 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 170 Luận án tiến sĩ Kinh tế vi DANH MỤC CHỮ VÀ THUẬT NGỮ VIẾT TẮT CARE : Cooperative for American Remittances to Europe DFID : Department for International Development FLM : Fractional logit model FMLM : Fractional multinomial logit model HGĐ : Hộ gia đình IFAD : International Fund for Agricultural Development OXFAM : Oxford Commitee for Famine Relief PRA : Kỹ thuật đánh giá nhanh nông thôn (Rural Rapid Appraisal) TBKD : Thu nhập từ tự kinh doanh THĐ : Thu hồi đất TNCT : Hưởng lương chính thức TNLT : Làm công hưởng lương thời vụ TNNN : Thu nhập từ nông nghiệp UBND : Ủy ban Nhân dân UNDP : United Nations Development Programme Luận án tiến sĩ Kinh tế vii DANH MỤC BẢNG Bảng 3.

1: Định nghĩa và đo lường các biến trong mô hình các nhân tố ảnh hưởng đến cấu trúc thu nhập hộ gia đình. 2: Phương pháp khác biệt trong khác biệt. 3: Định nghĩa và đo lường các biến trong mô hình tác động của thu hồi đất đến thu nhập và chi tiêu người dân khu vực nông thôn. 1:Diện tích đất của các hộ gia đình.

2:Diện tích đất của các hộ gia đình trước và sau khi bị thu hồi đất. 3: Sự thay đổi về diện tích đất của hộ gia đình theo ngũ phân vị theo diện tích đất. 4: Diện tích đất hộ gia đình cho thuê. 5: Diện tích đất canh tác hộ gia đình đi thuê.

6: Đặc điểm nhân khẩu học và giáo dục của các hộ gia đình trong mẫu nghiên cứu. 7: Ngũ phân vị theo số năm đi học bình quân của những thành viên có đi làm của hộ gia đình. 8: Sự tham gia các tổ chức CT-XH của các thành viên hộ gia đình trên 15 tuổi. 9: Tiền và vàng của các hộ dân.

10: Các nguồn vay, mượn của hộ gia đình trước và sau khi bị thu hồi đất. 11: Tài sản sản xuất và tài sản tiêu dùng. 1: Sự thay đổi về thu nhập của hộ gia đình trước và sau khi bị thu hồi đất. 2: Sự thay đổi về cơ cấu thu nhập của các hộ gia đình (%).

3: Các nhân tố ảnh hưởng đến tỉ lệ thu nhập từ nông nghiệp bằng ước lượng FLM. 4: Các yếu tố ảnh hưởng đến cơ cấu thu nhập phi nông nghiệp của các hộ gia đình sau khi bị thu hồi đất bằng phương pháp FMLM. 5:Các yếu tố ảnh hưởng đến cơ cấu thu nhập phi nông nghiệp của các hộ gia đình sau khi bị thu hồi đất bằng phương pháp FMLM(tiếp theo). 6: Chi tiêu hộ gia đình trước và sau khi bị thu hồi đất.

7: Chi tiêu cho lễ tết, đám tiệc và ngoài ăn uống của hộ gia đình. 8: Tác động của THĐ khu vực nông thôn đến thu nhập và chi tiêu bình quân đầu người của các HGĐ. 1: Tuổi và học vấn của các lao động trong hộ gia đình. 2: Phân loại lao động tạo ra thu nhập của hộ gia đình.

3: Mức độ đa dạng hóa thu nhập của nông hộ. 138 Luận án tiến sĩ Kinh tế viii DANH MỤC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ Hình 2. 1: Quy trình thu hồi đất theo NĐ 69/2009/NĐ-CP. 2: Mô hình gia đình nông dân của Chayanov.

3: Phân tích khung sinh kế của DFID. 4: Tác động của của chương trình sau thời gian. 1: Khung phân tích sinh kế hộ gia đình khu vực nông thôn TP. 2: Quy trình nghiên cứu.

3: Phân bố dân cư ở khu vực nghiên cứu. 4: Vùng bị thu hồi đất và lấy mẫu khảo sát. 1: Vị trí địa lý của Thành phố Cần Thơ, Việt Nam. 2: Sự tham gia các tôn giáo của các thành viên hộ gia đình trên 15 tuổi trước và sau khi bị thu hồi đất.

3: Tỉ lệ có vay nợ của các hộ dân khu vực nghiên cứu. 4: Mục đích sử dụng vốn vay. 5: Mối quan hệ giữa mục đích sử dụng vốn vay và các nhóm khảo sát. 6: Điểm trung bình các nguồn vốn sinh kế của các hộ gia đình bị thu hồi đất bởi dự án đường cao tốc trước và sau khi bị thu hồi đất.

7: Điểm trung bình các nguồn vốn sinh kế của các hộ gia đình bị thu hồi đất bởi dự án Khu dân cư vượt lũ trước và sau khi bị thu hồi đất. 8: Điểm trung bình các nguồn vốn sinh kế của các hộ gia đình không bị thu hồi đất trước và sau quá trình nhà nước thu hồi đất các hộ khác trên địa bàn.104 Luận án tiến sĩ Kinh tế ix DANH MỤC PHỤ LỤC Phụ lục 4. 1: Kiểm định diện tích đất của hai nhóm hộ bị thu hồi đất. 2: So sánh đặc điểm nhân khẩu học của các hộ gia đình bị thu hồi đất và không bị thu hồi đất.

3: Mối quan hệ của vốn con người và phúc lợi hộ gia đình. 4: So sánh trung bình số tiền bồi thường của hai nhóm hộ gia đình .