Luận án tiến sĩ kinh tế: Tác động của nợ công và lạm phát lên tăng trưởng kinh tế ở các nước đang phát triển

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TPHCM NGUYỄN VĂN BỔN TÁC ĐỘNG CỦA NỢ CÔNG VÀ LẠM PHÁT LÊN TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ Ở CÁC NƯỚC ĐANG PHÁT TRIỂN LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH - NĂM 2016 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TPHCM NGUYỄN VĂN BỔN TÁC ĐỘNG CỦA NỢ CÔNG VÀ LẠM PHÁT LÊN TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ Ở CÁC NƯỚC ĐANG PHÁT TRIỂN Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng Mã số: 62340201 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: GS. SỬ ĐÌNH THÀNH TP. HỒ CHÍ MINH - NĂM 2016 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi.

Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác. TÁC GIẢ LUẬN ÁN NGUYỄN VĂN BỔN ii LỜI CẢM ƠN Trước tiên, tôi xin chân thành gửi lời tri ân sâu sắc đến Thầy Sử Đình Thành, người mà tôi yêu mến vì luôn luôn tận tình hỗ trợ, giúp đỡ, động viên tôi trong những lúc khó khăn. Tôi cũng tin Thầy là người đặt nền tảng kiến thức cho tôi từ lúc tôi mới bắt đầu một lĩnh vực nghiên cứu hoàn toàn mới. Đối với tôi, Thầy cũng là một tấm gương về đạo đức và tính chuyên nghiệp trong nghiên cứu mà tôi luôn luôn học hỏi ngay trong hiện tại lẫn tương lai sau này.

Tôi cũng xin cầu chúc Thầy và gia đình luôn có cuộc sống an vui và hạnh phúc. Tiếp đến, tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đến Quý Thầy Cô trong Khoa Tài chính công nói riêng như Cô Bùi Thị Mai Hoài, Thầy Nguyễn Hồng Thắng,… và các Quý Thầy Cô tại Trường Đại học Kinh tế TPHCM nói chung đã từng giảng dạy kiến thức và các kinh nghiệm cho tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu tại Trường. Sau cùng, tôi cũng xin bày tỏ lòng biết ơn cho những người thân yêu của tôi như Mẹ, Vợ và các con tôi. Họ luôn động viên tôi và là niềm vui cho tôi nỗ lực hoàn thành tốt luận án này.

TPHCM, ngày 21/5/2016 iii MỤC LỤC Nội dung Trang Trang phụ bìa Lời cam đoan i Lời cảm ơn ii Mục lục iii Danh mục các ký hiệu, chữ viết tắt vi Danh mục các bảng, biểu vii Danh mục các hình vẽ, đồ thị ix PHẦN MỞ ĐẦU 1 1. Lý do chọn đề tài 1 2. Mục tiêu nghiên cứu 4 3. Phương pháp nghiên cứu 5 4.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 5 5. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài 6 6. Bố cục của luận án 7 Chương 1: Tổng quan lý thuyết 8 1.1 Nền tảng lý thuyết nợ công và lạm phát 8 1.1 Lý thuyết nợ công 8 1.2 Lý thuyết lạm phát 14 1.3 Lý thuyết về mối quan hệ giữa lạm phát và nợ công 19 1.2 Khung phân tích lý thuyết nợ công, lạm phát và tăng trưởng 22 1.1 Nợ công và các cân đối vĩ mô 22 1.2 Nợ công và lạm phát trong các mô hình tăng trưởng nội sinh 27 Chương 2: Tổng quan các nghiên cứu về tác động của nợ công và lạm phát lên trưởng kinh tế 36 2.1 Mối quan hệ giữa nợ công và lạm phát 36 iv 2.2 Nợ công, lạm phát và tăng trưởng kinh tế 38 2.1 Nợ công và tăng trưởng kinh tế 38 2.2 Lạm phát và tăng trưởng kinh tế 45 2.3 Tác động đồng thời của nợ công, lạm phát và tương tác của chúng lên tăng trưởng kinh tế 52 2.3 Một số nhận xét và khoảng trống nghiên cứu 53 Chương 3: Mô hình nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu 55 3.1 Khung phân tích thực nghiệm của mô hình 55 3.2 Mô hình nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu 58 3.1 Mối quan hệ giữa nợ công và lạm phát 58 3.2 Tác động của nợ công, lạm phát, và tương tác của chúng lên tăng trưởng 60 3.3 Phương pháp ước lượng sai phân dữ liệu bảng Arellano-Bond 61 3.3 Dữ liệu nghiên cứu và lựa chọn các biến 63 3.1 Dữ liệu nghiên cứu 63 3.2 Lựa chọn các biến trong mô hình thực nghiệm 65 Chương 4: Mối quan hệ giữa nợ công và lạm phát ở các nước đang phát triển 71 4.2 Các biến trong mô hình thực nghiệm 74 4.3 Kết quả và thảo luận 75 4.1 Mối quan hệ nhân quả Granger giữa nợ công và lạm phát 75 4.2 Mối quan hệ giữa nợ công và lạm phát ở 60 quốc gia đang phát triển (mẫu tổng thể) 79 4.3 Mối quan hệ giữa nợ công và lạm phát ở các nước đang phát triển ở Châu Á và Châu Phi (các mẫu phụ) 84 4.4 Kết luận 90 Chương 5: Tác động của nợ công, lạm phát và tương tác của chúng lên tăng trưởng kinh tế các nước đang phát triển 92 v 5.2 Các biến trong mô hình thực nghiệm 94 5.3 Kết quả và thảo luận 95 5.4 Kết luận 103 PHẦN KẾT LUẬN VÀ GỢI Ý CHÍNH SÁCH 106 1. Các gợi ý chính sách 108 (a) Những chính sách liên quan đến mối quan hệ giữa nợ công và lạm phát 108 (b) Những chính sách liên quan đến tăng trưởng kinh tế do tác động của nợ công, lạm phát, và tương tác của chúng 113 3.

Hạn chế của luận án và hướng nghiên cứu trong tương lai 116 (a) Hạn chế của luận án 116 (b) Hướng nghiên cứu trong tương lai 117 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ 118 TÀI LIỆU THAM KHẢO 120 PHỤ LỤC 135 vi DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT CPI Chỉ số giá tiêu dùng IMF Quỹ tiền tệ quốc tế INFL Biến lạm phát LABO Biến lực lượng lao động lGDP Biến log của GDP bình quân đầu người thực OPEN Biến độ mở thương mại PDEB Biến nợ công PINV Biến đầu tư tư nhân REV Biến nguồn thu chính phủ TELE Biến cơ sở hạ tầng WB Ngân hàng thế giới ODA Vốn vay ưu đãi dành cho các nước đang phát triển vii DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU Bảng 3.1 Thống kê mô tả các biến cho mẫu tổng thể (60 quốc gia đang phát triển trên thế giới) 68 Bảng 3.2 Thống kê mô tả các biến cho mẫu Châu Á (22 quốc gia đang phát triển ở Châu Á) 69 Bảng 3.3 Thống kê mô tả các biến cho mẫu Châu Phi (27 quốc gia đang phát triển ở Châu Phi) 70 Bảng 4.1 Ma trận các hệ số tương quan giữa các biến 75 Bảng 4.2 Kiểm định đồng liên kết Westerlund cho mẫu tổng thể 76 Bảng 4.3 Kiểm định Granger từ lạm phát đến nợ công cho mẫu tổng thể 76 Bảng 4.4 Kiểm định Granger từ nợ công đến lạm phát cho mẫu tổng thể 77 Bảng 4.5 Kiểm định đồng liên kết Westerlund cho mẫu Châu Á 77 Bảng 4.6 Kiểm định Granger từ lạm phát đến nợ công cho mẫu Châu Á 78 Bảng 4.7 Kiểm định Granger từ nợ công đến lạm phát cho mẫu Châu Á 78 Bảng 4.8 Kiểm định đồng liên kết Westerlund cho mẫu Châu Phi 78 Bảng 4.9 Kiểm định Granger từ lạm phát đến nợ công cho mẫu Châu Phi 79 Bảng 4.10 Kiểm định Granger từ nợ công đến lạm phát cho mẫu Châu Phi 79 Bảng 4.11 Tác động của nợ công lên lạm phát cho mẫu tổng thể (60 quốc gia đang phát triển trên thế giới) 81 Bảng 4.12 Tác động của lạm phát lên nợ công cho mẫu tổng thể (60 quốc gia đang phát triển trên thế giới) 82 Bảng 4.13 Tác động của nợ công lên lạm phát cho mẫu phụ 1 (22 quốc gia đang phát triển ở Châu Á) 85 Bảng 4.14 Tác động của lạm phát lên nợ công cho mẫu phụ 1 (22 quốc gia đang phát triển của Châu Á) 86 Bảng 4.15 Tác động của nợ công lên lạm phát cho mẫu phụ 2 (27 quốc gia đang phát triển ở Châu Phi) 87 viii Bảng 4.16 Tác động của lạm phát lên nợ công cho mẫu phụ 2 (27 quốc gia đang phát triển ở Châu Phi) 88 Bảng 4.17 Tổng kết tác động của nợ công lên lạm phát ở 3 mẫu nghiên cứu 89 Bảng 4.18 Tổng kết tác động của lạm phát lên nợ công ở 3 mẫu nghiên cứu 89 Bảng 5.1 Ma trận hệ số tương quan giữa các biến 95 Bảng 5.2 Tác động của nợ công, lạm phát, và tương tác của chúng lên tăng trưởng kinh tế cho mẫu tổng (60 quốc gia đang phát triển) 96 Bảng 5.3 Tác động của nợ công, lạm phát, và tương tác của chúng lên tăng trưởng kinh tế cho mẫu phụ (22 quốc gia đang phát triển ở Châu Á) 100 Bảng 5.4 Tác động của nợ công, lạm phát, và tương tác của chúng lên tăng trưởng kinh tế cho mẫu phụ (27 quốc gia đang phát triển ở Châu Phi) 102 Bảng 5.5 Tổng kết tác động của nợ công, lạm phát, và tương tác của chúng lên tăng trưởng kinh tế cho 3 mẫu nghiên cứu 103 ix DANH MỤC CÁC HĨNH VẼ, ĐỒ THỊ Hình 1.1: Các thành phần của khu vực công theo định nghĩa của IMF 8 Hình 1.2 Sơ đồ chỉ các cơ chế truyền dẫn chính qua đó nợ công cao hơn trong dài hạn đưa đến GDP thấp hơn 15 Hình 1.3 Đường cong Phillips 20 Hình 1.4 Đường cong Phillips mới 18 Hình 1.5 Cái vòng luẩn quẩn của sự nghèo khổ 24 Hình 1.6 Mô hình hai khoảng cách 25 Hình 1.7 Mô hình ba khoảng cách 26 1 PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Luận án được thực hiện dựa trên việc xác định khoảng trống nghiên cứu (research gap) từ bối cảnh nghiên cứu (học thuật) là chủ yếu. Ngoài ra, bối cảnh thực tiễn và một số vấn đề nội tại ở các nước đang phát triển cũng góp phần đưa đến sự hình thành của luận án này. Liên quan đến bối cảnh nghiên cứu, tổng hợp các kết quả đến từ việc lược khảo các nghiên cứu trước đây cho cả lý thuyết lẫn thực nghiệm (xem thêm chương 2 Tổng quan các nghiên cứu) cho thấy một số điểm chính như sau: Về chủ đề tác động của nợ công lên tăng trưởng kinh tế thì chỉ một vài nghiên cứu cho thấy nợ công có tác động dương (Al-Zeaud, 2014; Fincke & Greiner, 2015b; Spilioti & Vamvoukas, 2015;…) trong khi có khá nhiều nghiên cứu chỉ ra nợ công có tác động âm (Calderón & Fuentes, 2013; Fincke & Greiner, 2015a; Szabó, 2013; Časni et al., 2014; Bal & Rath, 2014; Lof & Malinen, 2014; Puente-Ajovin & Sanso-Navarro, 2014; Zouhaier & Fatma, 2014; Akram, 2015; Eberhardt & Presbitero, 201; Lee & Ng, 2015; Mitze & Matz, 2015;…).

Đặc biệt khoảng một nửa các nghiên cứu tìm thấy tác động phi tuyến của nợ công lên tăng trưởng (Eberhardt, 2013; Égert, 2013; Kourtellos et al., 2013; Mencinger et al., 2014; Wright & Grenade, 2014; Topal, 2014; Lopes da Veiga et al., 2014; Real et al.